Đổi mới tư duy, lan tỏa nhận thức, tạo lá chắn từ xa, từ sớm về an ninh số

Đảm bảo an ninh trong bối cảnh mới đặt ra nhiều vấn đề về đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức của người dân, góp phần tạo lá chắn hữu hiệu để đảm bảo an toàn, an ninh trên không gian mạng, bảo vệ chủ quyền số quốc gia từ sớm, từ xa.

 Địa bàn trọng yếu của bảo vệ an ninh trong tình hình mới

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra toàn diện và sâu rộng, khái niệm an ninh quốc gia đang có sự chuyển biến căn bản cả về nội hàm và phạm vi điều chỉnh. Thực tiễn, không gian mạng trở thành hạ tầng nền tảng cho mọi lĩnh vực, phát triển chính phủ số, xã hội số và nền kinh tế số.

Không gian mạng cũng là địa bàn trọng yếu của bảo vệ an ninh trong tình hình mới. Tội phạm mạng biến hóa nhanh, xuyên biên giới, tấn công ở nhiều lĩnh vực, từ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xâm nhập đánh cắp dữ liệu đến phá hoại hạ tầng trọng yếu như tài chính, ngân hàng, năng lượng, y tế, giao thông..., thậm chí cả hệ thống điều hành công.

Việt Nam là một trong những quốc gia có sự phát triển mạnh về khoa học công nghệ, mức độ ứng dụng, sử dụng Internet đứng thứ hạng cao trong khu vực, thế giới. Tính đến tháng 9/2025, Việt Nam có hơn 78,4 triệu người sử dụng Internet, chiếm khoảng 80% dân số; hơn 72 triệu người sử dụng mạng xã hội; gần 170 triệu kết nối di động tại Việt Nam. Bên cạnh những lợi ích khoa học công nghệ đem lại, Việt Nam đối mặt với những khó khăn, thách thức lớn đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự trên không gian mạng. Điển hình là xu hướng gia tăng của tội phạm mạng, tội phạm lừa đảo trực tuyến diễn biến phức tạp, xảy ra ở nhiều địa bàn, lĩnh vực như: tài chính, môi giới việc làm, thương mại điện tử..., gây thiệt hại lớn và bức xúc trong dư luận xã hội, hoạt động sản xuất và đời sống người dân.

Việt Nam cũng nằm trong nhóm các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề bởi tội phạm mạng. Theo báo cáo của cơ quan chức năng, tỷ lệ "nạn nhân tiềm năng" cũng đáng báo động: cứ 220 người dùng điện thoại thông minh thì có 1 người trở thành nạn nhân và 70% người dân tiếp xúc với ít nhất một cuộc gọi hoặc tin nhắn lừa đảo mỗi tháng.

Dù là quốc gia đang phát triển, từng bước tiến vào kinh tế số, những năm qua, Việt Nam đạt được nhiều bước tiến quan trọng trong xây dựng khung pháp lý về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hợp tác chặt chẽ với các tổ chức quốc tế để đấu tranh với tội phạm công nghệ cao. Trong đó, việc đăng cai tổ chức lễ mở ký Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng đã minh chứng cho cam kết, hành động và uy tín của Việt Nam.

Năng lực thực thi của các cơ quan bảo vệ pháp luật của Việt Nam cũng đang được nâng cao để đáp ứng nhiệm vụ trong kỷ nguyên số. Các đơn vị chuyên trách về an ninh mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao đã và đang được đầu tư về con người, trang thiết bị và kỹ năng. Chỉ trong vài năm qua, Công an Việt Nam đã quyết liệt đấu tranh, chủ động phòng, chống tội phạm trên không gian mạng, từ triệt phá đường dây đánh bạc trực tuyến hàng nghìn tỷ đồng liên kết giữa nhiều nước đến bắt giữ các hacker quốc tế tấn công vào doanh nghiệp Việt; các vụ phát tán mã độc, đánh cắp dữ liệu, chiếm quyền kiểm soát thiết bị và trục lợi bất chính; triệt phá đường dây tội phạm sử dụng công nghệ cao hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền với quy mô lớn...

Bên cạnh đó, công tác đảm bảo an ninh trên không gian mạng không chỉ chú trọng "chống" mà ngày càng coi trọng "xây"; từng bước chuyển từ bị động, xử lý vụ việc sang chủ động nhận diện, cảnh báo, định hướng và xử lý từ sớm, từ xa.

Tuy nhiên, có một thực tế đáng quan ngại là nhận thức về an ninh, an toàn mạng của người dân và chủ thể các hệ thống công nghệ còn hạn chế, thiếu cảnh giác trước các phương thức, thủ đoạn hoạt động lừa đảo trên không gian mạng, không có kiến thức về bảo mật thông tin...

Bên cạnh những cách làm truyền thống, việc nâng cao nhận thức cho người dân, bảo vệ các đối tượng yếu thế trên không gian mạng cần những chiến lược chủ động, nhân văn, trực quan, có sức lan tỏa, nhân rộng.

Đổi mới tư duy, lan tỏa nhận thức

Minh chứng rõ nét cho sự chuyển đổi tư duy này là Chiến dịch "Không Một Mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến" do Liên minh Niềm tin số (DTA) khởi xướng.

Từ ý tưởng đến triển khai, các cán bộ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã đổi mới tư duy, hành động kịp thời và phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, tổ chức cùng cộng đồng xã hội.

Chiến dịch được đặt dưới sự bảo trợ của các tổ chức Liên hợp quốc như UNODC, UNICEF cùng các Bộ, ban, ngành gồm: Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế. Ý tưởng cốt lõi của chiến dịch xuất phát từ định hướng: lấy người yếu thế, thanh thiếu niên làm trung tâm, lan tỏa nhận thức về an toàn, an ninh mạng và xây dựng niềm tin và sự đồng hành của cộng đồng.

Thanh thiếu niên hiện nay tiếp xúc với Internet từ rất sớm nhưng lại thiếu một "màng lọc" đề kháng trước các thủ đoạn tinh vi như thao túng tâm lý, lừa đảo trực tuyến, hay nghiêm trọng hơn là bắt cóc trực tuyến. Hậu quả không chỉ dừng lại ở những khoản thiệt hại lớn về kinh tế cho gia đình, mà còn gây ra những tổn thương tâm lý sâu sắc, nỗi sợ hãi kéo dài cho các thanh thiếu niên. Chiến dịch xác định rõ yêu cầu cấp bách: không thể bỏ mặc giới trẻ tự xoay sở trên thế giới ảo.

Để tiếp cận hiệu quả giới trẻ, chiến dịch dưới sự dẫn dắt của Liên minh Niềm tin số đã quy tụ những người có sức ảnh hưởng lớn bao gồm các KOLs, TikToker, YouTuber. Thông điệp an toàn trực tuyến được lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng số lớn như TikTok, Facebook, YouTube thông qua tiếng nói gần gũi của những người nổi tiếng. Bên cạnh đó, chiến dịch còn triển khai chuỗi hoạt động đa dạng kết hợp trực tiếp để nâng cao nhận thức cộng đồng.

Chiến dịch đã tạo được những con số và hiệu ứng xã hội rất đáng ghi nhận. Hàng trăm nghìn video, bài viết dưới "hashtag" của chiến dịch đạt hơn 1,5 tỷ lượt xem và quan tâm, theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội, tiếp cận hơn 40 triệu người dân Việt Nam với hàng triệu thảo luận và bài đăng, video challenge, clip sáng tạo; thu hút hơn 1.000 người nổi tiếng hưởng ứng, đồng hành cùng chiến dịch...

Chia sẻ về chiến dịch, Thượng tá Nguyễn Tiến Cường (Trưởng phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an) kể lại kỷ niệm xúc động nhất là khi nhận được tin nhắn từ một bạn học sinh cấp 2. Bạn ấy chia sẻ rằng nhờ xem được video cảnh báo về thủ đoạn "kết bạn, tống tiền bằng hình ảnh nhạy cảm" của chiến dịch mà bạn ấy đã kịp thời dừng lại, không sập bẫy kẻ xấu.

Từ đó nhận thấy, sự lan tỏa của chiến dịch không chỉ thể hiện trên lượt xem, lượt thích, mà thực sự đã có thể giúp đỡ, hỗ trợ những trường hợp thực tiễn và khả năng phản ứng trước các nguy cơ.

Để tăng tính lan tỏa, thời gian qua, Ban tổ chức đã tổ chức thành công các buổi workshop, talkshow tại 6.155 điểm trường, thông qua các hoạt động toạ đàm, tập huấn, ngày hội, trải nghiệm, tiếp cận trực tiếp gần 8 triệu học sinh, giáo viên, phụ huynh, hơn 113.000 lớp học, điều phối hơn 2.500 chuyên gia tới các điểm trường, giúp trang bị "kỹ năng số" — các kỹ năng nhận diện rủi ro trực tiếp cho các em học sinh, sinh viên.

Trước áp lực từ sự biến tướng nhanh của tội phạm mạng, liên tục thay đổi phương thức, sử dụng công nghệ mới (như AI, Deepfake) để lừa đảo và thao túng, việc xây dựng nội dung cảnh báo đòi hỏi phải cập nhật liên tục theo thời gian thực để không bị lạc hậu, thu hút được sự quan tâm, chung tay của cộng đồng.

Những kết quả mang tính thực chất này đã giúp chiến dịch "Không Một Mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến" được ghi nhận trong top 10 dấu ấn nổi bật của lực lượng Công an nhân dân năm 2025, khẳng định hiệu quả và tính bền vững của công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường số. Trong bối cảnh tội phạm lừa đảo trực tuyến diễn biến ngày càng phức tạp, chiến dịch đã góp phần quan trọng vào nỗ lực chung khi kéo giảm tội phạm lừa đảo trực tuyến.

Thượng tá Nguyễn Tiến Cường cho biết thêm, Chiến dịch được thiết kế như một hành động thực tiễn, chứng minh cam kết và trách nhiệm của Việt Nam đối với các vấn đề an ninh mạng toàn cầu, hưởng ứng Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng.

Không dừng lại ở đó, chiến dịch sẽ tiếp tục triển khai các chuỗi hoạt động đa dạng, kết hợp cả trực tiếp và trực tuyến nhằm lan tỏa thông điệp và nâng cao nhận thức cộng đồng.