Văn hóa Sống khỏe

Hội chứng khô mắt - "Căn bệnh thời đại số"

20/11/2026 11:35 GMT+7 Google News

Hội chứng khô mắt (Dry Eye Disease - DED) không còn là sự khó chịu tạm thời mà đã trở thành vấn đề sức khỏe toàn cầu. Trong thời đại công nghệ số ngày nay, khô mắt không chỉ gặp ở người cao tuổi, mà còn rất phổ biến ở dân văn phòng, học sinh, sinh viên và cả trẻ em.

Khô mắt hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và xử trí đúng cách.

Hội chứng khô mắt - "Căn bệnh thời đại số" - Ảnh 1.

1. Thực trạng và nguyên nhân

Tỷ lệ mắc: Theo TFOS DEWS II, khoảng 344 triệu người trên toàn thế giới mắc bệnh khô mắt. Tỷ lệ toàn cầu chiếm khoảng 34,6%. Tại Việt Nam, khoảng 4 - 6 triệu người bị ảnh hưởng; nghiên cứu ghi nhận 77 - 88% sinh viên y khoa và hơn 60% nhân viên văn phòng có triệu chứng khô mắt.

Nguyên nhân chính:

Rối loạn chức năng tuyến Meibomius (MGD): Do tắc nghẽn tuyến tiết dầu bờ mi, là nguyên nhân hàng đầu gây khô mắt bốc hơi (chiếm đến 86%).

Thói quen & môi trường: Sử dụng thiết bị điện tử làm giảm tần suất chớp mắt (còn 5 - 7 lần/phút); không khí khô, điều hòa, khói bụi.

Yếu tố nguy cơ khác: Kính áp tròng, thiếu ngủ, căng thẳng, thay đổi nội tiết (mãn kinh, mang thai), thuốc (kháng histamine, chống trầm cảm, huyết áp). Phụ nữ, người trên 40 tuổi và người châu Á có nguy cơ cao hơn.

2. Triệu chứng thường gặp

- Cảm giác khô, rát, ngứa, cộm xốn như có dị vật, đỏ mắt, nhìn mờ tạm thời, khó chịu khi gặp gió hoặc điều hòa, chảy nước mắt phản xạ.

- Ở trẻ em: Thường hay dụi mắt, nháy mắt nhiều, mỏi mắt hoặc khó tập trung học tập.

3. Biện pháp điều trị và phòng tránh

Theo hướng dẫn từ TFOS DEWS III, việc điều trị được thực hiện theo bậc bắt đầu từ những việc đơn giản:

Thay đổi lối sống (quan trọng nhất và đầu tiên)

- Quy tắc 20 - 20 - 20: Cứ 20 phút làm việc, nhìn xa 20 feet (6 m) trong 20 giây.

- Chớp mắt đầy đủ và có ý thức.

- Duy trì độ ẩm phòng 40 - 60%, tránh gió điều hòa thổi trực tiếp.

- Hạn chế sử dụng màn hình trước khi ngủ, ngủ đủ giấc.

- Bổ sung omega-3 (cá béo, hạt lanh) và uống đủ nước.

Chăm sóc cơ bản

- Nhỏ nước mắt nhân tạo không chất bảo quản (lựa chọn thành phần theo đặc điểm khô mắt).

- Chườm ấm mi mắt (5 - 10 phút) kết hợp massage nhẹ nhàng giúp thông tuyến Meibomius.

- Vệ sinh bờ mi hàng ngày bằng dung dịch hoặc khăn lau chuyên dụng.

Điều trị tại cơ sở nhãn khoa

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm tại chỗ, trị liệu tại phòng khám (IPL, nhiệt trị liệu...), nút điểm lệ hoặc dùng kính tiếp xúc củng mạc.

Lưu ý: Không tự ý dùng thuốc corticosteroid dài ngày do các tác dụng phụ không mong muốn nghiêm trọng của thuốc.

Đa số trường hợp nhẹ đến trung bình sẽ cải thiện rõ rệt nhờ thay đổi lối sống và dùng nước mắt nhân tạo. Nếu triệu chứng kéo dài vài tuần hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh nên khám chuyên khoa nhãn khoa để được điều trị phù hợp.

Tài liệu tham khảo

1. Stapleton F, Alves M, Bunya VY, Jalbert I, Lekhanont K, Malet F, et al. TFOS DEWS III: Digest. Ocul Surf. 2025;36:164-72.

2. Jones L, Craig JP, Markoulli M, Karpecki P, Akpek EK, Basu S, et al. TFOS DEWS III Management and Therapy Report. Am J Ophthalmol. 2026;288:e144-e221.

3. Global prevalence of dry eye: a systematic review and meta-analysis. Cont Lens Anterior Eye. 2025;49(2):102627.

4. Shtein RM. Dry eye disease. UpToDate [Internet]. 2026 [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://www.uptodate.com/contents/dry-eye-disease

5. Wozniak P, et al. Needs Unmet in Dry Eye: Symptoms, Treatment and Severity (NESTS) study. Presented at: 43rd Congress of the European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS); 2025 Sep; Copenhagen.

6. Prevalence and phase-related changes in dry eye symptoms among Vietnamese medical students. AJO Int. 2025;2(3):100156.

7. Bệnh viện Đại học Y Dược. Bệnh khô mắt ở Việt Nam [Internet]. 2024 [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://benhviendhyd.vnu.edu.vn

8. Tâm NTT, Sơn LV, Hằng PTT, Huyền NT, Hương NTT. Current status of dry eye according to OSDI scale and related factors of dry eye syndrome in the Eye Department at Bach Mai Hospital in 2024. Vietnam Med J. 2025;548(1).

9. Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, Caffery B, Dua HS, Joo CK, et al. TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf. 2017;15(3):276-83. (cập nhật qua DEWS III 2025).

10. Wolffsohn JS, Travé Huarte S, Jones L, et al. Clinical practice patterns in the management of dry eye disease: a TFOS International Survey. Ocul Surf. 2021;21:78-86.

Sử dụng Hình 1: Ảnh hưởng của màng phim nước mắt đối với chất lượng thị giác - "Tạp chí Nhãn khoa Anh" (British Journal of Ophthalmology).

Theo BS.CKI HỒ THỊ MAI - TRƯỞNG KHOA MẮT TỔNG HỢP - BỆNH VIỆN MẮT VISI

Cùng chuyên mục

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm