Trong bối cảnh phim truyền hình Việt Nam chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các nền tảng và hình thức giải trí mới, phim chính luận vẫn hiện diện như một dòng chảy riêng, không ồn ào nhưng bền bỉ.
Ở dòng chảy đó, NSƯT Mai Hiền là một trong số ít đạo diễn kiên trì lựa chọn phim chính luận như một địa hạt sáng tác lâu dài, coi đây không phải là tuyên ngôn nghề nghiệp, mà là mảng đề tài phù hợp với trải nghiệm và thế mạnh cá nhân.
"Lằn ranh" và con đường chính luận nhất quán
Vừa lên sóng VTV, Lằn ranh tiếp tục cho thấy lựa chọn quen thuộc của đạo diễn Mai Hiền: Khai thác những vấn đề gai góc của đời sống xã hội từ góc nhìn chính luận. Bộ phim xây dựng câu chuyện tại tỉnh Việt Đông trong giai đoạn sáp nhập và tinh gọn bộ máy, nơi quyền lực, lợi ích nhóm và những sai phạm dần được bóc tách qua những xung đột và va đập lợi ích.
Đạo diễn Mai Hiền
Lằn ranh phản ánh những xung đột lợi ích và đạo đức của con người khi đứng trước quyền lực, được cụ thể hóa qua những diễn biến nóng hổi như cuộc thanh tra toàn diện sai phạm ở dự án chung cư Trinh Tam, nơi tranh luận gay gắt giữa các lãnh đạo tỉnh, sự can thiệp của thanh tra và những đấu đá nội bộ làm lộ rõ nhiều toan tính cá nhân và nhóm lợi ích. Những tình huống nảy sinh buộc các nhân vật phải đối mặt với những lằn ranh mỏng manh giữa đúng - sai, công lý - toan tính, mở ra nhiều lớp suy ngẫm cho người xem.
Trước Lằn ranh, đạo diễn Mai Hiền đã "cầm trịch" nhiều phim chính luận như Hồ sơ cá sấu, Sinh tử… - những tác phẩm từng tạo dư luận xã hội trên màn ảnh nhỏ. Điểm chung ở các bộ phim này là cách anh đặt nhân vật vào những tình huống buộc họ phải lựa chọn, từ đó làm lộ ra bản chất của quyền lực, trách nhiệm, những sai lệch trong con người, như một cách phản ánh hiện thực khách quan. Lằn ranh tiếp tục mạch kể ấy, là một lát cắt nối dài con đường làm nghề đã được định hình của đạo diễn Mai Hiền.
"Thực ra ngay từ đầu, tôi làm vì nhiệm vụ, phải hoàn thành nhiệm vụ trước tiên. Sau đó, tôi nhận ra chính luận là thế mạnh lớn nhất từ trước đến nay của mình" - anh chia sẻ.
Giữ tính giải trí để phim chính luận không bị "khô"
Lâu nay, phim chính luận thường bị nhìn nhận như một mảng đề tài khô cứng, nặng tính tuyên truyền và thiếu yếu tố giải trí. Theo NSƯT Mai Hiền, nếu tiếp cận đề tài theo lối mòn đó, phim rất dễ đánh mất khán giả ngay từ những tập đầu tiên. Anh cho rằng yếu tố giải trí cần được đặt lên trước để mở cánh cửa tiếp cận người xem: "Phải làm cho bộ phim hấp dẫn để khán giả lắng nghe, rồi họ mới có thể thích và thấu hiểu thông điệp chính luận sau đó".
Khán giả mà NSƯT - đạo diễn Mai Hiền hướng đến cũng không phải là số đông đại chúng theo nghĩa rộng, mà là nhóm "khán giả đích" có kiến thức, trải nghiệm xã hội và sự quan tâm đến các vấn đề thời sự. Với nhóm khán giả này, điều họ chờ đợi không nằm ở những khẩu hiệu hay lời thoại mang tính minh họa, mà ở những câu chuyện đủ chân thực, đủ chiều sâu để họ soi chiếu và đối thoại với chính đời sống của mình.
Từ cách xác định đối tượng người xem đó, đạo diễn Mai Hiền cũng lựa chọn một hướng tiếp cận khác khi đối diện với bài toán "độ trễ" của phim ảnh so với thực tiễn. Một dự án phim truyền hình, theo anh, có thể mất từ 2 -3 năm cho quá trình hình thành ý tưởng, phát triển kịch bản rồi mới bước vào giai đoạn bấm máy. Bởi vậy, nếu chạy theo các sự vụ hay vụ việc cụ thể, khi phim lên sóng, câu chuyện trong phim rất dễ trở nên cũ so với nhịp vận động không ngừng của đời sống.
"Nếu đi vào những sự việc, vụ việc cụ thể thì phim ảnh luôn có độ trễ vì thực tiễn luôn vận động không ngừng… Khi đó, những câu chuyện được dùng làm chất liệu đôi khi đã cũ" - anh phân tích. Thay vào đó, ê-kíp lựa chọn cách đi vào bản chất của vấn đề: bản chất của sai phạm, của quyền lực, và của những lựa chọn đúng - sai trong con người.
Cách tiếp cận này được thể hiện rõ trong các phim chính luận gần đây, tiêu biểu như Lằn ranh đang lên sóng. "Rất nhiều khán giả muốn đi sâu vào bản chất thay vì chỉ nhìn vào sự việc bề nổi" - anh nói, coi đó là cách để phim vẫn giữ được tính thời sự mà không bị lệ thuộc vào thời điểm.
Đạo diễn - NSƯT Mai Hiền và diễn viên Hồng Diễm tại hậu trường phim. Ảnh: NVCC
Diễn viên, "cái đẹp" và sự khắt khe cần thiết
Một trong những quan điểm từng gây chú ý của NSƯT Mai Hiền là phát biểu "diễn viên đầu tiên là phải đẹp". Tuy nhiên, đạo diễn cho rằng chia sẻ này của anh thường bị giản lược. "Tôi không phủ nhận quan niệm của mình về cái đẹp hình thức của một diễn viên… nhưng điều tôi muốn đề cập ở đây chính là cái "đẹp" của nhân vật mà người diễn viên mang tới cho khán giả bằng tài năng của họ".
Với anh, "đẹp" không chỉ là ngoại hình, mà là khả năng khiến nhân vật trở nên sống động, tạo được cảm xúc yêu - ghét, đồng cảm hay tranh luận trong dư luận. "Một nhân vật được khán giả yêu - ghét, tạo được dư luận và phản hồi tích cực… thì rõ ràng đó là một "diễn viên đẹp"" - anh khẳng định.
Đạo diễn Mai Hiền (áo đỏ) trên phim trường “Lằn ranh”
Bên cạnh đó, chính vì yêu cầu cao về diễn xuất, đạo diễn Mai Hiền thường xuyên cộng tác với những gương mặt đã được khẳng định năng lực trong dòng phim chính luận như NSND Trung Anh, NSƯT Việt Anh, Mạnh Trường, Hồng Diễm… Anh lý giải: "Tôi thường gửi gắm những vị trí trụ cột cho những người mình đã nắm chắc 80 - 90% khả năng hoàn thành vai diễn của họ". Phần còn lại, theo anh, là không gian để diễn viên thăng hoa.
Thực tế, chính sự tin tưởng đó đã tạo nên những vai diễn "lột xác" đáng nhớ. Từ Việt Anh với Cao Thanh Lâm trong Chạy án đến Phan Hải trong Người phán xử; từ NSND Trung Anh với Lương Bổng trong Người phán xử đến ông Sách trong Lằn ranh - đều là những nhân vật khác biệt hoàn toàn so với hình ảnh trước đó. "Đây là những vai diễn lột xác và khác biệt hoàn toàn với những phim trước đó. Thành công là của họ và tôi góp sức hỗ trợ họ trong nỗ lực đổi mới đó" - anh nói.
Đạo diễn Mai Hiền cũng khẳng định phim của mình không bao giờ thiếu gương mặt mới, nhưng các diễn viên trẻ sẽ được đặt vào vị trí phù hợp để không bị quá sức, từ đó có cơ hội trưởng thành.
Đạo diễn Mai Hiền (giữa) trên trường quay. Ảnh: NVCC
Tiếp tục đổi mới để không đứng ngoài cuộc chơi
Nhìn về phía trước, đạo diễn Mai Hiền thừa nhận sự cạnh tranh trong thị trường phim ảnh ngày càng khốc liệt. "Nếu một đơn vị không mang đến cho khán giả những dòng sản phẩm phù hợp, rõ ràng là đang tự loại mình ra khỏi cuộc chơi" - anh nói. Và vì thế, theo anh, việc luôn tìm tòi, đổi mới của ê-kíp làm phim chính luận là yêu cầu bắt buộc, từ nội dung, cách kể chuyện đến định dạng sản phẩm…
Trong năm 2026, bên cạnh mảng chính luận quen thuộc, NSƯT Mai Hiền cho biết sẽ tham gia vào một dòng sản phẩm mới của VTV - các sê-ri phim ngắn khoảng 16 tập, phát sóng khung giờ 20h. Đây là hướng đi nhằm thích ứng với thói quen xem đa nền tảng và nhu cầu tiếp nhận nội dung cô đọng hơn của khán giả hiện nay. "Yêu cầu đầu tiên đặt ra cho dòng sản phẩm này là phải có sự "khác biệt" so với những gì đã làm" - anh tiết lộ.
Không nói nhiều về những tuyên ngôn nghề nghiệp, NSƯT Mai Hiền chọn cách đi từng bước chắc chắn. Với anh, làm phim chính luận không phải là sự lựa chọn mang tính khẩu hiệu, mà là một quá trình lao động nghiêm túc và bền bỉ, nơi mỗi bộ phim là một lần thử thách giới hạn của bản thân và cả tập thể sáng tạo. Trong thời đại giải trí vận động chóng mặt, khi thị hiếu liên tục dịch chuyển, chính sự bền bỉ, tỉnh táo và nhất quán ấy lại trở thành giá trị khó thay thế, giúp phim chính luận tiếp tục giữ được chỗ đứng của mình trong đời sống truyền hình.
Thể thao và Văn hóa - Xuân Bính Ngọ 2026
