"Con cháu Mon Mân" được “sáng tác" lại từ kho tàng sử thi?

Cuốn “Con cháu Mon Mân” được gọi là “Sử thi Việt Nam”

- Sử thi miệng của các dân tộc Việt Nam được diễn xướng, hát kể trong môi trường dân gian. Khi được dich sang tiếng Việt và xuất hiện dưới dạng văn bản, lối nói vần cũng như giai điệu của nhiều sử thi đã không còn được như trạng thái ban đầu. Khi xây dựng Con cháu Mon Mân, tôi không có nhịp thơ, vần luật gốc để lấy đó làm nhịp thơ cho tác phẩm như Lonnrot đã lấy nhịp thơ truyền thống tám nhịp của thơ ca dân gian Phần Lan làm vần luật của Kalêvala.

Tôi chọn thể thơ thất ngôn truyền thống vì thấy rằng thể thơ này vừa có khả năng bộc lộ chất tự sự của truyện dài, vừa có khả năng thể hiện tính trữ tình cần thiết khi miêu tả nội tâm nhân vật. Như vậy, ít hay nhiều, tôi buộc phải thay đổi lời thơ, vần điệu của các chương, đoạn lấy từ văn bản các sử thi nguồn. Tôi cũng buộc phải “thơ hóa” hay đúng hơn là “thất ngôn hóa” các đoạn lấy từ sử thi được dịch sang văn xuôi, mô típ, điển tích lấy tử thần thoại, truyền thuyết hay là cổ tích của các dân tộc.

Một khó khăn nữa trong quá trình biên soạn Con cháu Mon Mân, tư liệu tôi sử dụng là vốn văn hóa, văn học dân gian của các dân tộc nói các ngôn ngữ khác nhau. Nguồn tư liệu này đã được một hay nhiều soạn giả biên tập lại qua hai hoặc nhiều lần. Tôi cũng buộc phải sử dụng các phiên bản tiếng Việt của sản phẩm văn hóa dân gian các dân tộc ít người, mà không có khả năng đối chiếu xem bản tiếng Việt mình sử dụng đã chuyển tải được bao nhiều phần trăm bản gốc.

- Con cháu Mon Mân trước hết là một tác phẩm văn học. Đã là tác phẩm văn học thì sẽ có hư cấu của tác giả. Tựa đề cuốn sách được phát triển từ hai chứ “đồng bào” và mô típ chính trong thần thoại các dân tộc Việt Nam: người Việt Nam ta được sinh ra từ bọc trăm trứng (thần thoại Việt), từ trứng điếc (Đẻ đất, đẻ nước – Mường), từ quả bầu sau nạn hồng thủy (thần thoại nhiều dân tộc ít người), là con Rồng, cháu Tiên. Mạch truyện của sử thi được bắt đầu từ lúc trời đất khai sinh, sự xuất hiện của con người, lớp lớp con cháu của Mon Mân – dòng dõi của Người và Tiên – đã chiến thắng thiên tai, khai phá và xây dựng nên Đồi, Biển, Rú Đá, nơi tổ tiên họ lưu lạc đến sau nạn hồng thủy. Tuy có những va chạm trong quá trình sinh tồn, nhưng dân của cả ba miền phải đoàn kết lại mới thắng được kẻ thù chung.

Để truyền tải được cốt truyện trên, tôi không những chỉ sử dụng nguồn tư liệu sử thi truyền thống và sử thi truyền miệng, mà còn chọn lọc, xây dựng các tích truyện từ truyền thuyết, cổ tích, truyện thơ tự sự, ca dao, dân ca trữ tình… của các dân tộc Việt Nam. Ngay cả những mô típ chỉ xuất hiện đôi ba dòng trong các công trình nghiên cứu cũng được lựa chọn để sử dụng. Kho tàng văn học dân gian của phần lớn các dân tộc ở Việt Nam đã được tận dụng đến mức tối đa, trong điều kiện cho phép. Đấy là lý do chúng tôi đặt phụ đề “Sử thi Việt Nam” sau tên chính của tác phẩm.