Trong Báo cáo về các Văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng do Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày tại phiên khai mạc, việc từ "văn hóa" được nhắc tới 14 lần không đơn thuần là một chi tiết ngôn từ. Đó là một thông điệp chiến lược có chủ ý, phản ánh sự dịch chuyển căn bản trong tư duy phát triển: văn hóa được đặt vào vị trí trung tâm của mô hình phát triển mới, như nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực lâu dài của đất nước.

Sáng 20/1/2026, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam khai mạc trọng thể tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội). Trong ảnh: Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng

Nếu phải chọn ra một tín hiệu đáng chú ý nhất trong Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, thì đó không chỉ là mục tiêu tăng trưởng cao hơn, hay những đột phá về thể chế, nhân lực và hạ tầng. 

Điều đáng chú ý hơn là cách văn hóa được nói đến với một tinh thần khác hẳn: không còn là phần "đi sau" của tăng trưởng, cũng không chỉ là lĩnh vực tinh thần mang tính bổ trợ, mà được nhìn nhận như một yếu tố cấu thành năng lực quốc gia.

Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10/3 âm lịch) là nét đẹp văn hóa "uống nước nhớ nguồn" sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn công lao dựng nước của các Vua Hùng, kết nối quá khứ với hiện tại, củng cố tinh thần đại đoàn kết dân tộc, và là biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng độc đáo của người Việt

Nếu Nghị quyết 80-NQ/TW vừa được ban hành tạo ra "đường ray" về tư duy và định hướng phát triển văn hóa, thì Báo cáo khai mạc Đại hội XIV đã đặt văn hóa vào "động cơ" của mô hình phát triển mới. Hai văn kiện gặp nhau ở một điểm then chốt: văn hóa không chỉ để tôn vinh, mà để vận hành; không chỉ để nói, mà để đo; không chỉ để làm phong trào, mà để trở thành năng lực thực thi và sức mạnh nội sinh của quốc gia.

Hội Gióng là cuộc diễn xướng lịch sử có quy mô hoành tráng bậc nhất trong các lễ hội cổ truyền của dân tộc, ghi lại sự tích chiến thắng ngoại xâm của tổ tiên ta trong buổi bình minh của lịch sử. Năm 2010, Hội Gióng ở Đền Phù Đổng và Đền Sóc đã chính thức được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Điều đó thể hiện rõ ngay trong cách sắp xếp kiến trúc phát triển đất nước: phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; quốc phòng, an ninh và đối ngoại là trọng yếu, thường xuyên. Đây không phải là một câu chữ cân đối mang tính kỹ thuật, mà là một sự định vị lại vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia.

Từ mùng 4 đến 6 Tết hằng năm, Lễ hội vật cầu truyền thống diễn ra tại sân đình Thúy Lĩnh để tưởng nhớ công ơn của Linh Lang Đại vương và cũng là dịp để người dân Lĩnh Nam (Hà Nội) gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, thể hiện truyền thống thượng võ

Một quốc gia muốn tăng trưởng cao, chuyển trục sang kinh tế tri thức, bứt phá trong chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, nếu thiếu một nền tảng văn hóa đủ mạnh, rất dễ rơi vào nghịch lý: tăng trưởng nhanh nhưng mong manh; hiện đại hóa nhanh nhưng rạn nứt; đổi mới nhanh nhưng thiếu bản lĩnh. Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, khi tốc độ vượt xa chiều sâu, xã hội sẽ phải trả giá bằng những đứt gãy khó hàn gắn.

Từ nhận thức ấy, Báo cáo đặt ra yêu cầu xây dựng một hệ quy chiếu giá trị cho xã hội, gồm hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây là một cách tiếp cận hiện đại, bởi nó nhìn văn hóa như một thiết kế tổng thể, chứ không phải những mảng rời rạc. Trong kỷ nguyên số, khi đúng - sai có thể bị đảo lộn bởi tốc độ lan truyền thông tin, khi chuẩn mực bị thách thức bởi tâm lý đám đông, thì hệ giá trị chính là chiếc neo giúp xã hội không trôi, giúp con người không lạc hướng.

Ngày 30/9/2009, UNESCO đã công nhận Dân ca Quan họ Bắc Ninh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Thực hiện cam kết với UNESCO, tỉnh Bắc Ninh không ngừng nỗ lực thực hiện các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù đối với di sản. Đến nay, Quan họ đã sinh sôi, phát triển mạnh mẽ trong cộng đồng người dân

Đáng chú ý, văn hóa trong Báo cáo không dừng ở đời sống tinh thần, mà đi thẳng vào quản trị quốc gia và kiểm soát quyền lực. Văn kiện nhấn mạnh yêu cầu thiết kế cơ chế để quyền lực luôn nằm trong khuôn khổ pháp luật, đạo đức, văn hóa, truyền thống dân tộc và niềm tin của Nhân dân. Điều đó cho thấy, quyền lực không chỉ cần hàng rào pháp lý, mà còn cần hàng rào văn hóa: văn hóa liêm chính, văn hóa biết xấu hổ khi dân còn khó khăn, văn hóa tự ràng buộc mình trước Nhân dân.

Không chỉ là phế tích, mỗi ngọn tháp cổ ở di sản văn hóa thế giới khu di tích Mỹ Sơn (Đà Nẵng) là một "tiếng vọng" từ quá khứ. Bất chấp sự bào mòn của thời gian và những biến đổi của đời sống hiện đại, công tác "giữ hồn" di sản vẫn đang miệt mài chắt chiu, bảo tồn từng nét văn hóa đặc sắc

Từ đó, "văn hóa công vụ" được đặt ra như một yêu cầu hành động cụ thể: liêm chính, chuyên nghiệp, khoa học; lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Văn hóa không còn là "khẩu hiệu mềm", mà phải trở thành "chỉ số cứng" trong đánh giá cán bộ, trong kỷ luật hành chính và trong dữ liệu phản hồi xã hội.

Không chỉ là giai điệu của quá khứ, mỗi nhịp phách của di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại - Nhã nhạc cung đình Huế cất lên hôm nay là tiếng vọng của lịch sử, là "hồn" di sản đang được gìn giữ cẩn trọng

Không gian văn hóa cũng được mở rộng sang không gian mạng - nơi đã trở thành môi trường sống thứ hai của con người. Văn hóa không thể đứng dưới mặt đất để chỉ đạo, mà phải đi cùng con người lên không gian số, tham gia định hình chuẩn mực, bồi đắp giá trị, tăng sức đề kháng xã hội trước tin giả, bạo lực ngôn từ và lối sống lệch chuẩn.

Chương trình nghệ thuật “Xiếc Họa Đông Hồ" tại Rạp Xiếc Trung ương. Đây là chương trình kết hợp nghệ thuật xiếc đương đại với nội dung và tinh thần của tranh dân gian Đông Hồ, tạo nên không gian trình diễn nơi chuyển động cơ thể trở thành đường nét, màu sắc và câu chuyện của tranh

Vì thế, 14 lần từ "văn hóa" trong Báo cáo khai mạc có thể được hiểu như 14 lần nhắc nhở rằng: đất nước bước vào kỷ nguyên mới không thể chỉ dựa vào tốc độ, mà phải dựa vào chiều sâu; không thể chỉ có hạ tầng cứng, mà phải có hạ tầng mềm; không thể chỉ trông cậy vào luật pháp và công nghệ, mà phải có hệ giá trị và chuẩn mực xã hội.

Chương trình “Áo dài kết nối du lịch và di sản Hà Nội lần thứ nhất" nhằm kích cầu du lịch, thu hút du khách trong nước và quốc tế, tăng cường quảng bá, giới thiệu các điểm đến của du lịch Hà Nội

Điều quan trọng nhất không nằm ở số lần văn hóa được nhắc tới, mà ở chỗ sau Đại hội, văn hóa sẽ xuất hiện bao nhiêu lần trong đời sống thật: trong trường học, bệnh viện, công sở; trong cách quyền lực tự ràng buộc mình; trong cách con người đối xử với nhau ngoài đời và trên không gian mạng. Khi đó, Nghị quyết 80 sẽ không chỉ là một văn kiện, Báo cáo khai mạc sẽ không chỉ là một diễn văn, mà sẽ trở thành một cuộc chuyển hóa thực sự – từ lời nói thành hành động, từ định hướng thành kết quả, từ khát vọng thành hiện thực.