Đề cử BAFTA TV - Cuộc đấu giữa truyền hình và phát trực tuyến

Đầu tuần này, Giải Truyền hình Viện Hàn lâm Anh (BAFTA TV) vừa công bố danh sách đề cử giải năm 2026. Không ít người vô cùng bất ngờ khi các đề cử cho thấy những thay đổi, định hướng mới rất rõ rệt.

Quả thật, trong thời đại công nghệ đang phát triển như vũ bão, đã đến lúc truyền hình truyền thống phải thay đổi.

Khi "Adolescence" thống trị

BAFTA TV là chương trình trao giải do Viện Hàn lâm Điện ảnh và Truyền hình Anh tổ chức. Giải được trao thường niên kể từ năm 1955, ghi nhận và tôn vinh những đóng góp nổi bật nhất trên truyền hình hoặc nền tảng streaming tại Anh.

Ngày nay, BAFTA TV được quốc tế công nhận là vinh dự cao nhất trong lĩnh vực truyền hình Anh và thế giới. Nó tương đương với BAFTA Điện ảnh cho điện ảnh, giải Laurence Olivier cho sân khấu và BRIT cho âm nhạc. BAFTA TV cũng được ví như giải Emmy ở Mỹ.

Với uy tín lớn, BAFTA TV có thể coi là thước đo chất lượng của truyền hình Anh. Hơn thế, kết quả giải còn mang tính định hướng ngành công nghiệp truyền hình, ảnh hưởng lớn tới gu sản xuất và nội dung trong tương lai. Người thắng BAFTA TV đồng nghĩa với sự nghiệp đột phá, nhận được nhiều cơ hội lớn hơn ở cả trong và ngoài nước.

Hơn thế, BAFTA TV còn mang tính văn hóa quốc gia, luôn giữ vững bản sắc riêng trước sự bùng nổ của Hollywood. Không chạy theo đám đông, BAFTA TV thiên về gu và chất lượng phim hơn, được quốc tế đánh giá cao. Do đó, nó cũng đóng vai trò xuất khẩu văn hóa Anh qua phim. Với vị thế cao như vậy, đề cử và kết quả BAFTA TV luôn thu hút đông đảo sự chú ý.

Năm nay, series ngắn tập Adolescence lại tiếp tục thống trị mùa giải. Sau khi giành được 9 giải Emmy vào tháng 9 năm ngoái, loạt phim ăn khách của Netflix đã thu về vô số đề cử và chiến thắng ở cả hai bờ Đại Tây Dương, bao gồm tại Giải Diễn viên, Giải Lựa chọn của Các Nhà phê bình, Giải Tinh thần Độc lập, Quả cầu vàng, Giải Hiệp hội Báo chí Phát thanh và Giải Chương trình của Hiệp hội Truyền hình Hoàng gia.

Giờ đây, series lại vừa nhận được 11 đề cử BAFTA TV, trong đó bao gồm những đề cử lớn cho phim, nam chính, nam và nữ chính. Tài năng trẻ Owen Cooper sẽ cạnh tranh trực tiếp ở hạng mục nam diễn viên phụ xuất sắc nhất với bạn diễn Ashley Walters. Các diễn viên khác được đề cử bao gồm Stephen Graham, Christine Tremarco và Erin Doherty.

Với số lượng đề cử này, Adolescence bỏ xa các đối thủ theo sau là A Thousand Blows (với 7 đề cử), Andor và Trespasses (đều 6 đề cử).

Bắt đầu thời đại mới?

Trong thời gian dài, thống trị BAFTA TV là những chương trình đã có vẻ xa lắc. Năm 2025, tượng vàng cho phim Mr Bates vs the Post Office đến quá muộn - 16 tháng sau khi phim ra mắt trên ITV. Năm nay, nếu Adolescence giành được bất kỳ giải thưởng nào trong số 11 đề cử, thì tức là phim sẽ ăn mừng sau 14 tháng kể từ khi lần đầu chiếu trên Netflix.

Điều này là kết quả của hai sự trùng hợp ngẫu nhiên về lịch trình: BAFTA TV xét giải cho các phim chiếu từ tháng 1 đến tháng 12 năm trước và các nhà đài thì ưu tiên chiếu các phim lớn vào đầu năm. Ngoài ra, giải cũng chỉ xét dựa theo thời gian phát sóng chính thức tại Anh, không cần biết chương trình đó đã phát sóng ở các nơi khác khi nào.

Đây là những vấn đề về quy định nên rất khó thay đổi. Tuy nhiên, BAFTA TV còn bị cho là ưu ái những gương mặt kỳ cựu. Nhưng năm nay, điều này đã hoàn toàn thay đổi.

Hạng mục Màn trình diễn xuất sắc nhất trong chương trình giải trí vốn rất dễ đoán, thường có sự góp mặt của Graham Norton và Ant & Dec trong suốt thiên niên kỷ này - nhưng năm nay lại không có cả hai. Thay vào đó, trong đề cử có hai cặp đôi mới nổi là Romesh & Rob và Amanda & Alan cũng như nữ hoàng truyền hình mới Claudia Winkleman.

Còn quá sớm để biết liệu đây chỉ là thay đổi nhất thời hay là dấu chấm hết cho một thời đại cũ. Nhưng rõ ràng, đã có những rung rinh ở tận gốc rễ.

Dường như đang bắt đầu có sự chuyển dịch thế hệ khi đề cử BAFTA TV có nhiều gương mặt rất trẻ, có khi là lần đầu được đề cử như Owen Cooper, Ellis Howard, James Nelson-Joyce, Narges Rashidi.

Hơn thế, các format kiểu gameshow, truyền hình thực tế lâu năm bị loại hàng loạt. Điển hình nhất, chương trình "lão làng" Strictly Come Dancing lần đầu tiên trong 8 năm không nhận được đề cử nào. Thay vào đó là những chương trình có format mới, gai góc, sâu sắc và tạo tranh luận hơn. Phải chăng, BAFTA TV đang tái định nghĩa gu văn hóa của truyền hình Anh?

Theo Jane Millichip, giám đốc điều hành của BAFTA: "Năm 2025 là một năm đặc biệt đối với truyền hình, được phản ánh qua 124 chương trình được đề cử, làm nổi bật sức mạnh và tính độc đáo của nghệ thuật kể chuyện Anh".

"Từ những bộ phim tài liệu mạnh mẽ và những bộ phim hài nổi bật đến những bộ phim truyền hình trong nước và các loạt phim quốc tế thu hút sự chú ý toàn cầu, các đề cử năm nay cho thấy chúng đang ở đỉnh cao sáng tạo" - ông nói - "Thật đặc biệt thú vị khi thấy rất nhiều đề cử lần đầu tiên ở hạng mục diễn xuất, gắn với những tài năng mới đầy triển vọng đang định hình tương lai của ngành công nghiệp này".

Cùng thắng

Xét về mô hình phân phối, đề cử BAFTA TV còn cho thấy màn cạnh tranh khốc liệt giữa truyền hình truyền thống với các dịch vụ phát trực tuyến.

Từng có thời, các dịch vụ phát trực tuyến gây bão tranh luận tại Oscar do những lo ngại về sự sinh tồn của rạp chiếu phim. Tại BAFTA TV, câu chuyện ít gay cấn hơn. Trước năm 2014, các chương trình phải được phát trên truyền hình truyền thống mới đủ điều kiện tranh giải. Từ năm 2014 trở đi, giải cho phép chương trình phát trực tuyến tham gia và dần điều chỉnh các quy định để thích nghi với phát trực tuyến.

Tuy nhiên, thời gian đầu, các chương trình phát trực tuyến không được đề cử nhiều. Những kênh truyền thống như BBC, ITV, Channel 4 vẫn thống trị giải. Dần dần, Netflix, Apple TV+, Disney+ xuất hiện ngày càng nhiều. Tới nay, dù các đài truyền thống vẫn chiếm ưu thế hơn nhưng rõ ràng, các nền tảng phát trực tuyến không còn là kẻ ngoại cuộc nữa.

Các nền tảng này có lợi thế về ngân sách và đề tài táo bạo, lại không bị ràng buộc về giờ phát sóng. Thế nên, khi truyền hình thắng thế ở mảng giải trí hay tin tức thì phát trực tuyến ghi dấu ở mảng nghệ thuật chất lượng cao. Con số 11 đề cử cho Adolescence của Netflix đã nói lên tất cả.

Nhưng nhìn tổng thể, đây là chiến thắng nói chung của nghệ thuật kể chuyện nước Anh. Dù phát hành trên Netflix và được hoan nghênh trên khắp thế giới, Adolescence vẫn mang đậm bản sắc Anh. Từ phong cách kể chuyện sáng tạo, nội dung tâm lý nặng ký tới đề cao diễn xuất, vẫn "rất khó để đánh bại phim truyện Anh" - theo tờ The Times.

Do đó, dịch vụ phát trực tuyến không xuất hiện để thay thế truyền hình Anh mà đang trở thành kênh phân phối mới, giúp mở rộng ảnh hưởng của phim truyện Anh ra toàn cầu. Giống như Oscar đã tìm được điểm cân bằng với các dịch vụ phát trực tuyến, truyền hình Anh có vẻ cũng đang hướng tới điều này.

Lễ trao giải BAFTA TV sẽ diễn ra tại London vào ngày 10/5 này, do Greg Davies dẫn chương trình. Chương trình sẽ được phát sóng trên BBC One và BBC iPlayer vào tối cùng ngày.