"Huyền thoại" Dolly Parton và "thư viện tưởng tượng" mang 325 triệu cuốn sách đến với trẻ em

Từ một ký ức về người cha không biết đọc, Dolly Parton tạo nên một trong những chương trình khuyến đọc dành cho trẻ nhỏ có quy mô lớn nhất thế giới. Sau hơn ba thập niên, Imagination Library của bà đã gửi hơn 325 triệu cuốn sách miễn phí tới trẻ em ở 5 quốc gia, biến mỗi hộp thư thành một cánh cửa mở ra thế giới.

Trong cuộc đời Dolly Parton, âm nhạc giúp bà trở thành một trong những biểu tượng lớn nhất của nhạc đồng quê, nhưng sách lại tạo nên một di sản khác, lặng lẽ hơn và có sức lan tỏa đặc biệt.

Đó là Imagination Library – chương trình tặng sách miễn phí cho trẻ từ khi chào đời đến 5 tuổi, hiện đã đưa hàng trăm triệu cuốn sách đến các gia đình tại Mỹ, Canada, Anh, Australia và Cộng hòa Ireland. Tính đến tháng 6, chương trình đã trao hơn 325 triệu cuốn sách và đang gửi hơn 3,5 triệu cuốn mỗi tháng.

Từ một gia đình nghèo đến giấc mơ không để trẻ thiếu sách

Điều đáng chú ý là ý tưởng ấy không bắt đầu từ một chiến dịch giáo dục quy mô lớn. Nó bắt đầu từ một ký ức rất riêng của Parton về người cha, Robert Lee Parton, một người lao động nghèo ở vùng núi Tennessee không có cơ hội học hành đầy đủ và không biết đọc, viết. Chính trải nghiệm ấy khiến nữ ca sĩ hiểu rằng việc không thể tiếp cận chữ nghĩa có thể trở thành một rào cản lớn đến thế nào.

Năm 2018, khi Imagination Library trao cuốn sách thứ 100 triệu cho Thư viện Quốc hội Mỹ, Parton kể lại nguồn gốc của chương trình bằng những lời rất giản dị: "Cha tôi không thể đọc và viết, điều đó luôn khiến ông trăn trở và buồn phiền, vì vậy tôi muốn làm điều gì đó đặc biệt cho ông".

Từ mong muốn ấy, bà nghĩ đến việc xây dựng một chương trình để trẻ em có sách ngay trong nhà.

Năm 1995, Imagination Library ra đời tại hạt Sevier, Tennessee – quê nhà của Parton. Mục tiêu ban đầu rất đơn giản: mỗi trẻ nhỏ trong khu vực được nhận một cuốn sách phù hợp với lứa tuổi mỗi tháng, hoàn toàn miễn phí, cho đến khi tròn 5 tuổi. Không xét thu nhập gia đình, không yêu cầu trẻ phải đạt thành tích nào và cũng không biến việc đọc thành một nhiệm vụ nặng nề. Một cuốn sách đến tận nhà đơn giản vì đứa trẻ đó xứng đáng có nó.

Ý tưởng nhanh chóng vượt ra ngoài Tennessee. Từ năm 2000, Parton cho phép các cộng đồng khác tham gia mô hình nếu họ có thể huy động nguồn lực địa phương để chi trả sách và vận chuyển. Imagination Library cung cấp hệ thống quản lý, lựa chọn sách và điều phối việc mua sách với số lượng lớn, trong khi các đối tác địa phương đảm nhận việc gây quỹ và đưa chương trình đến trẻ em. Nhờ vậy, mô hình nhỏ ở một vùng quê nước Mỹ dần trở thành một mạng lưới quốc tế.

Điều khiến Parton đặc biệt gắn bó với chương trình còn nằm ở cách những cuốn sách được trao. Mỗi cuốn được lựa chọn phù hợp với độ tuổi, được gửi trực tiếp đến nhà và có tên của đứa trẻ trên đó. Với một em bé, việc mở hộp thư và nhìn thấy một cuốn sách mang tên mình không chỉ là nhận một món quà. Đó là cảm giác mình được nhớ tới.

Parton từng nói về điều ấy: "Các em nhận được cuốn sách nhỏ với tên của mình trên đó trong thư, và các em cảm thấy mình đặc biệt".

Theo bà, chính cảm giác ấy giúp trẻ bắt đầu tự hào về bản thân và hiểu rằng có ai đó đang nghĩ đến mình.

Hơn 325 triệu cuốn sách và một "cuộc cách mạng" bắt đầu từ hộp thư

Trong nhiều năm, Imagination Library lớn lên gần như song hành với sự nghiệp của Parton. Nếu những ca khúc như Jolene, 9 to 5 hay I Will Always Love You đưa tên tuổi bà đến hàng triệu khán giả, thì những cuốn sách lại đưa một phần khác của Parton đến tận phòng ngủ, bàn ăn và những giờ đọc sách trước khi đi ngủ của trẻ nhỏ.

Đến năm 2022, chương trình đạt mốc gửi khoảng 2 triệu cuốn sách mỗi tháng. Năm 2023, cuốn sách thứ 200 triệu được trao. Năm 2025, Imagination Library vượt mốc 300 triệu cuốn sách, với hơn 3,4 triệu cuốn được gửi đi mỗi tháng. Báo cáo tổng kết năm 2025 ghi nhận 304.539.509 cuốn sách đã được trao kể từ khi chương trình bắt đầu; riêng năm 2025 có hơn 40,35 triệu cuốn được gửi tới trẻ em.

Nhưng những con số ấy vẫn chưa phải điểm dừng. Tháng 6/2026, chương trình thông báo đã vượt 325 triệu cuốn sách và tiếp tục gửi hơn 3,5 triệu cuốn mỗi tháng. Imagination Library hiện hoạt động tại Mỹ, Canada, Anh, Australia và Cộng hòa Ireland.

Điều quan trọng là quy mô của chương trình không làm thay đổi triết lý ban đầu. Trẻ em vẫn nhận sách miễn phí từ khi chào đời đến tuổi lên 5. Các gia đình không phải chứng minh thu nhập để tham gia. Mục tiêu cốt lõi vẫn là tạo ra một môi trường có sách trong nhà và khuyến khích cha mẹ đọc cùng con.

Đằng sau đó là một quan niệm rất Parton: đọc sách không nên là đặc quyền dành cho những gia đình có điều kiện. Nếu một đứa trẻ lớn lên trong hoàn cảnh nghèo khó, nó càng cần một cơ hội để nhìn thấy những thế giới khác ngoài nơi mình đang sống.

Parton từng kể rằng khi còn nhỏ, gia đình bà rất nghèo và trong nhà chỉ có một cuốn sách – đó là Kinh Thánh. Nhưng những câu chuyện bà được nghe và những trang sách đã giúp trí tưởng tượng vượt khỏi những ngọn núi Tennessee. "Đó là cách tôi biết rằng có một thế giới bên ngoài dãy Smoky Mountains" - bà từng nói khi giải thích vai trò của sách trong tuổi thơ.

Đó cũng là lý do cái tên "Imagination Library" mang ý nghĩa nhiều hơn một thư viện. Nó không đơn thuần đưa sách đến trẻ em; nó đưa khả năng tưởng tượng đến những đứa trẻ có thể chưa bao giờ có cơ hội bước vào một hiệu sách.

Đến năm 2026, những lợi ích của chương trình ngày càng được củng cố bằng nghiên cứu. Một nghiên cứu quốc tế với dữ liệu từ hơn 86.000 gia đình tại 5 quốc gia – được Imagination Library giới thiệu là nghiên cứu lớn nhất về việc đọc sách cùng trẻ nhỏ – cho thấy trẻ tham gia chương trình có nhiều khả năng hình thành các kỹ năng đọc viết ban đầu, hứng thú với sách và có môi trường đọc sách tại nhà tích cực hơn.

Sau khi nhận 10 cuốn sách, trẻ có khả năng thể hiện các kỹ năng đọc viết ban đầu mạnh hơn gấp 4 lần so với nhóm chưa nhận sách; tại Canada, trẻ trong chương trình có khả năng được đọc sách cùng người lớn ít nhất 4 ngày mỗi tuần cao hơn 13 lần.

Những con số ấy khiến câu chuyện về Dolly Parton trở nên đáng chú ý hơn. Bà không chỉ tặng sách; bà tạo ra một thói quen. Mỗi tháng một cuốn, mỗi tối một câu chuyện, mỗi lần đọc là một cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con cái.

"Book Lady" và di sản Parton để lại sau ánh đèn sân khấu

Có một biệt danh mà Parton đặc biệt yêu thích: "Book Lady" – Người phụ nữ của những cuốn sách. Những đứa trẻ nhận sách gọi bà như vậy, và cha bà, người từng không thể đọc viết, rất tự hào về điều đó.

Parton từng chia sẻ: "Cha tôi rất thích khi tất cả những đứa trẻ gọi tôi là 'Book Lady'. Điều đó có ý nghĩa với ông hơn cả việc tôi trở thành một ngôi sao và làm việc hết sức để thành công".

Câu nói ấy có lẽ tóm gọn nhất ý nghĩa của Imagination Library đối với Parton. Sau hàng nghìn buổi diễn, hàng chục giải thưởng và một sự nghiệp kéo dài nhiều thập niên, điều khiến bà xúc động không nhất thiết là những sân khấu lớn. Đó có thể chỉ là hình ảnh một đứa trẻ mở hộp thư và thấy tên mình trên một cuốn sách.

Trong những năm cuối đời, Parton vẫn tiếp tục nói về giấc mơ ấy. Trong một bức thư gửi các cộng đồng tham gia Imagination Library, bà viết: "Hãy cùng chia sẻ giấc mơ rằng mọi trẻ em đều lớn lên trong một ngôi nhà đầy sách".

Và bà nhắn nhủ thêm: "Bước đầu tiên luôn là khó khăn nhất, nhưng bạn sẽ không bao giờ biết nếu không thử".

Ngày 25/8/2026, Parton qua đời ở tuổi 80, khép lại một cuộc đời mà âm nhạc chỉ là một phần của câu chuyện. Truyền thông đánh giá di sản của bà không chỉ nằm ở những ca khúc nổi tiếng mà còn ở hoạt động thiện nguyện, đặc biệt là Imagination Library – chương trình đã phát triển từ một sáng kiến địa phương thành một mạng lưới quốc tế cung cấp sách miễn phí cho trẻ từ sơ sinh đến 5 tuổi.

Sau khi bà qua đời, gia đình Parton kêu gọi người hâm mộ thay vì gửi hoa, có thể đóng góp cho Imagination Library. Đây là một cách tưởng niệm rất phù hợp với chính điều Parton đã xây dựng: biến tình cảm thành hành động và biến một món quà thành cơ hội cho người khác.

Dolly Parton từng lớn lên trong nghèo khó, nhưng bà không để sự thiếu thốn định nghĩa giới hạn của trí tưởng tượng. Với âm nhạc, bà kể những câu chuyện bằng giai điệu. Với Imagination Library, bà trao cho trẻ em những trang giấy để tự viết tiếp câu chuyện của mình.

Hơn 325 triệu cuốn sách là một con số khổng lồ, nhưng có lẽ chưa phải cách tốt nhất để đo di sản ấy. Bởi một cuốn sách được gửi đến một đứa trẻ không chỉ là một cuốn sách. Nó có thể là lần đầu tiên em được nghe cha mẹ đọc thành tiếng, lần đầu tiên em biết một thế giới khác tồn tại, lần đầu tiên em hiểu rằng trí tưởng tượng của mình không có biên giới.

Và có lẽ đó chính là điều Dolly Parton muốn để lại: không phải một tượng đài bất động, mà là những cuốn sách tiếp tục được mở ra – hết cuốn này đến cuốn khác – trong tay những đứa trẻ mà bà sẽ không bao giờ gặp mặt.

"Mọi trẻ em đều xứng đáng có cơ hội yêu thích việc đọc" - tinh thần ấy xuyên suốt Imagination Library.

Trong một thế giới nơi những ngôi sao thường được nhớ bằng số album, giải thưởng hay doanh thu, Dolly Parton có thêm một cách khác để được nhớ đến: bằng số lần một đứa trẻ mở sách, lật trang đầu tiên và bắt đầu mơ.

Huyền thoại nhạc country Dolly Parton là một trong những ca sĩ nhạc đồng quê thành công nhất với 26 đĩa đơn đứng ở vị trí thứ nhất và 42 album đứng ở top 10 trong bảng xếp hạng album nhạc đồng quê của Billboard.

Bà là tác giả và là người thể hiện đầu tiên bài hát nổi tiếng I Will Always Love You. Bà được 55 đề cử giải Grammy và giành được 10 giải thưởng. Năm 2011, bà được trao giải Grammy Thành tựu trọn đời.