Đồng bộ chuỗi giải pháp chủ động ứng phó biến động năng lượng

Những biến động địa chính trị tại khu vực Trung Đông đang tạo ra sức ép mới đối với thị trường năng lượng toàn cầu, kéo theo rủi ro về giá cả và nguồn cung xăng dầu. Trong bối cảnh đó, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là yêu cầu trước mắt nhằm ổn định thị trường mà còn trở thành nhiệm vụ gắn với mục tiêu duy trì tăng trưởng kinh tế.

Từ chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 14-KL/TW đến điều hành của Chính phủ, giải pháp của bộ ngành, địa phương cho thấy một chuỗi giải pháp đã được chủ động kích hoạt và triển khai đồng bộ ứng phó với biến động năng lượng từ bên ngoài.

Ngày 20/3/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ký ban hành Kết luận số 14-KL/TW về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới. Bộ Chính trị giao Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ khẩn trương lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan bám sát, dự báo tình hình cung cầu và giá cả xăng dầu thế giới để chủ động xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả; xem xét sử dụng các công cụ chính sách tài khóa, tiền tệ, chính sách quản lý giá, chính sách thương mại; tăng cường thanh tra, kiểm tra, siết chặt quản lý chống buôn lậu, xử lý nghiêm tình trạng găm hàng trục lợi, gian lận thương mại.

Bộ Chính trị đồng thời yêu cầu khuyến khích tiết kiệm trong tiêu dùng, bảo đảm ổn định nguồn cung, hạn chế biến động tăng giá nguyên liệu, nhiên liệu trong nước; sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu trong dài hạn. Đảng ủy các Bộ Ngoại giao, Công Thương, Tài chính được giao chủ động trao đổi với các đối tác nước ngoài nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước mua nguyên, nhiên liệu bảo đảm nguồn cung cho sản xuất, kinh doanh.

Triển khai ngay sau đó, chiều 21/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp của Thường trực Chính phủ để rà soát công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Chính phủ từ cuối tháng 2 đến nay trong việc ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng do các tác động của xung đột tại Trung Đông và việc triển khai Kết luận số 14 của Bộ Chính trị ngày 20/3/2026 về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới.

Trước diễn biến khủng hoảng xăng dầu thế giới phức tạp, khó định đoán, Thủ tướng nhấn mạnh 4 mục tiêu lớn: Dứt khoát không để thiếu năng lượng nói chung và xăng dầu nói riêng cho sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng trong bất cứ tình hình nào; phải đặt trong tổng thể phát triển kinh tế xã hội, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và nâng cao đời sống tinh thần, vật chất của nhân dân; phục vụ cho tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo; quản trị được các rủi ro có thể xảy ra.

Trước đó, ngày 19/3/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; lồng ghép mục tiêu tiết kiệm năng lượng vào chiến lược phát triển; thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông điện; phát triển hạ tầng sạc; khuyến khích sử dụng nhiên liệu sạch và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong sản xuất. Đây được xem là trụ cột dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng.

Ngay khi chiến sự nổ ra, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ đạo rất kịp thời. Các bộ, ngành và địa phương đều được phân công cụ thể và phối hợp đồng bộ để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Ngày 4/3/2026, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ký Quyết định số 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn làm Tổ trưởng để theo dõi, rà soát và báo cáo hàng ngày.

Ở khâu điều hành giá, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ các phương án bình ổn giá, trong đó có sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu.  Việc phối hợp giữa Bộ Công Thương và Bộ Tài chính được thực hiện linh hoạt, thông qua sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu và đề xuất các công cụ tài khóa như giảm thuế bảo vệ môi trường... cùng các biện pháp hữu hiệu khác nhằm đảm bảo nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế. Trước diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng, nhiều địa phương đã chủ động triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu và ổn định thị trường.

Cơ chế điều hành giá linh hoạt đã giúp phản ứng nhanh với biến động của giá dầu thế giới, hạn chế tác động lan tỏa đến lạm phát. Trước diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng, nhiều địa phương đã chủ động triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu và ổn định thị trường.

Bộ Công Thương đã xây dựng các kế hoạch, phương án để kiểm soát tình hình. Bộ đã chỉ đạo, đôn đốc các nhà máy lọc dầu và toàn bộ chuỗi cung ứng xăng dầu cả nước, từ thương nhân đầu mối - phân phối - bán lẻ, tập trung tháo gỡ khó khăn, tìm kiếm nguồn xăng dầu mới, duy trì hoạt động sản xuất - kinh doanh để đảm bảo cung ứng xăng dầu ra thị trường được duy trì liên tục. Bộ cũng đã chỉ đạo các địa phương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường giám sát, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đang thúc đẩy phát triển và mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học như một giải pháp chiến lược nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đang quyết liệt thực hiện các giải pháp đồng bộ để có thể mở rộng triển khai kinh doanh xăng sinh học E10RON95 trong tháng 4 tới và có thể thay thế toàn bộ xăng khoáng bằng xăng sinh học E10RON95 sớm trước thời hạn.

Không chỉ dừng ở xăng dầu, bài toán an ninh năng lượng còn đặt ra áp lực lớn với hệ thống điện – vốn vẫn phụ thuộc đáng kể vào than và khí khi các nguồn năng lượng mới chưa thể bù đắp đủ nhanh. Trong khi đó, nhiệt điện than và tuabin khí đang chịu áp lực lớn về nguồn nhiên liệu do xung đột Trung Đông.

Trong bối cảnh này, yêu cầu bảo đảm điện cho tăng trưởng trở nên cấp thiết. Làm việc với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh nhu cầu điện sẽ tiếp tục tăng mạnh cùng mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10% trong năm 2026. Phó Thủ tướng đề nghị EVN duy trì tốc độ tăng trưởng điện năng ở mức cao, bảo đảm cung ứng điện đầy đủ cho các lĩnh vực then chốt như công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu.

Đồng thời, EVN cần triển khai hiệu quả Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm, bảo đảm phát triển đồng bộ giữa nguồn và truyền tải, tránh tình trạng quá tải hoặc thiếu hạ tầng.

Về dài hạn, lãnh đạo Chính phủ cũng yêu cầu tăng cường hợp tác khu vực, mở rộng nhập khẩu điện từ Lào, Trung Quốc, Campuchia; trong đó mục tiêu nâng công suất nhập khẩu từ Lào lên khoảng 8.000 MW vào năm 2030, góp phần đa dạng hóa nguồn cung.

Đáng chú ý, với dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, EVN được yêu cầu chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản trị và tiếp cận công nghệ để sẵn sàng triển khai, tạo nền tảng cho phát triển điện hạt nhân trong tương lai.

Ở góc độ ngành điện, các tổng công ty điện lực và truyền tải đã chủ động xây dựng phương án ngay cho mùa khô 2026, từ đẩy mạnh đầu tư, tối ưu phân bổ công suất, giảm tổn thất điện năng, đến nâng cao chất lượng dự báo và điều phối các nguồn điện phân tán như điện mặt trời mái nhà.

Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) và Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đã họp bàn, thống nhất việc phối hợp trong đầu tư xây dựng nhằm đảm bảo đồng bộ, đáp ứng nhu cầu điện tăng cao cho các tỉnh, thành phố phía Bắc.

Bàn giải pháp ứng phó, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện ngay cho mùa khô 2026, Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3) Huỳnh Quang Thịnh kiến nghị các cấp điều độ hỗ trợ tính toán, phân bố công suất hợp lý nhằm giảm tổn thất điện năng trên lưới truyền tải; đồng thời phối hợp đẩy nhanh tiến độ các kế hoạch cắt điện phục vụ sửa chữa trước cao điểm mùa khô.

Đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết, trong tháng tới cần triển khai các giải pháp mang tính trọng tâm. Trước hết, việc dự báo cần được bám sát, cập nhật kịp thời và rà soát thường xuyên, đặc biệt trong bối cảnh gia tăng các nguồn điện phân tán. Đồng thời, cần tập trung điều phối điện mặt trời mái nhà tại các khu vực có mật độ cao, kiểm soát chặt chẽ số liệu và các mô hình liên quan…

Biến động năng lượng hiện nay không chỉ dừng ở câu chuyện nguồn cung xăng dầu, mà còn là chi phí sản xuất, logistics và mặt bằng giá của nhiều ngành kinh tế. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là "đủ năng lượng", mà còn là "ổn định chi phí" và "duy trì nhịp sản xuất".

Có thể thấy, từ Kết luận số 14 của Bộ Chính trị, các chỉ đạo điều hành của Chính phủ, bộ ngành đến ứng phó của doanh nghiệp và địa phương, một chuỗi giải pháp liên hoàn đã được hình thành. Trục xuyên suốt là kết hợp giữa điều hành trước mắt về nguồn cung, giá cả với định hướng dài hơi (chuyển dịch năng lượng, đa dạng hóa nguồn) cũng như chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu trong dài hạn.

Cách tiếp cận này không chỉ nhằm ứng phó với một cuộc khủng hoảng cụ thể, mà còn là việc nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc năng lượng có thể ngày càng khó lường trong tương lai.