Khoảnh khắc Vinicius Junior tung cú trivela đầy ngẫu hứng để đặt Endrick vào thế đối mặt thủ môn Na Uy (dù đàn em sau đó bỏ lỡ cơ hội) có lẽ là nét chấm phá nghệ thuật hiếm hoi của tuyển Brazil trong suốt 90 phút thi đấu.
Đó cũng là hình ảnh khiến nhiều người tiếc nuối khi nhìn vào Selecao hiện tại. Một đội bóng vẫn sở hữu nhiều ngôi sao đẳng cấp, nhưng ngày càng ít những pha xử lý mang đậm chất "jogo bonito" từng làm nên thương hiệu của bóng đá Brazil.
Hơn một thập kỷ qua, Brazil không còn là đội tuyển khiến cả thế giới mê mẩn bởi những màn trình diễn ngẫu hứng. Thay vào đó là một tập thể hiện đại, kỷ luật và mang nhiều hơi hướng của bóng đá châu Âu. Vậy điều gì đã khiến chất Samba, vốn là niềm tự hào lớn nhất của nền bóng đá từng 5 lần vô địch World Cup, dần mai một?
Vinicius là mẫu cầu thủ hiếm hoi còn sót lại chất ngẫu hứng của ĐT Brazil - Ảnh AFP/TTXVN
Học đá kiểu châu Âu từ quá sớm
Từ nửa sau thế kỷ XX cho đến đầu những năm 2000, bóng đá Brazil gần như đồng nghĩa với bóng đá đường phố. Ronaldo, Rivaldo, Ronaldinho, Romario hay Adriano đều lớn lên từ môi trường như thế. Chính bóng đá đường phố đã tạo nên những cầu thủ sở hữu kỹ thuật thiên bẩm, khả năng ứng biến gần như bản năng và sự tự do trong cách chơi bóng. Họ không chỉ đá để thắng mà còn đá để biểu diễn, để tận hưởng và để khiến đối thủ phải khâm phục.
Ngày ấy, các tuyển trạch viên Brazil rong ruổi khắp các khu ổ chuột, các giải phong trào hay những sân bóng phủi để tìm kiếm các "viên ngọc thô". Sau khi được các CLB trong nước đào tạo thêm, những cầu thủ xuất sắc nhất mới bắt đầu hành trình sang châu Âu.
Nhưng ngày nay, quy trình ấy đã thay đổi hoàn toàn. Thay vì chờ các CLB Brazil đào tạo xong rồi mới chiêu mộ, những đội bóng hàng đầu châu Âu chủ động tìm kiếm tài năng từ rất sớm. Họ thiết lập mạng lưới tuyển trạch rộng khắp, hợp tác với các CLB Brazil và đưa những cầu thủ triển vọng sang châu Âu khi mới 16-17 tuổi, thậm chí còn sớm hơn.
Bóng đá Brazil ngày nay không còn những ngôi sao dạng nghệ sĩ sân cỏ như Ronaldo, Ronaldinho hay Rivaldo
Điều đó mang lại rất nhiều lợi ích. Các cầu thủ được tiếp cận cơ sở vật chất hiện đại, khoa học thể thao tiên tiến và môi trường cạnh tranh hàng đầu thế giới. Nhưng đi kèm với đó là một mặt trái không nhỏ.
Thay vì được khuyến khích chơi bóng theo cảm hứng, họ lớn lên trong những học viện đặt tính kỷ luật lên hàng đầu. Một cầu thủ trẻ được dạy cách giữ vị trí, pressing, chuyển đổi trạng thái và hạn chế những pha xử lý rườm rà. Những động tác biểu diễn hay rê dắt quá nhiều đôi khi lại bị xem là làm chậm nhịp tấn công.
Nói cách khác, châu Âu không làm mất tài năng của các cầu thủ Brazil, nhưng đã định hình lại cách họ sử dụng tài năng ấy. Vì thế, bóng đá Brazil ngày càng xuất hiện nhiều mẫu cầu thủ hiện đại như Casemiro, Bruno Guimaraes, Richarlison, Joao Pedro hay Paqueta nhưng lại ít đi những nghệ sĩ sân cỏ như Ronaldinho, Rivaldo hay Neymar.
Không còn những "lò đào tạo tự nhiên"
Một nguyên nhân nữa cũng là việc bóng đá đường phố đang dần biến mất trong xã hội Brazil.
Trong nhiều thập kỷ, những con hẻm, bãi đất trống hay sân bê tông ở các khu lao động chính là "học viện" lớn nhất của bóng đá Brazil. Không có giáo án, không có chiến thuật cứng nhắc, những đứa trẻ học cách rê bóng để không bị cướp bóng, học cách sáng tạo để vượt qua đối thủ và học cách chơi bóng bằng bản năng.
Chính môi trường ấy đã tạo ra những Ronaldinho với các pha đảo chân ma thuật, Ronaldo "béo" với những cú bứt tốc không thể cản phá hay Rivaldo với những pha xử lý đầy ngẫu hứng. Chất Samba không được dạy trong giáo trình, mà được hình thành từ những trận bóng phủi kéo dài đến lúc trời tối.
Quá trình đô thị hóa khiến những bãi đất trống ngày càng ít đi, nhiều sân chơi cộng đồng bị thay thế bởi các công trình xây dựng. Trẻ em cũng có nhiều lựa chọn giải trí hơn, từ điện thoại thông minh đến trò chơi điện tử, thay vì dành hàng giờ chơi bóng ngoài đường như thế hệ trước.
Brazil của hiện tại nhiều tính hiện đại nhưng lại ít đi chất nghệ sĩ. Ảnh; AFP/TTXVN
Khi "lò đào tạo tự nhiên" ấy không còn, số lượng những cầu thủ mang đậm chất nghệ sĩ cũng giảm đi theo thời gian.
Có lẽ điều đáng tiếc nhất không phải Brazil yếu đi. Họ vẫn sở hữu nhiều ngôi sao hàng đầu thế giới và vẫn đủ sức cạnh tranh ở mọi giải đấu lớn. Điều khiến người hâm mộ tiếc nuối là Brazil đang mạnh lên theo cách giống tất cả những đội bóng khác.
Ngày xưa, chỉ cần nhìn vài phút thi đấu, người ta đã biết đó là Brazil bởi những pha xử lý ngẫu hứng và đầy cảm xúc. Còn hôm nay, những khoảnh khắc như cú trivela của Vinicius lại dần trở thành những thứ xa xỉ. Và có lẽ, điều Brazil đang dần đánh mất không chỉ là một phong cách chơi bóng, mà còn là một phần bản sắc từng khiến cả thế giới yêu mến họ.
Xem tin tức mới nhất World Cup 2026
Xem lịch thi đấu World Cup 2026
