"Hiến đăng sứ" của Yoko Tawada bước lên màn ảnh

Sức hấp dẫn của văn chương Yoko Tawada với điện ảnh

Loạt phim là dự án hợp tác sản xuất quốc tế giữa đài NHK (Nhật Bản) và hai công ty Betula Films cùng Flash Forward Entertainment. Dự kiến, quá trình quay chính sẽ bắt đầu vào mùa xuân năm nay.

Hiến đăng sứ (tên gốc tiếng Nhật Kentoshi – 献灯使) mang nghĩa là "sứ giả", chỉ những con người được lựa chọn để thực hiện một sứ mệnh nào đó. Tác phẩm lần đầu ra mắt tại Nhật Bản năm 2014. Truyện ngắn cùng tên cũng là tác phẩm mở đầu trong tập sách. Khi xuất bản tại Anh, tập truyện có nhan đề The Last Children of Tokyo, còn tại Mỹ là The Emissary.

Thuộc thể loại viễn tưởng, phản địa đàng, nhưng Hiến đăng sứ lại mang đến cảm giác gần gũi như một câu chuyện hiện thực đang diễn ra. Bối cảnh tác phẩm đặt trong một nước Nhật sau thảm họa, nơi trật tự tự nhiên bị đảo lộn: người già sống thọ, khỏe mạnh, trong khi trẻ em thế hệ mới lại yếu ớt và dễ tử vong. Nhân vật trung tâm, cậu bé Mumei (Vô Danh), là một đứa trẻ như vậy, hoàn toàn sống dựa vào sự chăm sóc của ông cố. Từ mối quan hệ giữa hai thế hệ, tác phẩm gợi mở những suy tư sâu sắc về tương lai xã hội, sự già hóa dân số và những hệ lụy của khủng hoảng sinh thái.

Hiện các thông tin về ê-kíp sản xuất và thời điểm phát hành vẫn chưa được công bố.

Hiến đăng sứ được Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam phát hành năm 2023, do Nguyễn Thị Ái Tiên và Nguyễn Đỗ An Nhiên chuyển ngữ. Tác phẩm gồm 4 truyện ngắn và 1 vở kịch, cùng đặt trong bối cảnh một nước Nhật hậu thảm họa.

Yoko Tawada sinh năm 1960 tại Nhật Bản, hiện sinh sống và sáng tác tại Đức. Bà là một trong những gương mặt nổi bật của văn đàn thế giới đương đại, được biết đến với lối viết pha trộn nhuần nhuyễn giữa yếu tố siêu thực và hiện thực, liên tục phá vỡ ranh giới giữa thực và ảo, giữa lý tính và cảm tính. Trong thế giới nghệ thuật của Tawada, không có điều gì là cố định, mọi thứ luôn trong trạng thái chuyển động, hòa trộn, từ ngôn ngữ, hình ảnh đến biểu tượng và cấu trúc. Bà sáng tác bằng cả tiếng Nhật và tiếng Đức và đã giành nhiều giải thưởng uy tín như Akutagawa, Tanizaki, Izumi Kyoka, Kleist hay Giải Sách Quốc gia Mỹ. Bên cạnh "Hiến đăng sứ", các tác phẩm của bà được dịch sang tiếng Việt gồm Mắt trần, Chàng chó, Hạc trắng xòe cánh, Rải rắc khắp nơi trên mặt đất.

Lý giải sức hấp dẫn của văn chương Tawada đối với điện ảnh, dịch giả Nguyễn Đỗ An Nhiên cho rằng chính chiều sâu cảm xúc và cách nhìn khác biệt về nước Nhật đã khiến tác phẩm của bà có sức lan tỏa. Chị chia sẻ, dù không dám chắc đã hiểu trọn vẹn những gì nhà văn gửi gắm, nhưng có thể nhận ra vì sao Yoko Tawada thường được nhắc đến trong các dự đoán cho giải Nobel Văn học, bởi bà mang đến cho thế giới "một vẻ đẹp khác, một nỗi buồn khác của nước Nhật".

Từ khi ra mắt, "Hiến đăng sứ" đã nhận được nhiều đánh giá tích cực từ giới phê bình quốc tế. Tạp chí Publishers Weekly nhận xét tác phẩm "tràn ngập nỗi lo âu thường trực về một xã hội đang trượt dốc, nhưng vẫn được kể bằng giọng điệu hài hước, duyên dáng". Trong khi đó, Kirkus Reviews nhấn mạnh sức hấp dẫn đến từ sự pha trộn giữa mỉa mai và siêu thực, tạo nên một câu chuyện dị thường, phá vỡ mọi quan niệm quen thuộc. Nhà văn, nhà thơ người Iceland Sjón cho rằng tác phẩm đưa người đọc vượt qua những giới hạn của con người để nhận ra những giá trị cần trân trọng. Còn Parul Sehgal (The New York Times) ca ngợi ngôn ngữ của Tawada "đẹp và lấp lánh như trăng sao". Báo The Guardian cũng đánh giá đây là một tác phẩm độc đáo, kết hợp giữa khủng hoảng sinh thái, chính kịch gia đình và giả tưởng, với một lối nhìn vừa châm biếm vừa bi kịch, tạo nên dấu ấn riêng biệt.