Trong khuôn khổ triển lãm "Chuyện Màu nước - Vietnam Watercolor Artists", một buổi art talk đã được tổ chức như một cuộc đối thoại mở, nơi lần đầu tiên những vấn đề căn bản của chất liệu màu nước được đặt ra một cách trực diện: màu nước là gì trong dòng chảy mỹ thuật đương đại, vì sao nó vẫn đứng bên lề, và làm thế nào để chất liệu nguyên thủy này có thể được nhìn nhận công bằng hơn?

Cuộc đối thoại ấy không diễn ra trong khoảng không lý thuyết, mà được nâng đỡ bởi chính không gian triển lãm, nơi hơn 100 tác phẩm màu nước hiện diện như những minh chứng sống động cho năng lực biểu đạt, chiều sâu nghề nghiệp và khả năng đối thoại của chất liệu này trong bối cảnh đương đại.

Màu nước - chất liệu nguyên thủy còn trong định kiến

Màu nước là một trong những chất liệu hội họa cổ xưa nhất của nhân loại. Từ những dấu vết tạo hình sơ khai trong hang động, các bản vẽ trên giấy cói của Ai Cập cổ đại, cho đến tranh Thangka của Phật giáo Tây Tạng, màu nước đã song hành cùng lịch sử văn minh con người. Thế nhưng, trong dòng chảy mỹ thuật hiện đại và đương đại, màu nước lại thường xuyên bị gắn với những định kiến: nhẹ, mong manh, mang tính ký họa, phác thảo, ít giá trị sưu tập.

Nhà báo Yên Khương đặt thẳng vấn đề: "Chúng ta luôn nói về sự công bằng của chất liệu. Và màu nước, một chất liệu nguyên thủy, cơ bản... đến giờ vẫn chưa thực sự được đối xử công bằng so với các chất liệu khác."

Một nghịch lý hiện lên rõ ràng: trên thế giới, không ít tác phẩm màu nước được định giá vài chục triệu đô la, trong khi tại Việt Nam, màu nước vẫn phải đối diện với những hoài nghi về độ bền, giá trị thị trường và vị trí nghệ thuật.

Ở góc nhìn của người thực hành, các họa sĩ tham gia art talk đều thống nhất ở một điểm: màu nước là chất liệu không dễ dãi như vẻ ngoài của nó.

Họa sĩ Nguyễn Thu Hà chia sẻ cảm giác rất "màu nước": "Có những lúc nhìn nó loang, nó khô… rất thú vị."

Trong khi đó, họa sĩ Dương Tôn Quốc Thụy nhấn mạnh đến tốc độ và bản năng: "Màu nước có một cái ý rất riêng. Nó thể hiện ý tưởng rất nhanh, vẽ nhanh được tinh thần."

Sự "nhanh" ấy không đồng nghĩa với dễ. Ngược lại, màu nước gần như không cho phép sai lầm. Họa sĩ Bảo Huỳnh chỉ ra đặc trưng kỹ thuật cốt lõi: "Tranh thì hiện lên bề mặt, còn màu nước thì phải biết bắt đầu từ lớp dưới cùng. Nó không cho phép đặt những lớp màu dày lên."

Ở màu nước, mỗi quyết định đều mang tính một lần duy nhất. Không có chỗ cho việc che phủ, sửa chữa hay "cứu vãn" bằng kỹ thuật. Chính điều đó khiến màu nước trở thành một chất liệu bộc lộ rõ nhất tư duy, khí chất và bản lĩnh của người vẽ.

"Màu nước không khó" - từ một quan niệm cá nhân đến một thực hành nghề nghiệp

Khi được hỏi "Vẽ màu nước có khó không?", họa sĩ Đinh Quang Hải (Hải Tre) mỉm cười và trả lời một cách dứt khoát: "Với tôi, màu nước không khó. Cái khó là khi mình tưởng nó dễ rồi đâm đầu vào. Còn nếu tiếp cận cẩn trọng thì không khó."

Thoạt nghe, câu trả lời ấy có vẻ giản đơn, nhưng thực chất lại mở ra một cách nhìn sâu xa về nghệ thuật và rộng hơn là về đời sống. "Bởi vẽ dễ hay khó, suy cho cùng, cũng giống như sống dễ hay khó: phụ thuộc vào cách ta nhìn nhận, chấp nhận và lựa chọn con đường của chính mình."

Hải Tre chia sẻ rằng đã có một giai đoạn anh mải miết đi tìm "bí thuật" của người này, "tư duy" của thần tượng kia, để rồi nhận ra: chạy theo những lá bài đẹp của người khác chỉ khiến mình mệt mỏi. Điều quan trọng hơn cả là chơi tốt những lá bài mình đang có - bằng sự tập trung, sáng tạo và trung thực. Hành trình cá nhân của anh, từ những lần rẽ hướng nghề nghiệp đến việc tích lũy đa dạng trải nghiệm từ sơn mài, biếm họa, đồ họa, nhiếp ảnh cho tới màu nước đã tạo nên một phong cách rất riêng. Và chính sự tích lũy ấy khiến màu nước, khi gặp đúng "chủ nhân", có thể cộng hưởng thành một ngôn ngữ biểu đạt mạnh mẽ và độc đáo.

Quan niệm ấy không chỉ dừng lại ở phát biểu cá nhân, mà được kiểm chứng bằng thực hành cụ thể trong triển lãm "Chuyện Màu nước - Vietnam Watercolor Artists". Quy tụ 9 họa sĩ: Bùi Duy Khánh, Chu Quốc Bình, Đinh Minh Thiện, Đinh Quang Hải (Tre), Nguyễn Phương Bắc, Dương Tôn Quốc Thụy, Bảo Huỳnh, Hoàng Quốc Đạt, Nguyễn Thu Hà, với những nền tảng và hướng tiếp cận khác nhau, triển lãm cho thấy màu nước không còn là một chất liệu phụ trợ, mà đã trở thành một địa hạt sáng tác nghiêm túc, có chiều sâu chuyên môn và bản sắc rõ rệt.

Một số hình ảnh tại triển lãm

Hơn 100 tác phẩm trưng bày mở ra một phổ biểu đạt rộng của màu nước đương đại Việt Nam: từ phong cảnh, phố thị, đời sống thường nhật đến chân dung, trừu tượng và những biểu hiện nội tâm phức hợp. Mỗi họa sĩ tiếp cận màu nước từ một hệ quy chiếu nghề nghiệp khác nhau, tạo nên một không gian đa thanh, nơi màu nước chứng tỏ khả năng đảm đương những nội dung sâu về không gian, tâm lý và cảm xúc con người, thay vì chỉ dừng lại ở vẻ đẹp nhẹ nhàng, minh họa.

Điểm chung xuyên suốt các thực hành ấy là thái độ nghiêm cẩn với nghề. Màu nước, với đặc tính khó sửa sai, buộc người nghệ sĩ phải đưa ra quyết định ngay trong khoảnh khắc, đồng thời chấp nhận sự ngẫu nhiên như một phần tất yếu của sáng tác. Chính điều này khiến màu nước không chỉ là một chất liệu hay một kỹ thuật, mà trở thành một cách tư duy hội họa nơi kiểm soát và buông bỏ cùng tồn tại, phản ánh trực tiếp bản lĩnh và chiều sâu của người nghệ sĩ.

Khán giả hào hứng với những chia sẻ từ các Họa sĩ

Giá trị của màu nước: không nằm ở chất liệu, mà ở con người

Trở lại câu hỏi trung tâm của art talk: Giá trị của tranh màu nước đang ở đâu trên thị trường, và làm thế nào để màu nước Việt Nam phát triển bền vững?

Câu trả lời, suy cho cùng, không nằm ở bản thân chất liệu. Như Hải Tre khẳng định: "Về mặt lý thuyết, không có chất liệu nào tự thân giá trị hơn chất liệu nào. Giá trị của tác phẩm trước hết nằm ở người vẽ."

Lịch sử mỹ thuật thế giới đã chứng minh điều đó: chỉ với bút và mực, con người vẫn có thể tạo ra những bảo vật văn hóa. Màu nước, với sự "thật" và "mong manh" của mình, càng đòi hỏi người nghệ sĩ phải có chiều sâu tư duy, trải nghiệm sống và bản lĩnh sáng tạo.

Họa sĩ Dương Tôn Quốc Thụy cũng nhấn mạnh: "Chúng ta cần những người vẽ đạt đến trình độ cao, thì màu nước sẽ có vị trí xứng đáng."

Ở góc nhìn của người sưu tập, màu nước lại mang một giá trị khác - giá trị tinh thần và năng lượng sống. Một nhà sưu tập chia sẻ: "Khi treo tranh màu nước trong nhà, tôi thấy có năng lượng bình an. Nó nhẹ nhàng, giúp không gian nghỉ ngơi "

Trong bối cảnh đời sống đô thị ngày càng áp lực, có lẽ chính sự trong trẻo, tiết chế và giàu khoảng thở của màu nước lại trở thành một lợi thế.

Arttalk "Chuyện Màu nước" không đưa ra một kết luận cuối cùng. Nhưng điều quan trọng hơn, nó đã mở ra một cuộc đối thoại cần thiết: đối thoại về sự công bằng của chất liệu, về vai trò của người nghệ sĩ, và về cách chúng ta nhìn nhận giá trị nghệ thuật trong đời sống đương đại.

Màu nước có thể vẫn đang bị xem là chất liệu "nói nhỏ giữa đám đông nói to". Nhưng như ai đó từng nói: ai dừng lại nghe, sẽ nghe rất lâu và rất sâu. Và biết đâu, chính từ những cuộc trò chuyện như thế này, màu nước sẽ thực sự tìm được vị trí xứng đáng của mình.

Một số hình ảnh tại Triển lãm Chuyện Màu nước: