Để ngành game Việt Nam "cất cánh" (Kỳ 1): Động lực mới của công nghiệp văn hóa và kinh tế số

Ngành trò chơi điện tử trực tuyến (game online) đang đứng trước cơ hội trở thành một trong những lĩnh vực mũi nhọn của công nghiệp văn hóa và kinh tế số Việt Nam. Tuy nhiên, để biến tiềm năng ấy thành sức mạnh thực sự, cần tiếp tục đổi mới tư duy quản lý, hoàn thiện cơ chế chính sách và xây dựng môi trường phát triển đủ sức giữ chân nhân lực sáng tạo, thu hút đầu tư, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm số mang bản sắc Việt Nam.

Đây cũng là nội dung quan trọng được nêu tại tọa đàm công bố báo cáo "Ngành game Việt Nam: Hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm khơi thông tiềm năng phát triển" do Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN tổ chức mới đây tại Hà Nội.

Từ những chuyển biến nhận thức

Sự phát triển của ngành game Việt Nam những năm qua không chỉ được thể hiện qua các con số tăng trưởng của thị trường mà còn qua một chuyển biến quan trọng: Sự thay đổi trong cách nhìn nhận của xã hội và các cơ quan hoạch định chính sách đối với lĩnh vực này.

Trong một thời gian dài, khi nhắc tới trò chơi điện tử trực tuyến, phần lớn các cuộc thảo luận thường xoay quanh những hệ lụy phát sinh trong quá trình sử dụng. Game được nhìn nhận chủ yếu như một hình thức giải trí, thậm chí gắn với không ít định kiến xã hội.

Nhìn lại hành trình phát triển của ngành, ông Vũ Tú Thành (Quyền Giám đốc điều hành khu vực kiêm Trưởng đại diện Việt Nam, Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN) cho biết: "Cách đây khoảng 20 - 30 năm, game online thường được nhìn nhận dưới góc độ rất khắt khe và tiêu cực. Các góc nhìn tập trung vào hệ lụy tiêu cực của game. Nhưng đến hôm nay, cách nhìn đó đã thay đổi rất nhiều".

Theo ông Thành, trò chơi điện tử trực tuyến hiện đã được nhìn nhận như một bộ phận của công nghiệp văn hóa, một lĩnh vực sáng tạo có khả năng tạo việc làm, đóng góp ngân sách, thúc đẩy đổi mới công nghệ, tạo động lực tăng trưởng kinh tế cũng như mở ra cơ hội xuất khẩu và quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Những thay đổi trong nhận thức xã hội cũng song hành với sự điều chỉnh trong tư duy quản lý. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Huyền (Phó Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, Bộ VH,TT&DL), trước đây, khi nhắc đến trò chơi điện tử, chúng ta thường nhìn nhận đây là một loại hình giải trí và chính sách quản lý chủ yếu tập trung xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình sử dụng.  Nhưng mọi chuyện hiện đã thay đổi.

"Do bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, chúng ta cần có những cách tiếp cận đầy đủ và linh hoạt hơn đối với ngành game trong giai đoạn hiện nay" - bà Huyền nhấn mạnh.

Đáng nói, đằng sau sự thay đổi về nhận thức là những biến chuyển rất lớn của chính ngành game trên phạm vi toàn cầu. Đây không còn đơn thuần là thị trường giải trí mà đã trở thành một lĩnh vực sản xuất nội dung số có giá trị gia tăng cao, hội tụ công nghệ, sáng tạo và khả năng xuất khẩu.

Ông Nguyễn Minh Đức (tác giả chính của báo cáo, Quản lý chính sách công Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN) nhận định: "Game online đã vượt khỏi phạm vi một hình thức giải trí đơn thuần để trở thành động lực quan trọng của ngành công nghiệp số. Với đặc trưng dựa trên tri thức và chi phí phân phối thấp, game online có khả năng mở rộng quy mô rất nhanh, cho phép tiếp cận thị trường quốc tế gần như tức thời, từ đó hình thành một lĩnh vực xuất khẩu số có giá trị gia tăng cao".

Theo ông Đức, sự phát triển của ngành game tạo ra sức lan tỏa tới nhiều lĩnh vực như công nghệ, truyền thông, thương mại điện tử, đồng thời đóng vai trò như một "phòng thí nghiệm" phản ánh và định hình các xu hướng công nghệ cũng như hành vi tiêu dùng trong nền kinh tế số.

Đến định hướng phát triển chiến lược

Từ sự thay đổi trong nhận thức xã hội, việc đưa ngành game vào các chiến lược quốc gia cho thấy lĩnh vực này đang dần được định vị như một cấu phần quan trọng của công nghiệp văn hóa và kinh tế số Việt Nam.

Dấu mốc nổi bật nhất là Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết nêu rõ: "Tập trung phát triển có trọng tâm, trọng điểm một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa (điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, trò chơi điện tử, ẩm thực và phần mềm/nội dung số)".

Theo chuyên gia Vũ Tú Thành, việc Nghị quyết 80 đề cập trực tiếp đến trò chơi điện tử cho thấy ngành này không còn chỉ được nhìn nhận như một loại hình giải trí đơn thuần mà đã được đặt trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 80 cũng nêu rõ: "xuất khẩu sản phẩm - dịch vụ văn hoá có sức cạnh tranh toàn cầu (điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hoá, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, trò chơi điện tử, ẩm thực và phần mềm/nội dung số)".

Đây cũng là hướng đi phù hợp với đặc điểm của ngành game. Với lợi thế là sản phẩm số dựa trên tri thức, có khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu với chi phí phân phối thấp, game được xem là một trong những lĩnh vực có tiềm năng lớn để xuất khẩu giá trị sáng tạo và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Cùng với Nghị quyết 80, hệ thống chính sách phát triển công nghiệp văn hóa thời gian qua cũng cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ nét đối với ngành game. Một trong những dấu mốc đáng chú ý là Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được phê duyệt tại Quyết định số 2486/QĐ-TTg ngày 14/11/2025. Theo đó, phần mềm và trò chơi giải trí được xác định là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa chủ chốt. Chiến lược đặt mục tiêu doanh thu ngành trò chơi điện tử trên mạng trong nước đạt khoảng 25 nghìn tỷ đồng, tương đương 1 tỷ USD; đưa Việt Nam vào nhóm 3 quốc gia có doanh thu ngành game lớn nhất Đông Nam Á.

Đáng chú ý, mục tiêu phát triển không chỉ dừng lại ở doanh thu. Chiến lược nhấn mạnh việc ưu tiên phát triển ngành công nghiệp trò chơi điện tử trên mạng thành lĩnh vực có giá trị kinh tế cao, hướng mạnh tới xuất khẩu quốc tế; đồng thời thúc đẩy sản xuất các sản phẩm có giá trị giáo dục về lịch sử, văn hóa Việt Nam và tăng cường kết nối doanh nghiệp để đưa các trò chơi Việt Nam ứng dụng công nghệ tiên tiến ra thị trường toàn cầu.

Từ việc nhìn nhận ngành game là ngành nội dung số trọng điểm cần được ưu tiên phát triển, bà Nguyễn Thị Thanh Huyền cho biết, để cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, Bộ VH,TT&DL đang xây dựng nhiều đề án liên quan đến phát triển công nghiệp văn hóa, công nghiệp nội dung số, công nghiệp giải trí và xây dựng thương hiệu quốc gia.

"Chúng tôi cũng xác định game là một trong những ngành công nghiệp nội dung số quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu quốc gia" - bà Huyền nhấn mạnh.

Một bước tiến chính sách quan trọng khác, phải kể tới Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết đã đưa ra nhiều cơ chế ưu đãi dành cho các tổ chức, cá nhân đầu tư vào lĩnh vực văn hóa, trong đó có trò chơi điện tử trên mạng có nội dung giáo dục, tuyên truyền, quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử Việt Nam.

Đơn cử, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời hạn 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động văn hóa của doanh nghiệp. Hoặc, miễn thuế thu nhập cá nhân trong thời hạn 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của chuyên gia, nhà khoa học nhận được từ hoạt động văn hóa của doanh nghiệp…

Rõ ràng, các chính sách miễn, giảm thuế đối với doanh nghiệp, chuyên gia và hoạt động đầu tư cho thấy ngành game đang dần có thêm những điều kiện thuận lợi để phát triển theo định hướng mà các chiến lược quốc gia đã đặt ra.

Nói rộng ra, trong bối cảnh cạnh tranh quốc gia ngày càng gắn chặt với năng lực sáng tạo và khả năng tạo ra giá trị từ tri thức, việc liên tiếp được xác lập vị trí trong các chiến lược phát triển quốc gia và nhận được những hỗ trợ từ chính sách đang mở ra cơ hội để ngành game thực sự trở thành một động lực tăng trưởng mới của công nghiệp văn hóa và kinh tế số Việt Nam.

(Còn tiếp)