Kết luận số 75-KL/TW: Bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu để nâng cao chất lượng tăng trưởng

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, tác động sâu rộng, đồng thời trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước, Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã đặt ra yêu cầu phải chuyển mạnh từ ứng phó, khắc phục hậu quả sang chủ động nhận diện, dự báo và phòng ngừa từ sớm, từ xa; gắn chuyển đổi xanh với nâng cao sức cạnh tranh, bảo đảm an toàn phát triển và trách nhiệm với các thế hệ mai sau.

* Thay đổi tư duy, đẩy mạnh năng lực thích ứng, phục hồi

Những năm gần đây, tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng trầm trọng trên toàn cầu khiến thế giới hàng năm phải hứng chịu rất nhiều thiên tai, từ các cơn bão với sức tàn phá khủng khiếp, kéo theo tình trạng lũ lụt trên diện rộng đến các vụ sạt lở, lũ quét gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản; ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của các quốc gia.

Tại Việt Nam, sau hơn 13 năm thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW, ngày 3/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI, công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện. Chính sách, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện; tổ chức bộ máy được sắp xếp, kiện toàn tinh gọn hơn. Ứng phó với biến đổi khí hậu dần chuyển từ bị động sang chủ động. Công tác quy hoạch, quản lý, khai thác tài nguyên từng bước hiệu quả, bền vững hơn. Bảo vệ môi trường dần trở thành nội dung trọng tâm trong chính sách phát triển. Một số vấn đề bức xúc về môi trường được quan tâm xử lý; quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học tiếp tục được đẩy mạnh; nhiều mô hình chuyển đổi theo hướng xanh, tuần hoàn được triển khai; đã hình thành thị trường tín chỉ cácbon; hợp tác và hội nhập quốc tế có nhiều điểm sáng.

Tuy nhiên, vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu tiếp tục là thách thức lớn. Ô nhiễm môi trường còn diễn biến phức tạp; chất lượng môi trường không khí tại các đô thị lớn, nhất là ở thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh chậm được cải thiện; tình trạng ô nhiễm tại các cụm công nghiệp, làng nghề, khu vực khai thác, chế biến khoáng sản và một số lưu vực sông, vùng ven biển chưa được kiểm soát hiệu quả. Suy thoái và thu hẹp hệ sinh thái, suy giảm đa dạng sinh học vẫn còn tiếp diễn. Công tác quản lý môi trường còn nhiều hạn chế; hệ thống dữ liệu môi trường còn phân tán, thiếu đồng bộ; một số vụ việc vi phạm pháp luật về môi trường gây bức xúc trong dư luận. Công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng, chống thiên tai có lúc, có nơi chưa đáp ứng yêu cầu; xử lý ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn còn bị động, thiếu giải pháp căn cơ; kiểm kê, giảm phát thải khí nhà kính chưa được triển khai thống nhất, đồng bộ.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, tác động sâu rộng, đồng thời trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước, Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã xác định bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu là một trong những trụ cột của mô hình phát triển mới. Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3 ngày 20/7/2026 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh 4 bước chuyển chiến lược để tháo gỡ điểm nghẽn, tạo ra những năng lực mới trong xây dựng và phát triển đất nước, trong đó có bước chuyển từ xử lý từng nguy cơ sang chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước.

Từ thực tiễn đó, Kết luận số 75-KL/TW, ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã xác định việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu phải được đặt ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển, là nền tảng cho chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững.

Kết luận 75-KL/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 là nâng cao năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu, tập trung xử lý các khu vực ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, cải thiện thực chất chất lượng môi trường sống của nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng; Tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng đất nước có môi trường sống trong lành, hệ thống quản trị môi trường hiện đại, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu; kinh tế xanh, tuần hoàn, các-bon thấp trở thành phương thức phát triển chủ đạo, bảo đảm mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050; Việt Nam là quốc gia có trách nhiệm, vị thế và uy tín cao trong bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Kết luận 75-KL/TW đề ra nhiều chỉ tiêu chủ yếu cho giai đoạn 2026-2030 như: bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường; 100% nguồn nước thải, khí thải lớn được quan trắc tự động, liên tục; tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 95%; duy trì tỷ lệ che phủ rừng 42%; 70% số hộ dân thuộc khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai có nhà ở an toàn; 80% hộ dân ở nơi có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất được di dời đến nơi an toàn; tỷ trọng kinh tế xanh đạt 10% GDP; tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp đạt tối thiểu 26,1%; phát thải khí nhà kính quốc gia giảm ít nhất 9% so với kịch bản phát triển thông thường...

Những chỉ tiêu cụ thể này thể hiện tư duy quản trị hiện đại, là căn cứ bắt buộc để các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch, phân bổ nguồn lực và đánh giá thực chất hiệu quả thực hiện.

* Bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó biến đổi khí hậu là trách nhiệm, nghĩa vụ của cả hệ thống chính trị

Để cụ thể hóa các mục tiêu, Trung ương đã xác định 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, gồm: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm xã hội; hoàn thiện thể chế, siết chặt kỷ cương và nâng cao hiệu lực thực thi; huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực; giải quyết các vấn đề môi trường bức xúc, kiểm soát chặt nguồn ô nhiễm; bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và sử dụng hiệu quả tài nguyên; chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro thiên tai; đẩy mạnh chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và quản lý phát thải khí nhà kính; phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và nguồn nhân lực; đẩy mạnh hợp tác và hội nhập quốc tế.

Thông điệp xuyên suốt của Kết luận 75-KL/TW là phải thay đổi căn bản tư duy về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Không tiếp tục cách làm "ô nhiễm đến đâu, xử lý đến đó"; Không xem biến đổi khí hậu chỉ là nguy cơ trong tương lai, bởi những tác động của biến đổi khí hậu đã hiện hữu, trực tiếp và ngày càng nghiêm trọng; Phải coi bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh là nền tảng, động lực và cơ hội để đổi mới mô hình phát triển; nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế; Mỗi cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị và người đứng đầu cần chuyển nội dung của Kết luận thành những nhiệm vụ cụ thể, có thời hạn, có nguồn lực, có người chịu trách nhiệm và có kết quả kiểm chứng được.

Để đưa các quyết sách vào thực tiễn, toàn hệ thống chính trị phải khẩn trương đổi mới mạnh mẽ nhận thức và phương thức tổ chức thực hiện. Kết luận phân công rõ trách nhiệm cho Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ, các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể và các cơ quan tham mưu của Đảng. Đối với Chính phủ, nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng Chương trình hành động thực hiện Kết luận; phối hợp thể chế hóa đầy đủ các chủ trương; lồng ghép nhiệm vụ môi trường và khí hậu vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội; huy động và bố trí đủ nguồn lực; thường xuyên kiểm tra, giám sát tiến độ, chất lượng thực hiện.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV sáng ngày 29/7/2026 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đề nghị phải khẩn trương cụ thể hóa đồng bộ các quyết sách thành chương trình, kế hoạch hành động sát thực tiễn, có trọng tâm, trọng điểm, rõ thứ tự ưu tiên và liên thông giữa các nhiệm vụ...

Với quyết tâm chính trị cao, sự chỉ đạo quyết liệt, tổ chức thực hiện đồng bộ và sự tham gia thực chất của Nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp, chúng ta có cơ sở để xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, xanh hơn, an toàn hơn và có khả năng chống chịu cao hơn trước những thách thức môi trường và khí hậu.