Văn chương Yoko Tawada đến gần hơn với độc giả Việt Nam

Sinh năm 1960 tại Tokyo và hiện sống tại Berlin, Yoko Tawada là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học Nhật đương đại có ảnh hưởng quốc tế. Bà nổi bật với khả năng sáng tác bằng cả tiếng Nhật và tiếng Đức. Từ vị trí của một nhà văn sống giữa các nền văn hóa, tác phẩm của Tawada thường đặt ra những câu hỏi về di cư, bản sắc, ngôn ngữ và sự dịch chuyển của con người trong thế giới toàn cầu hóa.

Bước vào thế giới sáng tác của Yoko Tawada

Trong những năm gần đây, độc giả Việt Nam bắt đầu biết đến tên tuổi của Yoko Tawada thông qua một số bản dịch. Đinh Thị Hạnh, một bạn đọc tại Hà Nội, cho biết cô lần đầu tiếp cận tác phẩm của nhà văn này khi tìm hiểu về Akutagawa, giải thưởng văn học danh giá của Nhật Bản mà Tawada nhận được vào năm 1993. 

Một trong những tác phẩm mở ra cánh cửa giúp độc giả Việt Nam bước vào thế giới sáng tác của Tawada là tập truyện "Hiến đăng sứ" (ra mắt tại Nhật Bản năm 2014), được Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam giới thiệu vào năm 2023. Cuốn sách khắc họa một nước Nhật giả tưởng sau thảm họa, nơi người già sống rất lâu trong khi trẻ em lại ốm yếu và chết yểu. Qua câu chuyện của ông Yoshino và người chắt Mumei, Yoko Tawada gợi lên nhiều suy tư về tương lai xã hội, tình trạng già hóa dân số cũng như nỗi lo về sự tồn vong của một quốc gia.

Một tác phẩm khác cũng đã được giới thiệu tới bạn đọc Việt Nam là "Chàng chó". Với chất liệu siêu thực pha trộn màu sắc dân gian, câu chuyện xoay quanh mối quan hệ kỳ lạ giữa một giáo viên và người đàn ông mang dáng dấp của loài chó. Từ những chi tiết tưởng như phi lý, Yoko Tawada đặt ra những câu hỏi về bản năng, sự cô đơn và ranh giới mong manh giữa con người với thế giới tự nhiên.

Gần đây, tiểu thuyết "Hạc trắng xòe cánh" tiếp tục mở rộng thế giới văn chương ấy theo hướng trầm lắng và chiêm nghiệm hơn. Câu chuyện theo chân Misa, một phụ nữ sống tại Berlin, khi cô lắng nghe những ký ức chiến tranh của người hàng xóm lớn tuổi, từ đó suy ngẫm về lịch sử, ký ức và những đường biên quốc gia từng bị chiến tranh xóa nhòa. Hình ảnh con hạc trắng trong tác phẩm trở thành biểu tượng cho sự cân bằng và chữa lành, gợi mở khả năng kết nối con người vượt qua những đứt gãy của quá khứ.

Tác phẩm ra mắt tại Nhật Bản năm 2023 và được San Hô Books phối hợp với Nhà xuất bản Văn học giới thiệu tới độc giả Việt Nam vào năm ngoái. 

Ông Chu Đình Hoàng, Giám đốc San Hô Books, cho biết Nhật Bản là một nền văn học lớn của thế giới và độc giả Việt Nam đã quen thuộc với nhiều tác giả. Tuy nhiên, Yoko Tawada vẫn chưa được biết đến rộng rãi. Theo ông, việc nhà văn sinh sống tại Đức và sáng tác bằng cả tiếng Nhật lẫn tiếng Đức đã tạo nên một góc nhìn đặc biệt về văn hóa và bản sắc, vừa độc đáo vừa có những điểm gần gũi với độc giả Việt Nam.

Tác phẩm mới nhất của Yoko Tawada được dịch và xuất bản tại Việt Nam là "Rải rác khắp nơi trên mặt đất" do Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam ấn hành. Cuốn tiểu thuyết phác họa một thế giới hậu tận thế tĩnh lặng, nơi Nhật Bản đã biến mất khỏi bản đồ sau những khủng hoảng môi trường và sự cô lập kéo dài. Hành trình của Hiruko và Knut xuyên châu Âu dần quy tụ một nhóm bạn đồng hành đa dạng, mỗi người mang theo câu chuyện riêng về căn tính, di cư và những dịch chuyển văn hóa.

Theo dịch giả Nguyễn Đỗ An Nhiên, người đã chuyển ngữ "Hiến đăng sứ" và "Hạc trắng xòe cánh" sang tiếng Việt, sức hấp dẫn trong văn chương của Tawada nằm ở cách bà kết hợp giữa yếu tố viễn tưởng, siêu thực với những vấn đề rất thực của xã hội đương đại. Những câu chuyện tưởng chừng xa lạ lại khiến người đọc ở nhiều quốc gia khác nhau có thể nhận ra những trăn trở quen thuộc của chính mình trong một thế giới luôn dịch chuyển.

Trong bối cảnh văn học thế giới ngày càng chú ý tới những tiếng nói đa văn hóa, sự xuất hiện của các bản dịch tiếng Việt từ Yoko Tawada được xem là cơ hội để độc giả trong nước tiếp cận một trong những giọng văn độc đáo của văn chương đương đại.