Giải vô địch bóng chuyền trung học toàn Nhật Bản: Khi đời thực cũng như anime

Nếu bóng chày trung học Nhật Bản có Koshien mùa hè như một biểu tượng vượt ra ngoài khuôn khổ thể thao, thì với bóng chuyền, Haruko - Giải vô địch bóng chuyền trung học toàn Nhật Bản hay còn gọi là "Spring High Championship", chính là giấc mơ lớn nhất của mọi học sinh khoác áo đội tuyển trường.

Haruko - "Koshien" của bóng chuyền học đường Nhật Bản

Mỗi dịp đầu năm mới, khi tuyết vẫn còn phủ trắng nhiều vùng đất, hàng trăm đội bóng chuyền trung học trên khắp Nhật Bản đã hoàn thành xong các vòng tuyển chọn khắc nghiệt ở cấp tỉnh, chỉ còn lại 104 đội mạnh nhất với 52 đội nam, 52 đội nữ, tụ hội về Tokyo cho sân khấu lớn nhất.

Haruko không chỉ là một giải đấu. Nó là nơi mà tuổi trẻ, tham vọng và cả những cảm xúc của thời kỳ đáng nhớ của học sinh trung học Nhật Bản được đặt lên cùng một mặt sân màu cam. Trong lịch thi đấu kéo dài từ 5 đến 6 ngày, mỗi đội chỉ có một con đường duy nhất: Chiến thắng. Không có cơ hội sửa sai, không có "mùa sau" cho những học sinh lớp 12. Chính tính chất ấy khiến Haruko mang trong mình thứ cảm xúc mà người Nhật gọi là ichigo ichie - khoảnh khắc chỉ đến một lần trong đời.

Về mặt hệ thống, Haruko là 1 trong 3 giải đấu lớn nhất của bóng chuyền trung học Nhật Bản, bên cạnh Inter-High mùa hè và Đại hội Thể thao Quốc gia (Kokuspo). Tuy nhiên, để có mặt tại Haruko, các đội bóng phải vượt qua vòng tuyển chọn cấp tỉnh vô cùng khắc nghiệt. Mỗi tỉnh, thành trên toàn Nhật Bản đều tổ chức giải đấu riêng dành cho các trường trung học, nơi chỉ đội vô địch duy nhất mới giành được tấm vé đại diện địa phương bước ra sân chơi toàn quốc. Các vòng loại này thường diễn ra với mật độ thi đấu dày đặc và mức độ cạnh tranh cực cao, bởi đây không chỉ là cuộc đua danh hiệu mà còn là cơ hội hiếm hoi để các cầu thủ trẻ khẳng định tên tuổi. Chính sự sàng lọc gắt gao ấy khiến Haruko luôn quy tụ những đội bóng tinh hoa nhất, biến giải đấu trở thành đỉnh cao danh giá của bóng chuyền trung học Nhật Bản và là thước đo quan trọng cho chất lượng đào tạo trẻ của từng địa phương.

Ngoài tính chất cạnh tranh, Haruko còn mang ý nghĩa đặc biệt. Đây là giải đấu xác định đội bóng chuyền trung học xuất sắc nhất Nhật Bản trong năm học, đồng thời cũng là sân khấu cuối cùng của nhiều tài năng trẻ trước khi bước sang một chương mới của sự nghiệp.

Không phải ngẫu nhiên mà giới chuyên môn Nhật Bản gọi Haruko là "bệ phóng vàng". Hầu hết các tuyển thủ quốc gia Nhật Bản hiện nay đều từng ít nhất 1 lần góp mặt tại giải đấu này. Đội trưởng tuyển quốc gia Yuki Ishikawa từng 2 lần vô địch Haruko liên tiếp và được gọi lên tuyển quốc gia khi còn chưa tốt nghiệp trung học. Ran Takahashi - gương mặt nổi bật của Olympic Tokyo 2020, nay là ngôi sao bóng chuyền hàng đầu Nhật Bản, được triệu tập lên đội tuyển quốc gia năm 17 tuổi, ngay sau chức vô địch Haruko. Với các HLV đại học, CLB chuyên nghiệp hay Hiệp hội Bóng chuyền Nhật Bản (JVA), Haruko chính là "chợ tuyển trạch" quan trọng nhất trong năm.

Bước ngoặt tháng 1 & quyết định lịch sử

Ít ai biết rằng, trước năm 2011, Haruko không mang vị thế như ngày hôm nay. Trong suốt nhiều thập kỷ, giải đấu này được tổ chức vào cuối tháng 3 với tên gọi Giải bóng chuyền tuyển chọn trung học toàn quốc, và chỉ dành cho học sinh đến lớp 11. Với học sinh lớp 12, Inter-High mùa hè mới là sân khấu cuối cùng, sau đó là Kokuspo vào mùa thu trong màu áo đội tuyển cấp tỉnh.

Hệ quả của cách tổ chức này là một khoảng trống phát triển kéo dài. Nhiều học sinh, đặc biệt là các VĐV nữ, sau khi tốt nghiệp trung học sẽ gia nhập ngay các đội bóng doanh nghiệp hoặc CLB chuyên nghiệp. Nhưng từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, họ gần như không còn giải đấu lớn nào để duy trì phong độ. Giới bóng chuyền Nhật Bản từng gọi đây là "nửa năm đen tối" - quãng thời gian mà những tài năng đang ở độ chín của tuổi trẻ lại bị ngắt quãng vì lịch thi đấu không hợp lý.

Không chỉ vậy, Haruko tổ chức vào tháng 3 còn thiếu đi yếu tố cảm xúc "trận đấu cuối cùng". Khi các đội mạnh bị loại, những phát biểu quen thuộc kiểu "chúng tôi sẽ biến nỗi tiếc nuối này thành động lực cho Inter-High" khiến người xem truyền hình có cảm giác rằng mọi thứ vẫn còn ở phía trước. Sự bi tráng - yếu tố làm nên sức hút của thể thao học đường Nhật Bản, bị giảm đi một nửa.

Sau nhiều cuộc thảo luận kéo dài giữa JVA và Liên đoàn Thể thao Trung học, quyết định mang tính lịch sử được đưa ra: Tách danh xưng vô địch khỏi Inter-High, chuyển giải sang tổ chức vào tháng 1, cho phép học sinh lớp 12 tham dự. Từ năm 2011, giải chính thức mang tên Giải vô địch bóng chuyền trung học toàn Nhật Bản, kế thừa toàn bộ lịch sử từ năm 1948.

Việc chuyển sang tháng 1 không chỉ giải quyết bài toán chuyên môn, mà còn tạo ra thay đổi lớn về truyền thông và thương mại. Ban tổ chức có thể sắp xếp bán kết và chung kết vào cuối tuần - thời điểm vàng cho khán giả và nhà tài trợ. Những khán đài chật kín người, những trận chung kết diễn ra trong bầu không khí cuồng nhiệt đã giúp Haruko vươn lên thành một sự kiện thể thao quốc dân đúng nghĩa.

Ngay cả tên gọi "Haruko" cũng từng gây tranh cãi. Có ý kiến cho rằng tháng 1 là mùa đông, không thể gọi là "mùa xuân". Nhưng cố Chủ tịch danh dự JVA Matsudaira Yasutaka đã dứt khoát giữ lại cái tên này: "Đầu năm là tân xuân, sơ xuân. Cái tên ấy mang ý nghĩa khởi đầu và may mắn". Thực tế đã chứng minh, việc giữ lại "Haruko" là một quyết định hoàn toàn đúng đắn vì nó mang tính nhận diện cao.

Haruko và Haikyu!!

Sẽ là thiếu sót lớn nếu nói về Haruko mà không nhắc đến Haikyu!! - bộ manga và anime đã đưa bóng chuyền học đường Nhật Bản vươn ra toàn cầu. Điều đặc biệt là Haikyu!! không phải một câu chuyện hư cấu xa rời thực tế. Trái lại, nó được xây dựng trên nền tảng rất thật của Haruko và hệ thống bóng chuyền trung học Nhật Bản.

Tác giả Haruichi Furudate từng là một VĐV bóng chuyền trung học, chơi ở vị trí phụ công tại tỉnh Iwate. Đội bóng của ông không phải là một thế lực, thậm chí không đạt được nhiều thành tích. Chính những trải nghiệm chưa trọn vẹn ấy đã trở thành chất liệu để Furudate viết nên Haikyu!! - một câu chuyện không chỉ nói về chiến thắng, mà còn về khát vọng, thất bại và sự trưởng thành.

Bối cảnh của Haikyu!! đặt tại Sendai, tỉnh Miyagi - nơi từng đăng cai nhiều giải đấu lớn của FIVB. Các giải đấu xuất hiện trong truyện, từ vòng loại cấp tỉnh đến giải vô địch trung học toàn quốc, đều có nguyên mẫu ngoài đời thực. Những thuật ngữ chiến thuật, luật thi đấu, nhịp sinh hoạt của các đội bóng trung học được tái hiện một cách chi tiết đến mức ngay cả giới chuyên môn cũng đánh giá cao.

Sự trở lại của anime Haikyu!! To The Top năm 2020 đã tạo nên hiệu ứng cộng hưởng mạnh mẽ với Haruko ngoài đời thực. Không chỉ người hâm mộ manga, mà cả những khán giả chưa từng quan tâm đến bóng chuyền cũng bắt đầu theo dõi giải đấu trung học Nhật Bản. Tạp chí chuyên ngành GetsuVolley trong số tháng 1 hằng năm dành hơn một nửa dung lượng để viết về Haruko, giới thiệu các "ace" trẻ tuổi, phân tích những hạt giống vô địch - điều hiếm thấy với một giải đấu học đường.

Sự giao thoa giữa đời thực và hư cấu còn thể hiện ở mặt thương mại. Giải V.League Nhật Bản từng hợp tác trực tiếp với Haikyu!!, để các cầu thủ chuyên nghiệp đại diện cho các nhân vật trong truyện. Những hình ảnh ấy không chỉ mang tính quảng bá, mà còn tạo ra một mạch liên kết rõ ràng: Từ sân đấu trung học ở Haruko, lên đại học, rồi bước vào bóng chuyền đỉnh cao.

Ở Nhật Bản, Haruko không chỉ là 1 giải đấu. Nó là nơi mà thể thao, giáo dục và văn hóa đại chúng gặp nhau. Khi một học sinh trung học bước vào Nhà thi đấu Tokyo trong những ngày đầu năm, các em không chỉ thi đấu cho chiến thắng, mà còn mang theo giấc mơ được tiếp bước những ngôi sao đã thành danh từ chính mặt sân ấy. Và có lẽ, đó chính là lý do vì sao Haruko được yêu mến đến vậy: Bởi ở nơi đó, đời thực đôi khi còn kịch tính, cảm động và đẹp đẽ chẳng kém bất kỳ bộ anime nào.

Cẩm Oanh