(TT&VH Cuối tuần) - Chiếu Tết nhưng không thuộc dòng phim giải trí vui vẻ, nhí nhố, ào ạt xem rồi ào ạt quên, Huyền thoại bất tử (đạo diễn Lưu Huỳnh, hãng phim Phước Sang hợp tác cùng hãng Thần đồng và Saigon Media) hướng khán giả đến một tác phẩm điện ảnh đúng nghĩa. Và từ góc nhìn về một tác phẩm điện ảnh, Huyền thoại bất tử nhận được nhiều ý kiến đánh giá khác nhau. TT&VH Cuối tuần xin trân trọng giới thiệu một “góc nhìn riêng” của nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn…
Thiện cảm của giới truyền thông với Huyền thoại bất tử không chỉ ở đó. Đối với phần lớn khán giả, Huyền thoại bất tử là một bộ phim dễ hiểu và dễ xem. Với nội dung và những thông điệp mà nó cố gắng đem đến cho khán giả, lẽ ra Huyền thoại bất tử phải là một bộ phim do nhà nước sản xuất, hay ít ra cũng phải được nhà nước tài trợ phần lớn. Trong khi các đạo diễn trẻ Việt Nam đang loay hoay tìm đường thoát ra gánh nặng của gần năm mươi năm chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa, với những thử nghiệm mà phần lớn bị đánh giá là “đáng ngại” hay “lai căng” thì còn gì đáng quí hơn việc một công ty tư nhân và một đạo diễn Việt Kiều lại đầu tư một khoản tiền lớn, với một dàn diễn viên và kỹ thuật viên hùng hậu để đưa những vấn đề xã hội nóng hổi như “chất độc màu da cam”,”nạn buôn bán phụ nữ” hay “mặt trái của Internet” vào một bộ phim mà chủ đề tư tưởng được xác định rất rõ ràng là ca ngợi huyền thoại của tình mẫu tử? Mặc cho những người trông chờ sự thay đổi, những bước ngoặt hay thậm chí chỉ cần những góc nhìn mới ở các đạo diễn và nhà sản xuất được đào tạo ở nước ngoài, đạo diễn Lưu Huỳnh là một minh chứng hùng hồn cho sự tồn tại dai dẳng của chủ nghĩa hiện thực phê phán trong tư duy sáng tạo của các nghệ sĩ Việt nam.
Thực ra, chủ nghĩa hiện thực không có lỗi! Phần lớn các tác phẩm điện ảnh vĩ đại đều được xây dựng dựa trên cái nền phì nhiêu của chủ nghĩa hiện thực. Có điều, chủ nghĩa hiện thực trong Huyền thoại bất tử của Lưu Huỳnh là một thứ “chủ nghĩa hiện thực ngập ngừng”, một sự phân vân giữa “thể hiện hiện thực” với “ thể hiện chủ đề tư tưởng có sẵn”, giữa “chia sẻ một câu chuyện” với “chia sẻ một ý tưởng” - phần lớn là dập khuôn và cũ kỹ - giữa minh họa ý tưởng bằng các tình tiết trong phim hay để nó diễn ra tự nhiên như cách-nó-phải-có.
Ngập ngừng trong việc khai thác các yếu tố văn hóa của Việt nam. Khi viết về Áo lụa Hà Đông, tôi đã nói đến mặc cảm “thiếu quê hương” - mặc cảm của một số đạo diễn Việt Kiều về lỗ hổng văn hóa Việt Nam của mình, nên phải tìm mọi cách đưa các điển tích của Việt Nam vào phim. Nhưng khi đã đưa các điển tích văn hóa Việt vào phim, thái độ e ngại ngập ngừng với các điển tích này đã dẫn đến việc những đạo diễn như Lưu Huỳnh không dám kế thừa và phát triển các điển tích đó, mà chỉ dám bệ nguyên xi chúng vào minh họa cho ý tưởng của bộ phim. Khi đó, các điển tích văn hóa ấy không hòa nhập được với dòng chảy của bộ phim, mà trở thành những chiếc vật trang sức cứng nhắc vô hồn - (cảnh phim mô tả võ sư Lan chỉ chiếc bóng trên tường nói với Long đó là cha anh về chơi-mượn nguyên si từ Người thiếu phụ Nam Xương-là một ví dụ điển hình).
Ngập ngừng trong việc học tập các thành tựu của điện ảnh thế giới. Chúng ta dễ dàng nhận ra ảnh hưởng của Forrest Gump đối với Huyền thoại bất tử. Cũng là một anh chàng khờ, sống trong tình cảm yêu thương vô bờ của mẹ, cũng những câu nói ngây ngô có vẻ hàm chứa những chân lý giản đơn, cũng cảnh quay bụi tro bay lên mà chúng ta đã từng thấy trong hình ảnh chiếc lông chim bay lên trong Forrest Gump. Nhưng khoảng cách lớn nhất giữa hai bộ phim là nếu trong Forrest Gump, “thế giới sẽ chẳng còn như cũ khi bạn nhìn qua đôi mắt của Forrest Gump”, thì trong Huyền thoại bất tử, hình ảnh thế giới này vẫn chẳng được nhìn khác đi. Nếu khi xem Forrest Gump, những chân lý cực kỳ giản dị của anh làm chúng ta phải xem lại cách suy nghĩ của mình đối với cuộc sống, thì trong Huyền thoại bất tử, việc lặp đi lặp lại “Long không giận anh đâu…Mẹ nói không được giận. Long tha cho anh…” - những suy nghĩ của Long có khác gì suy nghĩ của một anh khùng…thật?
