Hệ lụy khôn lường của giang mai bẩm sinh: Khi sự chủ quan của mẹ khiến con phải trả giá

Nhìn bên ngoài, bé trai 3 tuổi hoàn toàn khỏe mạnh, da dẻ hồng hào, ăn ngủ tốt. Thế nhưng, kết quả xét nghiệm lại cho thấy chỉ số giang mai dương tính ở mức rất cao. Câu chuyện từ Bệnh viện Da liễu Trung ương là hồi chuông cảnh tỉnh về tầm quan trọng "sống còn" của việc sàng lọc bệnh và khám sức khỏe trong thai kỳ.

Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, trong đó có giang mai, đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. Đáng lo ngại hơn, sự chủ quan trong việc khám thai định kỳ đã dẫn đến những hệ lụy đau lòng: Trẻ sinh ra mắc giang mai bẩm sinh, đối mặt với những di chứng nặng nề về thần kinh, xương khớp dù hoàn toàn có thể phòng tránh được.

Từ lá phiếu khám sức khỏe xuất khẩu lao động của bố mẹ...

Mới đây, Bệnh viện Da liễu Trung ương đã tiếp nhận và điều trị cho một bệnh nhi nam (gần 3 tuổi) được gia đình đưa đến sàng lọc giang mai.

Khai thác tiền sử bệnh án, các bác sĩ ghi nhận một "kịch bản" rất điển hình của những ca bệnh bị bỏ sót. Trẻ là con đầu lòng, sinh thường, đủ tháng và nặng 3kg. Trong suốt 3 năm đầu đời, trẻ không có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, phát triển thể chất phù hợp với lứa tuổi.

Sự việc chỉ vỡ lở khoảng 5 tháng trước khi nhập viện. Trong quá trình khám sức khỏe để làm thủ tục đi xuất khẩu lao động, bố mẹ của bé bất ngờ nhận kết quả dương tính với giang mai. Mặc dù bố mẹ đã được điều trị (dù chưa đúng phác đồ chuẩn), nhưng nỗi lo sợ lây bệnh cho con đã thôi thúc họ đưa trẻ đến tuyến trung ương kiểm tra.

BsCKII. Trần Thị Vân Anh - Phó trưởng khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, Bệnh viện Da liễu Trung ương - cho biết: "Khi đến khám, trẻ rất tỉnh táo, toàn trạng ổn định, da niêm mạc hồng hào, không sốt. Thăm khám lâm sàng chưa ghi nhận các dấu hiệu điển hình của giang mai bẩm sinh như tổn thương da, mắt, tai hay xương. Tim, phổi, bụng cũng chưa phát hiện bất thường".

Tuy nhiên, "vẻ ngoài bình yên" đó chỉ là lớp vỏ bọc. Kết quả xét nghiệm huyết thanh của bé cho thấy phản ứng dương tính với hiệu giá kháng thể rất cao (cả RPR và xét nghiệm đặc hiệu), khẳng định tình trạng nhiễm giang mai bẩm sinh.

... Đến "lỗ hổng" nguy hiểm trong thai kỳ

Theo phân tích của BsCKII. Trần Thị Vân Anh, đây là trường hợp giang mai bẩm sinh phát hiện muộn. Nguyên nhân sâu xa nằm ở "lỗ hổng" kiến thức trong thai kỳ: Người mẹ mắc giang mai nhưng hoàn toàn không được sàng lọc và điều trị trong suốt quá trình mang thai.

"Điểm đáng lưu ý nhất ở ca bệnh này là trẻ hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng rõ ràng (giang mai tiềm ẩn). Điều này cực kỳ nguy hiểm vì dễ khiến gia đình chủ quan, cho rằng con mình khỏe mạnh. Nếu không nhờ đợt khám sức khỏe tình cờ của bố mẹ, bệnh của bé có thể tiếp tục tiến triển âm thầm", bác sĩ Vân Anh nhấn mạnh.

Ngay sau khi có kết quả chẩn đoán, bệnh nhi đã được nhập viện và điều trị theo phác đồ chuẩn của Bộ Y tế Việt Nam và khuyến cáo của WHO/CDC. Các bác sĩ đã sử dụng Penicillin đường tĩnh mạch – loại thuốc duy nhất hiện nay được chứng minh hiệu quả và an toàn để điều trị căn bệnh này. Rất may mắn, do được can thiệp trước khi các biến chứng bùng phát, tiên lượng của bé khá tốt và có khả năng khỏi hoàn toàn, không để lại di chứng.

Giang mai bẩm sinh: Đừng đợi đến khi "mất bò mới lo làm chuồng"

Câu chuyện của bé trai 3 tuổi trên không phải là cá biệt. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 ước tính toàn cầu có tới 700.000 trường hợp giang mai bẩm sinh, gây ra hơn 200.000 ca thai lưu hoặc tử vong sơ sinh.

Giang mai bẩm sinh là tình trạng xoắn khuẩn Treponema pallidum truyền từ mẹ sang con qua nhau thai. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào giai đoạn bệnh của người mẹ. Nếu mẹ mắc giang mai sớm (có biểu hiện lâm sàng), tỷ lệ lây sang con lên tới 70–100%. Ngay cả ở giai đoạn tiềm ẩn, tỷ lệ này vẫn ở mức 40%.

Điều đáng sợ nhất của giang mai bẩm sinh là sự "tàn phá" âm thầm nhưng khốc liệt. Nếu không được phát hiện và điều trị, sau 2 tuổi, trẻ sẽ đối mặt với các biến chứng muộn cực kỳ khó hồi phục:

- Thần kinh: Chậm phát triển trí tuệ, tổn thương não bộ.

- Giác quan: Rối loạn thính giác (điếc thần kinh), tổn thương mắt (viêm giác mạc kẽ, giảm thị lực).

- Vận động: Dị dạng xương (xương chày cong lưỡi kiếm, trán dô, biến dạng răng).

Những di chứng này sẽ trở thành gánh nặng suốt đời cho chính đứa trẻ và gia đình.

Thông điệp từ bác sĩ: Một xét nghiệm nhỏ, cứu cả cuộc đời con

Hiện nay, Bệnh viện Da liễu Trung ương đang tích cực phối hợp đa chuyên khoa và tham gia chương trình quốc gia “Loại trừ lây truyền giang mai từ mẹ sang con” (2018–2030), với mục tiêu sàng lọc cho trên 95% phụ nữ mang thai.

Từ ca bệnh thực tế trên, các chuyên gia y tế đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ dành cho cộng đồng:

- Sàng lọc là bắt buộc: Phụ nữ mang thai tuyệt đối không được bỏ qua xét nghiệm sàng lọc giang mai. Cần thực hiện ít nhất 1 lần trong 3 tháng đầu, lặp lại ở tuần 28–36 và khi sinh. Đây là xét nghiệm đơn giản, chi phí thấp nhưng hiệu quả bảo vệ là vô giá.

- Thời điểm vàng: Nếu mẹ bầu được phát hiện và điều trị đủ liều bằng Benzathin Penicillin ít nhất 30 ngày trước sinh, nguy cơ lây truyền sang con giảm xuống dưới 1–2%.

- Điều trị cả cặp đôi: Cả vợ và chồng cần được sàng lọc và điều trị đồng thời để tránh tái nhiễm.

- Đừng chờ triệu chứng: Giang mai là "kẻ bắt chước vĩ đại" với các triệu chứng mơ hồ hoặc hoàn toàn im lặng. Đừng đánh cược sức khỏe của con vào sự chủ quan của bố mẹ.

Hành động sớm hôm nay chính là cách duy nhất để bảo vệ thế hệ tương lai khỏi những di chứng đau lòng. Đừng để một đứa trẻ phải gánh chịu nỗi đau bệnh tật chỉ vì sự thiếu hiểu biết của người lớn.