Công nghệ mở lối cho di sản thăng hoa

Công nghệ đang được ứng dụng muôn màu muôn vẻ, đưa tới cách tiếp cận mới cho di sản văn hóa. Di sản xưa cũ trở nên sống động, lan tỏa mạnh mẽ và "chạm tới" trái tim du khách…

1. Trong năm 2025, lần đầu tiên, Lễ hội Trung thu phường Hoàn Kiếm đã được UBND phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) phối hợp với các đơn vị liên quan livestream trực tiếp trên trên kênh TikTok chính thức @phuongHoanKiem. Phiên livestream Trăng rằm phố cổ - Hà Nội trong tôi được lên sóng trọn một ngày, Phó Chủ tịch UBND phường Nguyễn Hồng Trang trực tiếp đồng hành cùng các nhà sáng tạo nội dung số nổi bật, đưa khán giả thăm trụ sở UBND, nhìn thấy các hoạt động của chính quyền phục vụ người dân thông qua trung tâm cung cấp dịch vụ công, tham gia các trải nghiệm đặc sắc ngay giữa lòng Hà Nội với các di tích như Đình Nam Hương, Đền Bạch Mã…

Điểm nhấn là phiên buổi tối trên kênh TikTok Hoàn Kiếm vươn mình tái hiện trọn vẹn không khí rộn ràng của Tết Trung thu truyền thống phố cổ, "gây bão" với lượng lớn người xem. Không chỉ vậy, bà Nguyễn Hồng Trang cùng ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương, và các đại diện Quỹ Hỗ trợ bảo tồn di sản văn hoá Việt Nam, TikTok Việt Nam trực tiếp tham gia livestream, kết nối tiêu thụ các sản phẩm đặc trưng trên địa bàn phường.

Theo bà Nguyễn Hồng Trang, UBND phường Hoàn Kiếm đã xây dựng hai kênh Titok, kênh @phuongHoanKiem góp phần lan tỏa giá trị văn hóa, di sản của địa phương, và kênh "Hoàn Kiếm vươn mình" nhằm phát triển kinh tế số.

Có thể nói, cách làm của UBND phường Hoàn Kiếm là minh chứng rõ nét cho mô hình kết hợp giữa bảo tồn di sản – công nghệ - và phát triển thương mại, là bước tiến trong truyền thông chính sách, vừa là chiến lược dài hạn đưa di sản đến gần hơn với người dân và du khách.

2. Việt Nam diệu sử, nền tảng trải nghiệm di sản số kết hợp công nghệ thực tế ảo tăng cường AR, AI và trò chơi số hóa được thiết kế dành riêng cho Văn Miếu – Quốc Tử Giám, biến không gian di sản trở thành một bảo tàng sống nơi giới trẻ có thể chạm vào lịch sử.

Du khách đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám được trực tiếp trải nghiệm ba điểm AR đặc sắc, được "sống" trong không khí Nho học thủa xưa ở khu vực Nhà thầy đồ, gồm: Lớp học trường làng - Mô phỏng không gian giáo dục cổ truyền với phương pháp giảng dạy của người xưa; Sĩ tử đi thi - Khắc họa sinh động không gian trường thi nghiêm cẩn nhưng đầy cảm xúc của các sĩ tử trên con đường khoa cử; Vinh quy bái tổ - Tái hiện đoàn rước long trọng Tiến sĩ tân khoa vinh quy bái tổ về làng.

Mỗi điểm trải nghiệm được trang bị đầy đủ thiết bị hiện đại với iPad và màn hình hiển thị chuyên dụng. Du khách có thể trải nghiệm trực tiếp tại di tích hoặc tải ứng dụng về thiết bị di động cá nhân - hoàn toàn miễn phí.

Chị Nguyễn Thị Hồng Nhung, Sinh viên Học viện Ngân hàng nói "đây là ứng dụng mới rất ý nghĩa, giúp tôi như hòa mình trong lớp học của thầy đồ và hiểu hơn về văn hóa ngày xưa. Rất hấp dẫn và tôi sẽ quay lại trải nghiệm thêm."

Thạc sĩ Trương Quốc Toàn, Cố vấn dự án Việt Nam diệu sử bày tỏ, BTC mong muốn "giúp cho du khách có sự giao cảm, tương tác với các nhân vật đã sống ở thời đại cách chúng ta hàng trăm năm như các thầy đồ, nho sinh, tiến sĩ, ở thời kỳ còn phổ biến mô hình giáo dục khoa cử trong chế độ Nho học".

3. Trong khi đó, nghệ thuật đương đại, ánh sáng và công nghệ cũng tạo ra những không gian triển lãm nghệ thuật, những vở trình diễn hấp dẫn du khách.

Không gian triển lãm Hà Nội rạng rỡ - Ánh sáng và Di sản mở cửa đầu năm 2026 tại 93 Đinh Tiên Hoàng đã kể câu chuyện về thành phố nghìn năm bằng ngôn ngữ số. BTC đã lựa chọn một hướng đi mới, đó là sử dụng ánh sáng và công nghệ như một ngôn ngữ kể chuyện, dẫn dắt người xem đi qua dòng chảy lịch sử - văn hóa của Thăng Long - Hà Nội, từ chiều sâu ký ức đến nhịp sống sáng tạo hôm nay và những hình dung về tương lai.

Khác với các hình thức trưng bày truyền thống, triển lãm được xây dựng theo tinh thần "di sản sống", nơi công chúng không chỉ chiêm ngưỡng mà còn tham gia, tương tác và trải nghiệm đa giác quan.

Tại khu di sản Hoàng thành Thăng Long, vở diễn Kinh đô Thăng Long ứng dụng công nghệ 3D mapping và không gian trải nghiệm số vừa ra mắt đã trở thành những điểm nhấn nổi bật. Với chủ đề Âm vang triều Lý, màn trình chiếu 3D mapping quy mô lớn trên nền kiến trúc di tích Đoan Môn, đưa khán giả như bước qua "cổng thời gian", trở về năm 1009 – thời khắc mở ra kỷ nguyên Thăng Long – Hà Nội. Những công trình kiến trúc tiêu biểu, cảnh sinh hoạt cung đình, lễ nghi triều chính hiện lên bề thế, sống động cùng hiệu ứng ánh sáng, khói mờ và âm nhạc truyền thống, tạo cho người xem cảm giác như đang dạo bước trong hoàng cung thủa trước. Du khách như có thể "chạm" vào dòng chảy lịch sử, tiếp cận di sản một cách dễ hiểu, gần gũi. Ông Đặng Phan Điệp, Tổng giám đốc Tập đoàn VietSoft Pro, Đơn vị tổ chức xây dựng phim 3D mapping Âm vang triều Lý cho biết: "Chúng tôi kể chuyện bằng hình thức công nghệ visual, hiệu ứng, tất cả âm thanh, ánh sáng tạo nên câu chuyện mang lại cảm xúc cho người xem".

Sau khi trải nghiệm kính thực tế ảo, ông Phạm Duy Nghĩa, Giám đốc Công ty Du lịch Vietfoot đánh giá: "Tôi có thể cảm nhận toàn bộ khung cảnh Hoàng thành Thăng Long. Du khách chỉ cần đứng tại một nơi, mà gần như mọi hình ảnh rất chân thật, có thể zoom, đi lại như thật trong Hoàng thành Thăng Long".

GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam mong muốn, sau vở diễn 3D mapping Âm vang triều Lý, trong tương lai, thông qua công nghệ, sẽ có thêm những thước phim về những triều đại khác trong lịch sử gắn với Kinh đô Thăng Long. "Đó là cách truyền thông mới giúp nâng tầm di sản của chúng ta", ông Ngọc nhấn mạnh.

4. Cùng với công nghệ và tư duy sáng tạo của những người trẻ, từ di sản văn hóa phi vật thể, đến di tích, hiện vật trong bảo tàng đều cất lên tiếng nói hấp dẫn và gần gũi hơn với đại chúng.

Thay vì được giới thiệu bằng cách thức xưa cũ, di sản giờ đây được lan tỏa xa hơn. Công chúng ở mọi địa phương trong nước và nước ngoài thông qua công nghệ có thể được sống trong những lễ hội đặc trưng ở mỗi vùng đất.

Công nghệ không chỉ đóng vai trò minh họa mà trở thành "linh hồn" kết nối quá khứ với hiện tại, biến những tư liệu lịch sử khô khan thành một hành trình cảm xúc sống động.

Phương thức tiếp cận di sản đổi mới mở ra những không gian sáng tạo mới, đánh thức ký ức lịch sử, đưa du khách bước vào dòng chảy nghìn năm Thăng Long – Hà Nội. Di sản nghìn năm tuổi như "sống lại", thăng hoa trong hơi thở thời đại, tiếp tục lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa trên nền tảng sáng tạo mới.

Tinh hoa cha ông để lại, nhờ sáng tạo của người trẻ được nhân lên trở thành sản phẩm du lịch, tạo ra nguồn thu, duy trì sức sống di sản trong đời sống hôm nay! Điều đó góp phần cụ thể hóa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia…

Thể thao và Văn hóa - Xuân Bính Ngọ 2026