Phần lớn các câu lạc bộ trong hệ thống bóng đá Anh đang "sống bên bờ vực thảm họa tài chính", theo kết luận gây sốc trong báo cáo mang tính bước ngoặt mới được công bố mang tên "Thực trạng bóng đá" của Cơ quan quản lý bóng đá độc lập của Anh (IFR).
Cơ quan này cảnh báo cần tiến hành "cải cách khẩn cấp" để bảo vệ tính bền vững tài chính của các câu lạc bộ, sau khi báo cáo cho thấy 94% đội bóng tại 5 hạng đấu cao nhất nước Anh thua lỗ trong mùa giải 2025-26.
Thực trạng báo động của bóng đá Anh
Báo cáo cho biết bóng đá Anh tạo ra doanh thu 9 tỷ bảng trong mùa giải trước, nhờ thành công trên toàn cầu của Premier League. Tuy nhiên, "gần như tất cả các câu lạc bộ" vẫn phụ thuộc vào nguồn tiền do các ông chủ rót vào. Khoảng 2/3 số câu lạc bộ cho biết họ không thể tồn tại quá 90 ngày nếu các ông chủ đột ngột ngừng hỗ trợ tài chính, trong khi gần 1/3 không thể trụ vững quá 1 tháng. Đó là một thực tế gây ngỡ ngàng, bởi bóng đá Anh hiện là nền bóng đá cấp câu lạc bộ giàu nhất thế giới và luôn có các cơ chế và quy định rất chặt chẽ để kiểm soát tình hình tài chính của các đội bóng.
Báo cáo dự báo tổng nợ của bóng đá Anh sẽ vượt 5 tỷ bảng vào cuối mùa giải này. Trong khi đó, nợ ròng từ hoạt động chuyển nhượng vào khoảng 3,4 tỷ bảng, một khoản tiền khổng lồ, trong bối cảnh doanh thu bản quyền truyền hình được dự báo sẽ chững lại hoặc suy giảm trong chu kỳ tiếp theo.
Cơ quan quản lý nhận định bóng đá Anh đã trở thành một "cuộc chơi đầy rủi ro". Các câu lạc bộ ở mọi cấp độ, đặc biệt là Championship, League One và League Two, đều đang hoạt động trong tình trạng "đứng bên bờ vực". Họ bị thúc đẩy phải "chi tiêu vượt mức" nhằm thăng hạng và tìm cách vươn tới nguồn lợi nhuận khổng lồ của Premier League. Ví dụ điển hình là các đội Bury và Macclesfield Town đã lần lượt sụp đổ vào năm 2019 và 2020 do các khoản nợ ngày càng gia tăng và không có cách nào để trả được nợ.
Theo báo cáo, trong mùa giải 2024-25, doanh thu trung bình của một câu lạc bộ ở hạng Premier League cao gấp 8,7 lần doanh thu trung bình của một câu lạc bộ Championship.
Chủ tịch IFR David Kogan đã gửi thông điệp báo động về thực trạng bóng đá ở Anh
Giải pháp nào cho bóng đá Anh?
Một trong những điểm bất đồng kéo dài là khoản hỗ trợ tài chính dành cho các câu lạc bộ phải xuống hạng từ Premier League, thường được gọi là "parachute payments" (khoản thanh toán hỗ trợ xuống hạng).
Báo cáo nhận định những khoản hỗ trợ này gây ra sự méo mó trong cạnh tranh và khuyến khích các câu lạc bộ Championship chi tiêu quá mức. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra lý do khiến cơ chế này cần thiết: Các câu lạc bộ xuống hạng từ giải đấu cao nhất trong mùa giải 2024-25 chứng kiến doanh thu trung bình giảm 70 triệu bảng.
Chủ tịch IFR David Kogan cho biết thỏa thuận đang được thảo luận bao gồm cơ chế phân bổ tiền theo thành tích (merit payments). Theo đó, một phần khoản hỗ trợ tài chính từ Premier League dành cho EFL sẽ được phân chia dựa trên vị trí của các câu lạc bộ trên bảng xếp hạng. Để giải quyết tình trạng các câu lạc bộ phụ thuộc vào nguồn tiền từ chủ sở hữu, IFR sẽ yêu cầu các đội bóng xây dựng kế hoạch hành động trong khuôn khổ hệ thống cấp phép.
Báo cáo cũng đề xuất kế hoạch gồm 6 điểm nhằm cải thiện tính bền vững tài chính của bóng đá Anh. Trước hết, cơ chế phân phối doanh thu cần được cải cách để tăng tính ổn định, hạn chế chi tiêu thiếu thận trọng, giảm tác động tài chính khi các câu lạc bộ xuống hạng khỏi Premier League và tránh làm méo mó động lực tại Championship. Các giải đấu, câu lạc bộ và bên liên quan cần triển khai biện pháp giảm thua lỗ. National League phải tăng cường quản trị tương xứng với mức độ rủi ro. Các câu lạc bộ cũng cần nâng cao năng lực quản lý rủi ro tài chính, đồng thời cam kết thực hiện kế hoạch đáp ứng yêu cầu về nguồn lực tài chính phù hợp trước năm 2030 theo Đạo luật Quản trị Bóng đá. Ngoài ra, câu lạc bộ phải chứng minh việc xem xét ý kiến người hâm mộ và thúc đẩy tính đa dạng trong ban lãnh đạo, đội ngũ điều hành cấp cao.
Chủ tịch Cơ quan quản lý bóng đá độc lập (IFR) David Kogan tuyên bố sẽ từ chức nếu có sự can thiệp chính trị vào hoạt động của cơ quan này, trong đó có khả năng điều tra Man City. Trước đó, một ủy ban độc lập kết luận Man City cố tình né tránh quy định tài chính Premier League trong 9 mùa giải, nhưng đội bóng này đã kháng cáo. Nếu phán quyết được giữ nguyên, IFR có thể áp dụng biện pháp xử lý, kể cả yêu cầu chủ sở hữu UAE bán cổ phần trong trường hợp nghiêm trọng. Kogan khẳng định IFR không chịu áp lực chính trị.
***
Báo cáo "Thực trạng bóng đá" cho biết chi phí dành cho các tranh chấp pháp lý của Premier League đã tăng mạnh, từ 45 triệu bảng ở mùa giải 2015-16 lên 212 triệu bảng ở mùa giải 2024-25. Nguyên nhân chủ yếu là vụ kiện lớn của giải đấu nhằm vào Manchester City, cùng những tranh chấp riêng biệt liên quan đến các quy định về giao dịch với bên liên quan. Kogan giải thích rằng chi phí cho bất kỳ cuộc chiến pháp lý nào trong tương lai do IFR tiến hành nhằm vào Man City cuối cùng sẽ do chính các câu lạc bộ bóng đá chi trả.
