Trong cuộc trò chuyện ở Rio de Janeiro 10 năm trước, Nguyễn Tiến Minh bảo với người viết rằng anh từng nghĩ đến chuyện giải nghệ. Bây giờ, ở tuổi 43, anh vẫn thi đấu đỉnh cao…
1. Ở tuổi 43, khi phần lớn các tay vợt thế giới đã giải nghệ, tượng đài của cầu lông Việt Nam vẫn đều đặn tiến sâu, thậm chí đánh bại những đàn em kém mình hai thập kỷ tuổi đời. Điều đó càng đáng nể bao nhiêu thì càng khiến người ta trăn trở bấy nhiêu về khoảng trống kế thừa của cầu lông nam Việt Nam.
Trong chưa đầy một tháng, Tiến Minh tiếp tục tạo ra hai dấu ấn khiến giới chuyên môn phải nhắc tên anh. Ở Đại hội TDTT TP.HCM 2026, anh và vợ Nguyễn Thị Trang (34 tuổi) dễ dàng giành HCV đơn nam và nữ. Đến giải vô địch các CLB toàn quốc, tay vợt sinh năm 1983 thắng nghẹt thở trước Trần Lê Mạnh An, đối thủ kém anh tới 21 tuổi. Nếu không tốn sức ở trận này, chưa chắc Minh đã thua ngược Thiên Lộc tại bán kết.
Tiến Minh là một trường hợp phi thường của thể thao Việt Nam. Trong lịch sử cầu lông nước nhà, chưa ai tiệm cận được tầm vóc mà anh từng tạo ra. Vị trí số 5 thế giới năm 2010 vẫn là cột mốc vô tiền khoáng hậu. Tấm HCĐ giải vô địch thế giới 2013 vẫn là kỳ tích chưa ai tái lập. Anh cũng là tay vợt Việt Nam duy nhất từng dự Super Series Finals, giải đấu quy tụ 8 tay vợt xuất sắc nhất năm của cầu lông thế giới.
Cần nhớ rằng Tiến Minh đạt tới những đỉnh cao ấy trong giai đoạn cầu lông nam thế giới khốc liệt bậc nhất, khi Lee Chong Wei, Lin Dan, Chen Long, Peter Gade hay Taufik Hidayat cùng tồn tại. Tiến Minh đã chen chân vào nhóm elite ấy bằng ý chí gần như dị thường, bằng sự chuyên nghiệp hiếm thấy của một VĐV Việt Nam và bằng cả sự hy sinh thầm lặng của gia đình.
Nguyễn Tiến Minh vô địch Đại hội TDTT TPHCM ở tuổi 43. Ảnh FBNV
2. Hơn 15 năm sau đỉnh cao ấy, cầu lông Việt Nam vẫn chưa tìm ra tay vợt nam đủ sức bước ra khỏi cái bóng của Tiến Minh. Nguyễn Hải Đăng và Lê Đức Phát đều từng được kỳ vọng, nhưng cả hai vẫn thiếu điều quan trọng nhất: khả năng tạo ra dấu ấn quốc tế ổn định.
Khoảng cách giữa "tay vợt mạnh ở Việt Nam" và "tay vợt đủ sức cạnh tranh quốc tế" vẫn rất lớn. Hải Đăng hay Đức Phát có thể thay nhau vô địch quốc gia, nhưng ở cấp độ châu Á hoặc World Tour, họ vẫn loay hoay với những vòng đầu. Trong khi đó, Tiến Minh ở thời đỉnh cao từng liên tục vào sâu ở các giải Super Series, đánh bại những tay vợt top đầu thế giới và duy trì vị thế elite suốt nhiều năm.
Khác biệt ấy phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ: thành công của Tiến Minh mang tính cá nhân nhiều hơn là thành quả của cả một hệ thống đào tạo hoàn chỉnh. Anh gần như tự mở đường cho chính mình. Từ chuyện tập luyện, thi đấu quốc tế đến duy trì thể lực, tất cả đều dựa rất nhiều vào ý chí tự thân. Nói cách khác, Tiến Minh là "sản phẩm đặc biệt", chứ không phải kết quả của một dây chuyền sản sinh tài năng bền vững.
Không thể xem việc một tay vợt 43 tuổi vẫn thuộc nhóm mạnh nhất quốc gia là tín hiệu tích cực. Ở các cường quốc cầu lông, một VĐV ngoài 40 tuổi gần như không còn cơ hội cạnh tranh đỉnh cao với lớp trẻ. Không phải vì họ yếu đi quá nhanh, mà bởi hệ thống đào tạo của họ luôn sản sinh ra những thế hệ mới mạnh mẽ hơn. Việt Nam có phong trào chơi cầu lông rất mạnh, nhưng lại thiếu chiều sâu đào tạo đỉnh cao. Các giải trẻ chưa đủ chất lượng. Số lượng tay vợt được cọ xát quốc tế thường xuyên còn quá ít. Chế độ dinh dưỡng, khoa học thể thao và đội ngũ chuyên gia hỗ trợ cũng chưa thể so sánh với khu vực. Quan trọng hơn, chưa có một chiến lược dài hơi để xây dựng lớp kế cận đủ sức vươn ra thế giới. Bởi vậy, mỗi lần Tiến Minh thắng đàn em, phía sau sự nể phục dành cho anh là câu hỏi nhức nhối: đến bao giờ cầu lông Việt Nam mới tìm ra người kế thừa thật sự?
