GÓC CHUYÊN GIA: Mikel Arteta đã ‘khởi động lại’ Arsenal như thế nào?

Khi Mikel Arteta xuất hiện tại Arsenal vào một đêm muộn mưa lạnh cuối năm 2019, rất ít người có thể hình dung rằng người đàn ông ấy rồi sẽ đưa đội bóng Bắc London trở lại đỉnh cao bóng đá Anh sau hơn hai thập kỷ chờ đợi.

Arsenal khi đó là một tập thể hỗn loạn, mất phương hướng, thiếu bản sắc và đang trượt dài trong sự hoang mang hậu kỷ nguyên Arsene Wenger. Nhưng Arteta bước vào Emirates với một kế hoạch rõ ràng, một niềm tin tuyệt đối vào triết lý của bản thân và sự cứng rắn mà ông hiểu rằng mình buộc phải có nếu muốn thay đổi mọi thứ từ tận gốc rễ.

Đó là một buổi tối tối tăm, ẩm ướt và muộn màng khi Arteta chính thức được giới thiệu với truyền thông sau khi rời Manchester City để tiếp quản Arsenal. City đã giữ kín thương vụ tới phút chót, đưa ông rời Manchester trong đêm như một nhiệm vụ bí mật. Và khi ngồi quanh chiếc bàn gỗ sồi lớn tại Emirates hôm ấy, đôi mắt của Arteta ánh lên sự quyết liệt quen thuộc. Ông siết chặt nắm tay này vào lòng bàn tay kia và tuyên bố:

"Mọi người phải cảm thấy đây là một đặc ân khi được ở Arsenal và các cầu thủ sẽ phải chấp nhận một cách làm việc hoàn toàn khác".

Arteta hiểu rất rõ vấn đề của Arsenal lúc đó không chỉ nằm ở chiến thuật hay chất lượng đội hình. Căn bệnh lớn hơn chính là tư duy, thái độ và văn hóa phòng thay đồ đã mục ruỗng sau nhiều năm tụt dốc. Ông lấy ví dụ về Bernardo Silva hay David Silva ở Manchester City, những cầu thủ nhỏ con nhưng không bao giờ bị bắt nạt bởi họ chiến đấu cho vị trí của mình như những con thú.

"Từ bây giờ, Arsenal phải như thế", Arteta khẳng định. Thời điểm ấy, thế giới thậm chí còn chưa biết đến Covid-19. Và phải mất hơn sáu năm rưỡi để Arteta thực sự đưa Arsenal trở lại vị trí số một nước Anh. Hành trình ấy dài hơn dự kiến, nhiều đau đớn hơn mong đợi, nhưng cuối cùng nó cũng được đền đáp xứng đáng.

Điều đáng nói là thành công của Arsenal hôm nay không đến từ một cuộc cách mạng chóng vánh hay những khoản chi tiêu vô tội vạ. Đó là thành quả của sự kiên nhẫn hiếm thấy trong bóng đá hiện đại. Arteta có kế hoạch và kiên định với kế hoạch ấy. Arsenal, về phần mình, cũng đủ tin tưởng để không quay lưng với HLV trẻ người Tây Ban Nha trong những thời điểm khó khăn nhất.

Những tranh luận về phong cách chơi bóng của Arsenal hiện đại chắc chắn vẫn sẽ tiếp diễn. Sẽ luôn có người chê họ thực dụng, cứng nhắc hay thiếu chất nghệ sĩ. Nhưng đó chỉ là tiếng ồn vô nghĩa. Thực tế duy nhất quan trọng là Arsenal giờ đã là đội bóng mạnh nhất nước Anh lần đầu tiên sau 22 năm.

Và Arteta đưa họ tới đó bằng những nguyên tắc bóng đá cơ bản nhất: tổ chức, kỷ luật, tinh thần chiến đấu và niềm tin tuyệt đối vào tập thể.

Chỉ vài ngày trước khi được bổ nhiệm, Arteta còn ngồi trên băng ghế huấn luyện của Pep Guardiola khi Manchester City đánh bại Arsenal 3-0 một cách dễ dàng. Arsenal thủng lưới hai bàn chỉ sau 15 phút đầu tiên. Arteta chứng kiến một đội bóng không có cấu trúc, không bản sắc, không mục tiêu và gần như không còn trái tim.

Ông bắt tay vào sửa chữa tất cả. Arteta biết đó sẽ là quá trình dài hơi. Nhưng đội bóng hiện tại – đội vừa được Bournemouth giúp hoàn tất hành trình vô địch – đã trở thành hình mẫu điển hình của bóng đá hiện đại. Một tập thể phòng ngự chắc chắn, có thể ghi bàn theo nhiều cách khác nhau và đặc biệt cực kỳ nguy hiểm trong các tình huống cố định.

Không ngạc nhiên khi ban huấn luyện tuyển Anh của Thomas Tuchel được cho là muốn học hỏi nhiều đặc điểm chiến thuật từ Arsenal để áp dụng tại World Cup mùa hè này.

Tuy nhiên, nền móng thành công của Arteta không bắt đầu bằng chiến thuật. Nó bắt đầu bằng việc loại bỏ những "độc tố" trong phòng thay đồ và xây dựng lại tiêu chuẩn văn hóa của CLB.

Mesut Ozil, Alexandre Lacazette hay Pierre-Emerick Aubameyang đều là những cầu thủ tài năng. Nhưng dưới góc nhìn của Arteta, họ không còn phù hợp với hình mẫu cầu thủ Arsenal mà ông muốn xây dựng. Không phải vì chuyên môn đơn thuần, mà vì cách họ tiếp cận công việc, sự tận hiến và tinh thần cạnh tranh.

Việc đẩy những ngôi sao lớn ấy ra đi đòi hỏi lòng can đảm rất lớn. Arsene Wenger trước đây từng né tránh những quyết định kiểu đó. Nhưng Arteta thì không.

Một người đại diện nổi tiếng tiết lộ với Daily Mail Sport: "Tôi từng hỏi Giám đốc thể thao Edu rằng liệu ông ấy có thực sự chắc chắn về quyết định này không và tôi nhận ra ông ấy cũng có chút do dự".

"Aubameyang là cầu thủ hay nhất đội khi ấy. Arsenal cần cậu ấy. Nhưng Edu quyết tâm ủng hộ Mikel. Tôi hiểu họ sẵn sàng chịu đau đớn trong ngắn hạn để đổi lấy thành công lâu dài. Họ muốn thiết lập những tiêu chuẩn mới".

Quá trình phát triển của Arsenal dưới thời Arteta trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Một số cầu thủ từng đóng vai trò cực kỳ quan trọng, nhưng rồi vẫn phải ra đi khi đội bóng cần bước tiếp lên một tầm cao mới.

Kieran Tierney, Granit Xhaka, Aaron Ramsdale hay Oleksandr Zinchenko đều từng là mắt xích thiết yếu. Nhưng Arteta hiểu rằng lòng trung thành nếu bị đẩy tới mức mù quáng sẽ trở thành điểm yếu. Sự thực dụng lạnh lùng của ông nằm ở khả năng biết chính xác thời điểm cần thay đổi.

Đôi khi Arteta cũng bị chỉ trích vì quá cảm xúc hoặc áp dụng những phương pháp kỳ lạ. Ông từng khiến người ta bật cười với các bài tập cân bằng bút trên bàn, bắn bóng tennis vào cầu thủ trong lúc tập luyện hay thuê cả móc túi trà trộn vào bữa tối đội bóng để dạy học trò về sự tập trung.

Nghe thì có vẻ ngớ ngẩn. Nhưng bóng đá thường là như vậy: người ta chế giễu cho tới khi phương pháp ấy đem lại kết quả. Và giờ đây, Arteta đã có danh hiệu Premier League để bảo vệ cho triết lý của mình.

Quan trọng hơn tất cả là niềm tin tuyệt đối mà ông dành cho chính bản thân mình. Niềm tin ấy giúp Arteta vượt qua những lời chỉ trích dữ dội và ba mùa giải liên tiếp về nhì đầy cay đắng.

Đặc biệt ở mùa trước, Arsenal đáng lẽ phải tạo áp lực lớn hơn lên Liverpool của Arne Slot. Nếu làm được điều đó, Liverpool có thể đã sụp đổ. Nhưng những thất bại ấy cũng giúp Arsenal trưởng thành hơn. Chúng buộc Arteta phải suy nghĩ lại, điều chỉnh phương pháp, mở rộng tư duy chiến thuật và phát triển đội bóng lên một cấp độ mới.

Nhiều HLV bị thu hẹp bởi thất bại và đội bóng của họ dần lụi tàn. Arteta thì ngược lại. Từ những cú ngã, Arsenal trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Điều đặc biệt nhất ở Arteta là ông không chỉ xây dựng một đội bóng và một phong cách chơi. Ông còn sẵn sàng "khởi động lại" tất cả khi nhận ra Arsenal cần tiến hóa để đạt tới đẳng cấp ưu tú thực sự.

Giờ đây, chức vô địch Premier League đã nằm chắc trong tay Arsenal. Và chỉ còn một màn trình diễn lớn nữa tại Budapest trong mười ngày tới, Arteta cùng các học trò có thể chạm tới một vinh quang còn vĩ đại hơn nữa trên đấu trường châu Âu.

Trở lại năm 2019, Arteta từng hứa sẽ tạo ra những thay đổi mang tính nền tảng. Ông nói sẽ "rung chuyển cái cây" của Arsenal. Có lẽ ông đã phải lắc mạnh hơn chính bản thân tưởng tượng. Nhưng cuối cùng, những tấm huy chương đã rơi xuống từ cái cây ấy.