Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc – 2026: Hội tụ âm sắc ba miền

Tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp cho nghệ sĩ, thúc đẩy các đơn vị đầu tư cho chuyên môn và đưa âm nhạc truyền thống đến với nhiều công chúng hơn là những kỳ vọng mà Ban Tổ chức đặt ra tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc – 2026.

Với chủ đề "Âm sắc Việt, Hội tụ, Tỏa sáng", Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc – 2026 tôn vinh những âm sắc đặc trưng của các vùng, miền và dân tộc Việt Nam, diễn ra trong hai đợt: đợt 1 từ ngày 24/10 đến 30/10/2026 tại tỉnh Lâm Đồng, đợt 2 từ ngày 6/11 đến 12/11/2026 tại tỉnh Thái Nguyên.

Đây là lần đầu cuộc thi được tổ chức kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết yêu cầu “chú trọng các môn nghệ thuật truyền thống, đồng thời thúc đẩy các loại hình nghệ thuật đương đại” và “xây dựng cơ chế đặc thù trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và phát huy tài năng văn hóa”.

Theo Ban Tổ chức, cuộc thi năm nay góp phần phát hiện, khuyến khích các tài năng nghệ thuật, tạo động lực để đội ngũ nghệ sĩ tiếp tục nghiên cứu, tìm tòi những phương thức biểu đạt mới.

33 đơn vị nghệ thuật, 4 bảng thi

Cuộc thi do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao Cục Nghệ thuật biểu diễn chủ trì tổ chức, có sự tham gia của 33 đơn vị nghệ thuật tham dự, 18 buổi thi, 150 tiết mục và gần 800 nghệ sĩ, diễn viên. Đợt 1 diễn ra tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng với 16 đơn vị; đợt 2 diễn ra tại Nhà hát Ca, Múa, Nhạc quốc gia Việt Nam chi nhánh Thái Nguyên với 17 đơn vị.

Các đơn vị tham gia đợt 1 gồm: Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (TP. Hồ Chí Minh), Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai, Đoàn Nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh (tỉnh Vĩnh Long), Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế, Nhà hát Cao Văn Lầu, Công ty CP Truyền thông Xuân Việt (Trường nhạc Xuân Việt), Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hòa, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà hát Ca Múa Nhạc dân tộc Bông Sen, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng, Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An, Nhà hát Nghệ thuật Lâm Đồng, Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Cần Thơ, Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ, Đoàn Ca múa Dân tộc Đắk Lắk và Học viện Âm nhạc Huế.

Theo Quy chế tổ chức cuộc thi, thí sinh là công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên, gồm: nhạc công, nhóm nhạc, dàn nhạc dân tộc chuyên nghiệp thuộc các đơn vị nghệ thuật trong và ngoài công lập, các đơn vị nghệ thuật thuộc lực lượng vũ trang; giảng viên, học viên, sinh viên, nhóm nhạc, dàn nhạc dân tộc thuộc các cơ sở đào tạo nghệ thuật trong và ngoài công lập. Thí sinh phải đã hoặc đang được đào tạo chuyên ngành âm nhạc truyền thống, hoặc có thời gian biểu diễn khí nhạc liên tục từ 12 tháng trở lên; đơn vị tham gia phải có tư cách pháp nhân và hoạt động liên tục từ 12 tháng trở lên.

Cuộc thi chia thành bốn bảng. Bảng 1 và Bảng 2 là độc tấu, hòa tấu dành cho các đơn vị kịch hát dân tộc (tuồng, chèo, cải lương, đờn ca tài tử, dân ca kịch…). Bảng 3 và Bảng 4 là độc tấu, hòa tấu dành cho các đơn vị ca, múa, nhạc và cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp. Mỗi thí sinh độc tấu trình diễn hai tác phẩm trong thời lượng từ 8 đến 14 phút; mỗi nhóm hoặc dàn nhạc hòa tấu trình diễn ba tác phẩm với tổng thời lượng từ 12 đến 21 phút.

Chương trình dự thi gồm bài bản cổ nhạc, làn điệu kịch hát dân tộc, dân ca truyền thống và các tác phẩm cải biên, chỉnh lý, phát triển hoặc sáng tác mới trên cơ sở phong cách âm nhạc dân tộc; một số bảng thi cho phép sử dụng tác phẩm nước ngoài được chuyển soạn, phối khí cho nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Các tác phẩm được trình diễn trực tiếp bằng nhạc cụ dân tộc.

Cuộc thi sẽ trao Giải Nhất, Giải Nhì cho tiết mục gắn với thí sinh, tên đơn vị nghệ thuật; dàn nhạc, nhóm nhạc, cá nhân nhạc công tham gia thi nhiều tiết mục trong nhiều chương trình, nếu đều đạt khung điểm xét giải, chỉ được nhận một giải thưởng cao nhất. Hội đồng Giám khảo bỏ phiếu kín để trao một Giải Xuất sắc (nếu có) cho chỉ huy dàn nhạc và một Giải Xuất sắc cho nhạc sĩ sáng tác tác phẩm âm nhạc; Giải Xuất sắc không nằm trong cơ cấu giải thưởng tiết mục.

Số lượng giải thưởng tiết mục không vượt quá 35% tổng số tiết mục dự thi, trong đó Giải Nhất không vượt quá 30% tổng số giải thưởng. Tiết mục được chấm theo thang điểm 10; Giải Nhất phải đạt điểm trung bình từ 9,0 trở lên, Giải Nhì từ 8,0 trở lên. Hội đồng Giám khảo gồm 5 đến 7 thành viên là Nghệ sĩ Nhân dân, Nhà giáo Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú, Nhà giáo Ưu tú, Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, người được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Giải thưởng gồm tiền thưởng và Giấy chứng nhận của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Phát huy nội lực, lan tỏa âm nhạc truyền thống

Cuộc thi năm nay nhấn mạnh yếu tố phát huy nội lực của từng đơn vị. Theo ông Lê Tùng Linh, Trưởng phòng Nghệ thuật, Cục Nghệ thuật biểu diễn, lực lượng dự thi phải đáp ứng đúng điều kiện theo quy chế; mỗi thí sinh chỉ dự thi cho một đơn vị là nơi mình công tác, học tập và không được đồng thời tham gia thi hỗ trợ cho đơn vị khác. Quy chế cũng quy định thí sinh không được biểu diễn lại các tiết mục đã từng đạt giải tại các liên hoan, cuộc thi độc tấu, hòa tấu nhạc cụ dân tộc do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Hội chuyên ngành nghệ thuật Việt Nam tổ chức.

"Chúng tôi mong cuộc thi phản ánh đúng năng lực đội ngũ và sự đầu tư chuyên môn của các đơn vị tham gia", ông Lê Tùng Linh cho hay. Yêu cầu này cũng hướng tới việc chăm lo lâu dài cho nghệ sĩ: các đơn vị cần tạo điều kiện để nghệ sĩ được bồi dưỡng, được giao tác phẩm phù hợp, được tập luyện và có cơ hội thể hiện trên sân khấu.

Bên cạnh đó, tất cả các đợt thi đều được ghi hình để lưu trữ, do bộ phận chuyên môn của Cục Nghệ thuật biểu diễn phối hợp với địa phương đăng cai thực hiện.

Ông Lê Tùng Linh cho biết, Cục mong muốn cuộc thi tạo thêm động lực cho các đơn vị và nghệ sĩ đang gìn giữ, phát triển âm nhạc truyền thống. Đây là sân chơi nghề nghiệp để nghệ sĩ thể hiện khả năng, giao lưu, học hỏi, đồng thời là dịp các đơn vị đầu tư cho tiết mục, nâng cao chất lượng biểu diễn.

Theo ông, từ thực tế cuộc thi, cơ quan quản lý có thể nhìn rõ hơn chất lượng đội ngũ, công tác đào tạo và những khó khăn trong hoạt động chuyên môn. Những tài năng được phát hiện, những kinh nghiệm tốt được chia sẻ sẽ là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, tham mưu việc bồi dưỡng và phát triển lực lượng.

Ban Tổ chức cũng quan tâm đến khán giả: người yêu thích âm nhạc truyền thống có dịp thưởng thức những cách thể hiện khác nhau, người chưa quen được tiếp cận các nhạc cụ và phong cách âm nhạc qua những phần trình diễn chuyên nghiệp. "Đó là những đóng góp cụ thể vào việc thực hiện tinh thần Nghị quyết 80: nghệ sĩ có cơ hội phát triển nghề nghiệp, các đơn vị quan tâm đầu tư hơn và âm nhạc truyền thống có thêm công chúng", ông Lê Tùng Linh nhấn mạnh.

Sau cuộc thi, Cục Nghệ thuật biểu diễn sẽ tổng hợp kết quả và những đánh giá chuyên môn của Hội đồng Giám khảo để nghiên cứu, tham mưu những hướng phát huy phù hợp, trong đó có việc đề xuất giới thiệu nghệ sĩ, tiết mục tiêu biểu tham gia các chương trình nghệ thuật, kể cả những chương trình lớn khi đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

"Nghệ sĩ và đơn vị đã bỏ nhiều công sức chuẩn bị thì thành quả ấy cần có thêm cơ hội đến với khán giả. Cục cũng sẽ phối hợp quảng bá qua báo chí và các kênh truyền thông. Chúng tôi mong khán giả ở nhiều nơi có thể biết đến, thưởng thức những tác phẩm đặc sắc, nhất là những người không có điều kiện đến xem trực tiếp", ông nói thêm.

Nghị quyết 80-NQ/TW đề ra cơ chế đặt hàng sáng tạo và phổ biến các công trình, tác phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật. Gắn với yêu cầu này, ông Lê Tùng Linh cho rằng cuộc thi cung cấp thêm những thông tin thực tế cho việc bồi dưỡng tài năng và đặt hàng sáng tạo: nghệ sĩ nào có triển vọng, nhạc cụ nào cần thêm tác phẩm, hướng sáng tạo nào nên được quan tâm. Từ đó mới có thể xây dựng đề xuất cụ thể, phù hợp với nhiệm vụ và nguồn lực được phê duyệt.

Theo ông Linh, các đơn vị nghệ thuật cũng có vai trò quan trọng: tiếp tục hoàn thiện tiết mục, đưa vào chương trình biểu diễn thường xuyên và tạo điều kiện để nghệ sĩ phát huy khả năng.

"Với tinh thần "Âm sắc Việt, Hội tụ, Tỏa sáng", chúng tôi chờ đợi những nét riêng của từng vùng miền, từng loại hình nghệ thuật được thể hiện rõ trong các phần thi. Qua dịp gặp gỡ này, các đơn vị có thể học hỏi nhau, tiếp tục xây dựng những chương trình chất lượng hơn để phục vụ công chúng", ông Lê Tùng Linh bày tỏ.