Hành trình các kỉ lục marathon bị phá trong 118 năm qua

Sau 118 năm phát triển, lịch sử marathon thế giới đã chứng kiến hành trình bền bỉ của con người trong việc xô đổ giới hạn tốc độ. Từ cột mốc 2 giờ 55 phút tại Olympic London 1908, nội dung 42,195 km nay đã bước sang kỷ nguyên mới khi lần đầu tiên có hai VĐV cùng chạy dưới 2 giờ trong một cuộc đua chính thức.

Điều đặc biệt là điểm khởi đầu và cột mốc lịch sử ấy đều diễn ra tại London. Thành phố từng khai sinh kỷ lục marathon thế giới nay cũng trở thành nơi chứng kiến ranh giới tưởng như bất khả thi bị phá vỡ.

Người đầu tiên được ghi nhận lập kỷ lục marathon thế giới là Johnny Hayes (Mỹ) tại Olympic London 1908, với thành tích 2 giờ 55 phút 18 giây. Chiến thắng của Hayes diễn ra trong hoàn cảnh khá hy hữu, khi Dorando Pietri của Italy là người cán đích đầu tiên nhưng bị truất quyền vì nhận trợ giúp khi gần kiệt sức trước khu vực khán đài Hoàng gia.

Chính kỳ Olympic đó cũng tạo ra cự ly marathon hiện đại. Theo yêu cầu của Hoàng gia Anh, cuộc đua xuất phát từ lâu đài Windsor để các thành viên nhỏ tuổi trong gia đình có thể theo dõi, rồi kết thúc trước khán đài danh dự tại sân White City. Quãng đường 26 dặm 385 yard, tương đương 42,195 km, sau này được Liên đoàn Điền kinh Thế giới chính thức công nhận vào năm 1921.

Trong nhiều thập niên đầu thế kỷ 20, marathon chưa mang tính chuyên nghiệp nên kỷ lục cải thiện khá chậm. Chỉ sau Thế chiến II, tốc độ tiến bộ mới tăng mạnh với sự xuất hiện của Jim Peters, bác sĩ nhãn khoa người Anh thi đấu không tài trợ.

Từ năm 1952 đến 1954, Peters bốn lần phá kỷ lục thế giới. Ông là người đầu tiên chạy dưới mốc 2 giờ 20 phút với thành tích 2 giờ 18 phút 40 giây năm 1953, trước khi nâng chuẩn lên 2 giờ 17 phút 39 giây vào năm sau. Dù vậy, sự nghiệp của Peters lại khép lại đầy tiếc nuối sau cú gục ngã trước vạch đích tại Đại hội Thể thao Đế chế Anh 1954.

Một dấu mốc mang tính biểu tượng khác xuất hiện ở Olympic Rome 1960. Khi đó, Abebe Bikila của Ethiopia vô địch với thời gian 2 giờ 15 phút 16 giây trong tình trạng chạy chân trần. Không phải vì mục đích biểu diễn, Bikila đơn giản không tìm được đôi giày vừa chân và bị phồng rộp trong quá trình chuẩn bị. Sau đó, ông tiếp tục bảo vệ HCV Olympic năm 1964, đồng thời mở đầu thời kỳ thống trị của các VĐV châu Phi ở cự ly dài.

Các giới hạn tiếp tục lần lượt bị phá bỏ. Marathon chạm mốc dưới 2 giờ 10 phút vào năm 1967, rồi xuống dưới 2 giờ 05 phút vào năm 2003. Năm 1988, Belayneh Dinsamo lập kỷ lục 2 giờ 6 phút 50 giây tại Rotterdam và giữ vững hơn một thập niên – quãng thời gian dài hiếm thấy trong lịch sử marathon hiện đại.

Bước sang thời kỳ mới, Berlin nổi lên như “thánh địa tốc độ”. Năm 1998, Ronaldo da Costa của Brazil lập kỷ lục 2 giờ 6 phút 5 giây tại đây, mở đầu giai đoạn mà Kenya và Ethiopia gần như thống trị tuyệt đối. Với cung đường bằng phẳng và tối ưu cho thành tích cao, Berlin trở thành nơi chứng kiến nhiều kỷ lục nhất.

Năm 2019, huyền thoại Eliud Kipchoge chạy 1 giờ 59 phút 40 giây tại Vienna, trở thành người đầu tiên hoàn thành marathon dưới 2 giờ. Tuy nhiên, kết quả này không được công nhận chính thức vì diễn ra trong điều kiện thử nghiệm đặc biệt: không có cạnh tranh thực tế, pacer thay phiên hỗ trợ và môi trường thi đấu được kiểm soát.

Một yếu tố quan trọng khác giúp marathon tăng tốc là sự ra đời của “siêu giày” từ năm 2017. Công nghệ đế carbon kết hợp vật liệu đàn hồi cao tạo lợi thế đáng kể, và mọi kỷ lục thế giới từ đó đến nay đều gắn với loại giày này.

Người từng được kỳ vọng phá mốc 2 giờ ở giải chính thức là Kelvin Kiptum. VĐV Kenya lập kỷ lục 2 giờ 0 phút 35 giây tại Chicago Marathon 2023 khi mới 23 tuổi. Tuy nhiên, anh qua đời trong tai nạn giao thông đầu năm 2024, không lâu sau khi thành tích được xác nhận.

Ngày 26/4/2026, lịch sử thực sự sang trang tại London Marathon. Sabastian Sawe (Kenya) vô địch với 1 giờ 59 phút 30 giây, trở thành người đầu tiên chạy dưới 2 giờ trong điều kiện thi đấu chuẩn. Xếp sau anh là Yomif Kejelcha (Ethiopia) với 1 giờ 59 phút 41 giây, trở thành người thứ hai làm được điều này. Jacob Kiplimo (Uganda) về thứ ba nhưng cũng vượt qua kỷ lục cũ của Kiptum.

Thống kê càng cho thấy sức mạnh tuyệt đối của Kenya ở nội dung marathon. Sáu kỷ lục gia gần nhất đều sinh ra tại quốc gia Đông Phi này, trong khi bảy trong mười người gần nhất nắm giữ kỷ lục cũng đến từ Kenya. Đây tiếp tục là vùng đất sản sinh ra những đôi chân nhanh nhất hành tinh, nơi mọi giới hạn tưởng chừng không thể vẫn liên tục bị xóa nhòa.