Độc đáo sắc màu văn hóa chợ phiên biên giới Nhôn Mai

Chợ phiên Nhôn Mai (xã Nhôn Mai, tỉnh Nghệ An) nằm ở bản Tân Mai, bên cạnh Quốc lộ 16, hoạt động từ cuối năm 2018. 

Được tổ chức định kỳ vào Chủ nhật tuần thứ nhất và tuần thứ ba mỗi tháng, chợ không chỉ là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa, nông sản, tạo sinh kế cho người dân địa phương, các vùng phụ cận mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa, quảng bá hình ảnh con người, phong tục tập quán và đời sống đặc sắc của các cộng đồng dân tộc. Đây cũng là nơi hội tụ, gìn giữ, giao lưu và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng, góp phần xây dựng địa bàn biên giới ngày càng giàu bản sắc, thân thiện, mến khách, từng bước khẳng định vị thế trong phát triển du lịch cộng đồng của địa phương.

Đậm sắc màu văn hóa ở phiên chợ vùng biên

Sáng sớm, trong tiết trời se lạnh, mây mù và hơi sương còn lẩn quất, quấn lấy những dãy núi trập trùng bao quanh bản làng, từng dòng người già trẻ, trai gái thuộc các cộng đồng dân tộc Kinh, Thái, Mông, Khơ Mú… trong trang phục truyền thống sặc sỡ đã theo chân nhau đổ về chợ phiên. Từ khu vực cổng, nơi con đường dốc đấu nối với Quốc lộ 16 dẫn vào chợ phiên, hoạt động mua bán các mặt hàng nông sản dọc bên đường diễn ra ngay từ sáng sớm, tạo nên bức tranh sinh động của một phiên chợ vùng biên.

Các sản vật, sản phẩm nông nghiệp, mặt hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống rất đa dạng, phong phú mang đậm sắc màu văn hóa của đồng bào các dân tộc ở địa phương. Các mặt hàng được trưng bày, giới thiệu, bán buôn nhiều ở đây như trang phục thổ cẩm, cá suối kẹp thanh nứa nướng than củi, dụng cụ sinh hoạt chế tác, đan từ nguyên liệu mây tre; các loại rau, củ quả; hoa và nụ chè hoa vàng.... Ngoài ra, các món ăn truyền thống như canh nhọc, moọc cá, cơm lam, cá nướng, thịt nướng… góp phần tạo điểm nhấn và thu hút đông đảo khách đến tham quan, trải nghiệm.

Anh Xồng Ca Dênh, bản Phá Mựt, xã Nhôn Mai cho biết, ngay từ sáng sớm, đồng bào dân tộc Mông ở bản đã gọi nhau thức giấc, mặc những bộ trang phục đẹp nhất, mới nhất để xuống chợ. Nhiều người đã mang đến phiên chợ các loại nông sản như rau cải được trồng trên núi cao, gà đen, lợn mán... Do bản ở trên khu vực rẻo cao, đường đi lại khó khăn nên dân bản đựng các loại sản vật đặc trưng, truyền thống trong các dụng cụ đan bằng mây, tre, nứa để gùi xuống chợ. Không chỉ mua, bán, bà con tham gia phiên chợ còn mong muốn được hòa mình vào các hoạt động vui chơi, thăm thân, gặp gỡ họ hàng, bạn bè.

Trong những dòng người đi chợ phiên, dễ bắt gặp những tốp người đến từ các xã Tri Lễ, Bắc Lý, Mỹ Lý đã ngược, xuôi dòng Nậm Nơn, Quốc lộ 16 bằng thuyền, xuồng máy, xe máy về đây. Người dân ở hơn 20 bản của xã Nhôn Mai, đặc biệt người dân ở các bản "đỉnh trời" Huồi Cọ, Huồi Măn - nơi có độ cao 1.200 đến 1.600m so với mực nước biển, cũng gùi hàng xuống núi tham dự chợ phiên. Người dân các bản "ốc đảo" của xã Nhôn Mai nằm giữa lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ như Pia Òi, Piêng Luống cũng đi xuồng, thuyền máy đến chợ.

Đông vui, náo nhiệt, hội tụ đa sắc màu văn hóa của chợ phiên Nhôn Mai vùng cao biên giới là khu vực trung tâm chợ. Gần 40 gian hàng được bố trí gọn gàng thành 3 dãy với các khu trưng bày nông sản địa phương, sản phẩm thu hái từ rừng, khu ẩm thực, nhạc cụ... Những mặt hàng gắn liền với sinh kế, đời sống sinh hoạt, sản xuất của đồng bào các dân tộc vùng cao, thể hiện sự khéo léo, cần cù và óc thẩm mỹ của đồng bào các dân tộc trên địa bàn như hàng mây tre đan, dệt thổ cẩm, nông cụ, trang phục truyền thống... cũng được bày bán.

Khắp các gian hàng, góc chợ là cảnh người dân lựa chọn, mua sắm các sản phẩm như váy hoa, khăn quàng, khăn piêu, mũ, kèn, sáo để chuẩn bị tham gia các lễ hội trong dịp Tết đến, Xuân về. Các sản phẩm vòng trang sức có họa tiết văn hoa văn bắt mắt, mang đặc trưng văn hóa dân tộc Mông, Khơ Mú cũng được nhiều người dân lựa chọn. Dòng sản phẩm dao, cuốc, rổ, ghế mây, chè hoa vàng, rau cải… cũng được bày bán nhiều trong khuôn viên chợ.

Trong tâm thức của mọi người, đến chợ phiên không chỉ là việc mua, bán mà còn là dịp đi chơi, thăm thân, kết nối bạn bè nên người dân và tiểu thương đều mặc những bộ trang phục truyền thống, tạo nên bức tranh sinh động, đa sắc màu văn hóa. Người đi chợ đều sử dụng vật liệu tự nhiên như lá dong, lá chuối, sọt, làn tre, nứa, giang, mây để gói, đựng sản phẩm...; qua đó góp phần bảo vệ môi trường và giữ gìn nét sinh hoạt xưa của phiên chợ vùng biên.

Điểm nhấn của chợ phiên biên giới Nhôn Mai còn nằm ở chương trình giao lưu văn nghệ được tổ chức tại mỗi phiên chợ. Những điệu múa, bài hát, tiết mục dân ca, dân vũ do các câu lạc bộ, đội văn nghệ của các bản làng biểu diễn đã mang đến không khí vui tươi, ấm áp, gắn kết cộng đồng.

Khôi phục chuỗi sinh kế sau thiên tai cực đoan

Ông Lê Hồng Thái, Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai, cho biết xã biên giới Nhôn Mai (tỉnh Nghệ An) là nơi tập trung đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú định cư, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn. Cuối tháng 7/2025, cùng với nhiều địa phương khác, địa bàn xã Nhôn Mai phải gánh chịu đợt mưa lũ, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất gây hậu quả nặng nề. Toàn xã có hơn 70 hộ gia đình bị cuốn trôi, hư hỏng nhà cửa, đồ đạc. Hơn 80% diện tích lúa, hoa màu, sản xuất nông nghiệp bị lũ cuốn trôi… Sau thiên tai, chính quyền địa phương đã tập trung huy động mọi nguồn lực để khắc phục hậu quả, từng bước ổn định chỗ ở, sinh hoạt, khôi phục sản xuất cho người dân. Cho đến nay, phần lớn các hộ gia đình bị thiệt hại đã xây dựng lại nhà cửa, cuộc sống dần trở lại bình thường.

Thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc; đồng thời nhằm phát triển kinh tế gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy du lịch cộng đồng và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, chính quyền và nhân dân xã đã tổ chức hoạt động lại chợ phiên Nhôn Mai - không gian giao thương nông sản, sản phẩm thủ công truyền thống và hàng hóa bản địa. Thông qua chợ phiên, các sản phẩm nông nghiệp, nông sản đặc trưng, ẩm thực truyền thống, hàng thủ công mỹ nghệ của địa phương được giới thiệu, quảng bá rộng rãi tới nhân dân và du khách, góp phần tạo sinh khí mới, sinh kế, thúc đẩy giao lưu kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân. Chợ phiên còn là nơi giao lưu văn hóa, thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng, phát huy tinh thần "tương thân tương ái", góp phần xây dựng xã Nhôn Mai ngày càng giàu bản sắc, trọng tình, thân thiện, mến khách.

Ông Xeo Văn Tình, người dân cộng đồng dân tộc Khơ Mú sinh sống tại bản Na Lợt, xã Nhôn Mai, hiện đang sở hữu khoảng 500 gốc chè hoa vàng đã cho thu hoạch từ nhiều năm qua chia sẻ, sau nhiều tháng xảy ra thiên tai, chợ phiên hoạt động trở lại giúp ông có cơ hội bán sản phẩm tại chợ, đồng thời có cơ hội giới thiệu, quảng bá sản phẩm đến nhiều người dân trong và ngoài xã. Không chỉ bản thân ông mà người dân trên địa bàn xã cũng có nơi để tiêu thụ các sản phẩm hàng hóa, qua đó khuyến khích người dân tiếp tục đầu tư mở rộng quy mô, phát triển sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, giúp tăng thu nhập cho gia đình, phát triển bản làng ngày càng khởi sắc, ấm no.

Anh Và Xai Tểnh, bản "đỉnh trời" Huồi Cọ, xã Nhôn Mai cho biết: "Phiên chợ hôm nay mình mang 2 sọt đựng gần 20 con gà xuống chợ bán. Chợ phiên rất đông người, đông khách mua nên gà bán hết rất nhanh. Sau khi bán hết gà, mình đưa con gái nhỏ đi chơi khắp chợ, mua cho cháu bộ quần áo mới và mua một ít dụng cụ, dao, muối về cho gia đình. Phiên chợ tới, mình sẽ cố gắng chở lợn, gà và ít cây đào rừng xuống chợ để bán".

Chợ phiên Nhôn Mai đi vào hoạt động trở lại, được tổ chức bài bản, tạo thuận lợi cho đông đảo bà con các dân tộc trong và ngoài xã tham gia, tiêu thụ sản phẩm. Đây là một sự nỗ lực của cấp ủy, chính quyền địa phương, đồng thời là minh chứng cho sự hồi sinh sau thiên tai ở địa bàn biên giới khó khăn, góp phần giúp đồng bào các dân tộc trên địa bàn Nhôn Mai có thêm niềm tin, động lực vào sự ổn định và phát triển bền vững của quê hương.