Giữ gìn và phát huy di sản của học giả Vương Hồng Sển

Ngày 22/1, tại Thư viện Khoa học Tổng hợp (phường Bến Thành), Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Nhà xuất bản Trẻ tổ chức chương trình "Trăm năm sử Việt" và Tọa đàm về học giả Vương Hồng Sển.

Các chuyên gia, nhà nghiên cứu khẳng định, cuộc đời và sự nghiệp của Vương Hồng Sển gắn liền với những đóng góp quan trọng trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa Nam Bộ, nỗ lực gìn giữ, lưu truyền các giá trị văn hóa dân tộc. Di sản mà ông để lại không chỉ dừng ở các sưu tập cổ vật, mà còn vượt lên trên giá trị vật chất, trở thành nền tảng tri thức và tinh thần có ý nghĩa lâu dài đối với đời sống học thuật Việt Nam.

Theo nhà thơ, nhà nghiên cứu Lê Minh Quốc, Vương Hồng Sển là một trong những nhà sưu tầm đồ cổ hàng đầu Việt Nam. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của ông không nằm ở số lượng hay giá trị tiền bạc của hiện vật, mà ở việc nâng đồ cổ lên tầm văn hóa và nghiên cứu học thuật, vượt khỏi cách tiếp cận đơn thuần của mua bán hay thưởng ngoạn. Những quan điểm của Vương Hồng Sển như không mua đồ cổ của người nghèo trong lúc túng quẫn, không ép giá… thể hiện những chuẩn mực mang giá trị văn hóa và nhân văn sâu sắc, đến nay vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với giới sưu tầm.

Ông Lê Minh Quốc cho rằng, các quan điểm, triết lý của Vương Hồng Sển cần được tập hợp, hệ thống lại để hình thành những công trình nghiên cứu chuyên sâu, phục vụ công tác học thuật và truyền lại cho các thế hệ sau.

Là người có mối gắn bó với học giả Vương Hồng Sển từ năm 1968, nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn đã chia sẻ nhiều tư liệu, ký ức cùng những góc nhìn sâu sắc về cuộc đời, nhân cách và di sản văn hóa mà học giả để lại. Từ khi còn là sinh viên, ông Sơn có điều kiện tiếp cận, đồng hành và ở bên Vương Hồng Sển trong giai đoạn cuối đời, được học giả tin cậy, trực tiếp chứng kiến quá trình gìn giữ và chuyển giao nhiều tư liệu, hiện vật quý cho Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo ông Trần Đình Sơn, trong những năm cuối đời, Vương Hồng Sển đã bày tỏ nguyện vọng muốn tặng toàn bộ sưu tập cho Thành phố Hồ Chí Minh – nơi ông sinh sống, làm việc và gắn bó hơn nửa thế kỷ. Tâm nguyện của học giả là ngôi nhà Vân Đường Phủ, cùng toàn bộ cổ ngoạn, sách vở và tư liệu quý, tiếp tục được bảo tồn tại Thành phố để phục vụ công tác nghiên cứu văn hóa, lịch sử lâu dài. Ông mong muốn, các cơ quan chức năng tiếp tục quan tâm, thực hiện đúng tâm nguyện của học giả, nhằm gìn giữ và phát huy xứng đáng giá trị của di sản quý báu này.

Tại tọa đàm, ông Hoàng Anh Tuấn, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, trước khi qua đời, học giả Vương Hồng Sển đã hiến tặng toàn bộ cổ vật quý báu cho Nhà nước và giao cho Bảo tàng Lịch sử thành phố bảo quản, gìn giữ. Hiện, Bảo tàng đã xây dựng một phòng trưng bày riêng về học giả để ghi nhận các đóng góp quan trọng, có giá trị lớn về văn hóa, sử học của ông để lại cho dân tộc. Các sưu tập được hiến tặng cho Bảo tàng không còn là tài sản cá nhân, mà trở thành di sản chung của cộng đồng, được quản lý, bảo quản chặt chẽ theo quy trình khoa học.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư, những trăn trở của thế hệ đi trước không phải lúc nào cũng được xã hội quan tâm đầy đủ. Qua theo dõi thực tế thời gian qua, ông nhận thấy việc gìn giữ, bảo tồn di sản cá nhân của các nhân vật văn hóa sau khi qua đời hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, chưa có cơ chế phù hợp.

Là người nghiên cứu lịch sử, đã xuất bản nhiều công trình biên khảo, tài liệu tra cứu và lưu giữ nhiều hiện vật, kỷ vật gắn với quá trình sinh hoạt, làm việc và nghiên cứu, ông cho rằng đây là những tư liệu có giá trị. Tuy nhiên, ông cũng không tránh khỏi những băn khoăn về khối di sản của mình trong tương lai do sẽ không được bảo tồn, gìn giữ đúng cách sau khi ông qua đời. Từ thực tiễn đó, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư đề xuất, Thành phố Hồ Chí Minh cần nghiên cứu việc hình thành các phòng hoặc không gian lưu niệm dành cho những nhân vật có đóng góp lớn trong lĩnh vực văn hóa. Việc xây dựng các không gian này không chỉ nhằm bảo quản tài liệu, hiện vật, mà còn giúp các thế hệ sau hiểu rõ hơn về đời sống, sinh hoạt, điều kiện làm việc cũng như quá trình lao động sáng tạo của các nhân vật văn hóa trong lịch sử.

Học giả Vương Hồng Sển (1902-1996) là nhà văn hóa, cổ ngoạn gia nổi tiếng ở Nam Bộ. Sau khi mất, ông đã hiến tặng toàn bộ cổ vật và sách sưu tầm cho Nhà nước. Bộ sưu tập cổ vật của ông có giá trị độc đáo với nhiều chất liệu khác nhau như gốm sứ, đồng, gỗ, thủy tinh, ngà, sừng, đồi mồi... Trong đó có nhiều cổ vật của Việt Nam, Thái Lan, Nhật Bản, Trung Quốc và một số nước châu Âu. Sinh thời, học giả Vương Hồng Sển cũng là người viết nhiều sách nghiên cứu về cổ vật nhằm cung cấp kiến thức, hướng dẫn kỹ năng ban đầu cho những người thích sưu tầm đồ cổ.