Tuần qua, tại hội thảo Sự khác biệt của nghệ thuật cải lương Nam - Bắc: Thành tựu, hạn chế, những vấn đề đặt ra và giải pháp phát triển, một câu hỏi mang tính thời sự được đặt ra: cải lương sẽ thích ứng ra sao trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ?
Câu hỏi ấy càng cấp thiết khi môi trường số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận và thưởng thức văn hóa, nhất là ở người trẻ. Bởi với cải lương, thích ứng cùng công nghệ không thể chỉ dừng ở việc đưa những gì vốn có trên sân khấu lên màn hình. Xa hơn, loại hình nghệ thuật này cần hiện diện trong những phương thức tiếp nhận mới của công chúng mà vẫn giữ được sức sống và bản sắc.
Tại hội thảo, những phân tích của nhà nghiên cứu Tuấn Giang cho thấy: không dừng ở việc lưu trữ tư liệu, công nghệ số có thể mở thêm nhiều phương thức để cải lương tiếp cận công chúng và phát triển. Từ đó, chuyên gia này đưa ra nhiều gợi ý cụ thể: xây dựng nội dung ngắn trên TikTok, YouTube Shorts; ứng dụng 3D Mapping, công nghệ thực tế ảo tăng cường (AR) trong biểu diễn; đưa nghệ thuật truyền thống vào học đường bằng các hình thức tương tác; hay thử nghiệm kết hợp cải lương với những loại hình nghệ thuật đương đại cùng công nghệ.
Các nghệ sỹ TP Hồ Chí Minh tham gia cuộc thi “Tài năng diễn viên sân khấu cải lương Trần Hữu Trang”. Ảnh: Thu Hương/TTXVN
Thực tế, chia sẻ tại hội thảo cho thấy cách tiếp cận này cũng từng xuất hiện ở một số đơn vị cải lương với các mức độ khác nhau. Điển hình, theo NSND Hồ Ngọc Trinh, Trưởng đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ, đơn vị này đã xây dựng kênh TikTok, biên tập các phân đoạn cao trào, câu vọng cổ, khoảnh khắc hậu trường thành video ngắn để tiếp cận khán giả trẻ.
Dĩ nhiên, những cách làm mới ấy vẫn cần thời gian để kiểm chứng hiệu quả. Nhưng cũng có một thực tế: Chúng ta không thể chỉ chờ khán giả hôm nay tìm đến cải lương bằng con đường của những thế hệ trước. Khi thói quen tiếp nhận văn hóa đã thay đổi, cải lương cũng cần hiện diện trên những không gian và bằng những phương thức mà công chúng hôm nay đang sử dụng.
Theo nghĩa đó, thích ứng với môi trường số không dừng ở câu chuyện quảng bá hay tìm kiếm thêm khán giả. Công nghệ có thể tham gia vào nhiều khâu, từ lưu giữ, phổ biến tư liệu đến hỗ trợ biểu diễn, sáng tạo, truyền dạy và mở rộng khả năng thụ hưởng nghệ thuật - khi vượt qua giới hạn về không gian, khoảng cách địa lý và phương thức tiếp nhận.
Và để khả năng ấy trở thành thực tế, những thử nghiệm riêng lẻ cần từng bước được kết nối bằng một cách làm có hệ thống, từ xây dựng dữ liệu, nâng cao năng lực số cho nghệ sĩ và đơn vị nghệ thuật đến phát triển những phương thức phù hợp với nhu cầu tiếp nhận mới.
Khi cải lương làm sống lại những trang sử hào hùng
11/07/2026 11:35
Cách tiếp cận ấy cũng hoàn toàn phù hợp với định hướng từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, với một trong những nhiệm vụ, giải pháp được nêu rõ: "Xây dựng và vận hành Nền tảng văn hoá số toàn dân, cung cấp miễn phí hoặc với chi phí thấp các dịch vụ thư viện số, bảo tàng số, nghệ thuật biểu diễn trực tuyến, lớp học nghệ thuật trực tuyến nhằm thu hẹp khoảng cách thụ hưởng văn hoá giữa các vùng, miền, tầng lớp nhân dân".
Như thế, cải lương không đứng trước lựa chọn giữa sân khấu và công nghệ. Sân khấu vẫn là không gian sống của loại hình, còn công nghệ mở thêm những không gian để cải lương được tiếp nối trong đời sống đương đại.
