Chiều 27/1, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Trưởng ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) chủ trì Phiên họp thứ 30 của Ban chỉ đạo để rà soát các nhiệm vụ được giao sau Phiên họp thứ 29 và Công điện số 03/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Hoàn thiện khung pháp lý
Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức rà soát các văn bản pháp luật liên quan và đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp với tình hình thực tiễn về pháp lý và kỹ thuật, công nghệ mới.
Ngày 31/12/2025, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 81/2025/TT-BNNPTNT quy định ghi, nộp báo cáo, nhật ký khai thác thủy sản; kiểm tra tàu cá và giám sát sản lượng thủy sản tại cảng cá; danh sách tàu cá khai thác thủy sản bất hợp pháp; xác nhận nguyên liệu, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Ngày 25/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 41/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản (thay thế Nghị định số 26/2019/NĐ-CP và Nghị định số 309/2025/NĐ-CP của Chính phủ).
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì phiên họp. Ảnh: Văn Điệp – TTXVN
Tính đến ngày 24/1/2026, các địa phương đã rà soát, thống kê, nhập xong dữ liệu 19.035 tàu cá xóa đăng ký (từ năm 2020) vào cơ sở dữ liệu để công khai. Cụ thể, tàu cá chìm là 1.066 tàu; tàu cá giải bản là 7.589 tàu; tàu cải hoán là 40 tàu; tàu cá sang tên đổi chủ là 783 tàu; tàu cá bán sang tỉnh khác là 2.732 tàu...; từ đó, các cơ quan chức năng truy cập, kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm (nếu có). Bên cạnh đó, có 46.198 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên tham gia hệ thống eCDT. Hiện các địa phương đã chỉ đạo các cơ quan chức năng, rà soát hướng dẫn ngư dân thực hiện cập cảng, rời cảng trên hệ thống eCDT.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có công văn gửi UBND các tỉnh, thành phố ven biển quản lý chặt chẽ số tàu cá đã xóa đăng ký để tổ chức công khai cho các lực lượng chức năng và địa phương giám sát hoạt động của tàu cá để kiểm tra, đối chiếu, đối chứng thông tin tàu cá; đồng thời, phối hợp với Viettel, VNPT và các đơn vị liên quan hoàn thiện các cơ sở dữ liệu, nâng cấp phần mềm nghiệp vụ gồm: Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase); hệ thống VMS; cơ sở dữ liệu xử phạt vi phạm hành chính; hệ thống eCDT; hệ thống nhật ký điện tử; hệ thống tự động cảnh báo mất kết nối VMS (VMS-Alert)...
Ảnh: Văn Điệp – TTXVN
Để quản lý chặt chẽ việc xóa đăng ký tàu cá, tàu cá 3 không (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép), ngày 1/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư quy định về đăng kiểm viên tàu cá, bảo đảm an toàn kỹ thuật; đăng ký, xóa đăng ký tàu cá, tàu công vụ thủy sản, tàu phụ vụ nuôi trồng thủy sản; treo cờ và đánh dấu tàu cá, tàu phục vụ nuôi trồng thủy sản. Trước đó, ngày 31/12/2025, Bộ đã có các công văn báo cáo Thủ tướng, Phó Thủ tướng về việc quy định lắp đặt tối đa 2 thiết bị VMS trên một tàu cá nhằm tránh mất tín hiệu VMS khi tàu cá hoạt động đánh bắt thủy sản trên biển; giảm thiệt hại cho ngư dân trong quá trình sản xuất trên biển; giúp cơ quan chức năng dễ phát hiện vi phạm của tàu cá trên biển.
Năm 2024 và 2025, số tàu cá bị nước ngoài bắt giữ là 88 tàu cá, trong đó, đã xử phạt xong 71 tàu cá, còn 17 tàu cá đang xác minh thông tin để xử lý theo quy định.
Theo báo cáo của các địa phương và số liệu cập nhật trên Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia Vnfishbase, số tàu cá hoạt động dịch vụ hậu cần đánh bắt nguồn lợi thủy sản là 3.303 tàu; đã được cấp phép và quản lý theo quy định. Từ năm 2024 đến ngày 24/1/2026, tổng số tàu phát hiện mất kết nối trên 6 giờ, quá 10 ngày trên biển, vượt ranh giới cho phép khai thác là 20.127 tàu, kết quả đã xử lý 19.783/20.127 tàu (đạt 98,29%), trong đó xử phạt 4.468/20.127 tàu.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường có công văn gửi Chủ tịch UBND 17 tỉnh, thành phố, thực hiện rà soát 142 doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu hải sản vào EU. Hiện 17/17 địa phương đã yêu cầu doanh nghiệp trên địa bàn khai báo và thành lập đoàn liên ngành rà soát các lô thủy sản xuất khẩu vào EU trên địa bàn.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến phát biểu. Ảnh: Văn Điệp – TTXVN
Về kết quả thực hiện chống khai thác IUU, tổng số tàu cá hiện có của các địa phương đã đăng ký và được cập nhật trên Vnfishbase là 79.220 tàu (đạt 100%). Đối với tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, theo báo cáo của các địa phương đã được kiểm soát, giao xã/phường, lực lượng, cán bộ quản lý vị trí neo đậu.
Trong tuần qua, đã thực hiện kiểm tra, kiểm soát 6.491 lượt tàu cá rời cảng và 7.650 lượt tàu cập cảng theo quy định và giám sát được sản lượng thủy sản khai thác qua cảng là 20.772 tấn trên hệ thống eCDT... Các bộ ngành, địa phương, cơ quan thông tấn, báo chí tiếp tục tăng cường công tác thông tin, truyền thông về nỗ lực chống khai thác IUU của Việt Nam.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo, Đại sứ Việt Nam tại Vương quốc Bỉ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh Liên minh châu Âu (EU) Nguyễn Văn Thảo cho biết, Ủy ban châu Âu (EC) đánh giá cao quyết tâm và sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt của Chính phủ Việt Nam, các bộ, ngành, địa phương và Ban Chỉ đạo trong thực hiện các khuyến nghị về chống khai thác IUU. EC ghi nhận sự nghiêm túc của Việt Nam trong triển khai các giải pháp, đặc biệt là việc hoàn thiện môi trường pháp luật, ứng dụng khoa học, công nghệ và thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát từ Trung ương đến địa phương. Các số liệu trong báo cáo cho thấy tiến bộ tích cực, rõ rệt qua các năm, nhất là trong năm 2025.
Tuy nhiên, EC vẫn nêu năm nhóm vấn đề tồn tại, gồm: một số thông tin trong báo cáo chưa đầy đủ để phục vụ xác minh; số liệu giữa các báo cáo chưa thống nhất; số vụ vi phạm còn ở mức cao, nhất là tình trạng mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) và tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; tỷ lệ vụ việc phải khép hồ sơ còn lớn. Bên cạnh đó, EC khuyến nghị Việt Nam tăng cường xử phạt hành chính do đây là biện pháp triển khai nhanh, có tác động trực tiếp về kinh tế.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà kết luận phiên họp. Ảnh: Văn Điệp – TTXVN
Quy rõ trách nhiệm địa phương trong quản lý tàu cá vi phạm
Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nêu rõ, số liệu về các vụ xử phạt hành chính tồn đọng tại các địa phương đã có đầy đủ; tuy nhiên, qua kiểm tra, thanh tra tại một số địa phương cho thấy tỷ lệ hồ sơ không đủ điều kiện, không có cơ sở hoặc đã quá thời hiệu để xử lý, phải khép lại, đều từ 50% trở lên. Vì vậy, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành gồm Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ, Quốc phòng, Công an, Tư pháp, Khoa học và Công nghệ tiếp tục thành lập các đoàn công tác thanh tra, kiểm tra việc các địa phương triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU; các nội dung EC nêu; làm rõ trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh, thành phố và các sở, ngành liên quan; đồng thời kiểm tra ngẫu nhiên một số vụ việc mà địa phương báo cáo đã hoàn thành, thực hiện xong trước ngày 15/2.
Cùng với đó, các địa phương phải xây dựng kế hoạch, chương trình kiểm tra, thanh tra toàn diện; phân công cụ thể trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo các sở, ngành; tập trung lực lượng kiểm tra công tác xử phạt hành chính đối với các tàu cá vi phạm; chủ động rà soát hồ sơ, tiến độ xử phạt và các vụ việc đã khép hồ sơ; đồng thời kiểm tra tính nghiêm minh trong tổ chức thực hiện. Các vụ vi phạm mới phát sinh phải được xử lý ngay, không để tồn đọng, kéo dài.
Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Văn Điệp – TTXVN
Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định pháp luật liên quan đến liên thông dữ liệu, xử phạt hành chính, thu hồi và cấp lại giấy phép đối với tàu cá mua bán, chuyển tỉnh nhưng chưa được cấp lại số đăng ký, giấy phép khai thác. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản hướng dẫn xử lý, cập nhật đầy đủ số tàu này vào hệ thống Vnfishbase để kiểm soát, quản lý. Tàu cá chưa hoàn tất thủ tục đổi số đăng ký, cấp giấy phép khai thác mới vẫn thuộc trách nhiệm quản lý của tỉnh nơi tàu đăng ký trước đây.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hướng dẫn giải quyết đối với số tàu đã chuyển từ tỉnh này sang tỉnh khác nhưng đang vướng mắc thủ tục chuyển đổi số đăng ký, giấy phép khai thác theo hướng đơn giản, thuận lợi nếu đủ điều kiện; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của người mua, người bán và biện pháp xử lý đối với các trường hợp sử dụng tàu chưa sang tên, chưa được cấp giấy phép mới.
Nhấn mạnh trách nhiệm của chính quyền địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu lãnh đạo các tỉnh, thành phố có biện pháp kiểm soát chặt chẽ số tàu bị rút giấy phép khai thác do không đủ điều kiện; quy định rõ trách nhiệm đến Chủ tịch UBND xã, trưởng Công an xã, làm rõ từng tàu đang neo đậu tại xã, phường nào.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát lại phương thức quản lý tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua, mua bán hải sản trên biển; tổng hợp đầy đủ dữ liệu xuất bến, nhập bến, xuất cảng, nhập cảng trên phạm vi cả nước để đối chiếu, làm rõ sự chênh lệch, khắc phục tình trạng tàu vào cảng này nhưng rời cảng khác.
Các bộ, ngành và địa phương kiểm soát chặt chẽ việc xác nhận nguồn gốc hải sản khai thác nhập cảng cá làm nguyên liệu chế biến, xuất khẩu, bảo đảm trung thực, đúng quy định về xuất xứ. Bộ Công an và các địa phương tập trung xử lý nghiêm các vụ việc gian lận nguồn gốc xuất xứ hải sản làm nguyên liệu chế biến xuất khẩu đã bị phát hiện; trường hợp vi phạm nghiêm trọng thì xử lý hình sự theo quy định.
Biểu dương bốn địa phương cùng một số doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản đã triển khai khẩn trương, nghiêm túc việc tự rà soát, kê khai thông tin xuất xứ các lô hàng xuất khẩu sang EU, Phó Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần tự kiểm tra, tự phát hiện, doanh nghiệp tự khắc phục; trường hợp không thực hiện hoặc để xảy ra vi phạm sẽ chuyển cơ quan công an xử lý.
Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống VMS, Vnfishbase, eCDT và kết nối với VNeID, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” và liên thông. Nhấn mạnh Vnfishbase là cơ sở thể hiện việc ứng dụng công nghệ và tính trung thực trong quản lý tàu cá, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cung cấp ứng dụng và quyền truy cập để phía EU có thể trực tiếp tham khảo dữ liệu; đồng thời đưa nội dung triển khai giám sát hành trình tàu cá bằng thiết bị VMS vào báo cáo gửi EC.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng chương trình chuyển đổi nghề cá bền vững cho các địa phương, trên cơ sở số liệu về ngư trường, khả năng cung ứng, hiện trạng nguồn lợi hải sản và năng lực khai thác. Trên cơ sở đó, các tỉnh, thành phố chủ động đánh giá cụ thể số tàu không đủ điều kiện hoạt động, số ngư dân có nguy cơ mất việc làm, cơ cấu độ tuổi; đề xuất phương án chuyển đổi nghề phù hợp. Trên cơ sở tổng hợp của địa phương và đánh giá ở quy mô quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất cụm chính sách về tín dụng, đào tạo và hỗ trợ chuyển giao công nghệ, phục vụ chuyển sang nuôi biển xa bờ, phát triển du lịch hoặc tạo sinh kế mới cho ngư dân.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc chuyển đổi sinh kế chủ yếu do địa phương triển khai với cách làm linh hoạt; đối với lao động cao tuổi, không còn khả năng làm việc, cần có chính sách phúc lợi xã hội, hỗ trợ người nghèo. Phó Thủ tướng đề nghị tổng hợp đầy đủ các nội dung nêu trên thành tài liệu cung cấp cho EC, khẳng định cách tiếp cận của Việt Nam trong chống khai thác IUU theo hướng bền vững, thực chất.
