Chợ Viềng – phiên chợ độc đáo bậc nhất của vùng Đồng bằng Bắc Bộ​

Chợ Viềng là một trong những phiên chợ độc đáo bậc nhất của Đồng bằng Bắc Bộ, mang đậm dấu ấn lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa nông nghiệp lúa nước. 

Chợ Viềng Xuân 2026 tại xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình diễn ra từ tối ngày 22 đến24/2/2026 (mùng 6 đến mùng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026).Việc tổ chức lễ hội trong 3 ngày được xem là điểm mới so với mọi năm, tạo điều kiện để du khách có thêm thời gian trải nghiệm không khí xuân truyền thống đặc sắc của vùng quê Bắc Bộ.

 Chợ Viềng hay còn gọi là Chợ Viềng Phủ, Chợ Viềng Xuân đã xuất hiện từ xa xưa, mang đậm nét văn hóa vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Hàng năm, chợ chỉ có một phiên vào đêm mùng 7 rạng sáng mùng 8 tháng Giêng - khoảnh khắc giao hòa giữa trời-đất-con người, giữa năm cũ và năm mới nên Chợ Viềng không đơn thuần là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa mà là nơi gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, hanh thông và đủ đầy. Vậy nên dân gian mới gọi là phiên chợ "mua may, bán rủi".

 Theo cuốn Tục lệ xã An Thái của tổng Đồng Đội (hiện lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm) do Lý trưởng Trần Văn Giai biên soạn năm 1850, chợ Viềng được ghi nhận là một chợ lớn, mỗi năm họp một phiên, dân gian gọi là "Thiên Tiên thị" - chợ của tiên trên trời, hay "chợ Trời". Đến năm 1893, chợ Viềng tiếp tục được nhắc tới trong Nam Định dư địa chí mục lục của Đốc học Nam Định Nguyễn Ôn Ngọc, cho thấy tầm vóc và sức sống bền bỉ của phiên chợ này trong đời sống cư dân vùng châu thổ sông Hồng.

 Chợ Viềng xưa diễn ra trên khoảng đất trống từ đình ông Khổng đến trước Phủ Tiên Hương, gắn liền với tín ngưỡng thờ Thánh Nguyễn Minh Không - ông tổ nghề đúc đồng. Vì vậy, các mặt hàng truyền thống tại chợ chủ yếu là đồ đồng, đồ sắt, nông cụ và sản phẩm thủ công của các làng nghề nổi tiếng trong vùng như đúc đồng Tống Xá, rèn Bảo Ngũ, Vân Chàng, mây tre đan Tiên Hào, Hồ Sen, sơn mài Hổ Sơn, Ngọ Trang, Vân Bảng, đồ gỗ mỹ nghệ La Xuyên, Ninh Xá hay đồ tre hun khói Tử Vinh.

 Đặc biệt, một nét rất riêng của chợ Viềng là các gian hàng bán đồ dùng gia đình, nông cụ đã qua sử dụng, những vật dụng tưởng chừng cũ kỹ nhưng lại mang ý nghĩa "bán rủi, mua may". Bên cạnh đó, các gian hàng cây giống, cây cảnh luôn thu hút đông đảo du khách với đủ loại bonsai, hoa, cây ăn quả, cây lâm nghiệp, chủ yếu được đưa về từ Nam Điền, Nam Trực và các vùng lân cận. Chính vì vậy, đi chợ Viềng, hầu như ai cũng mua cho mình một món đồ mang về, bởi theo quan niệm dân gian, đi chợ mà không mua được gì sẽ gặp điều không may trong cả năm.

Gắn liền với chợ Viềng Phủ là quần thể di tích lịch sử - văn hóa Phủ Dầy, nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Vì vậy, bên cạnh việc mua bán, du khách còn vào đền, phủ cầu lộc, cầu tài, cầu cho "quốc thái dân an", mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Phiên chợ cũng là không gian hội tụ nhiều trò chơi dân gian và loại hình nghệ thuật truyền thống như đánh đu, tổ tôm điếm, cờ người, xin chữ, nặn tò he, hát chèo, hát chầu văn…, tạo nên không khí lễ hội rộn ràng, đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

 Ngày nay, dù không gian họp chợ đã được mở rộng, kéo dài từ thị trấn Gôi dọc quốc lộ 37B qua nhiều xã, nhưng Chợ Viềng Xuân vẫn giữ được tinh thần và các giá trị văn hóa cốt lõi từ xa xưa. Mỗi năm, phiên chợ vẫn thu hút hàng chục vạn lượt du khách.

 Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chính quyền địa phương đã lên kế hoạch tổ chức Lễ hội Chợ Viềng Xuân với quy mô lớn hơn, quy củ hơn. Đồng thời hướng tới xây dựng hồ sơ trình cấp có thẩm quyền công nhận Chợ Viềng Xuân là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.