Trong bối cảnh thông tin bùng nổ, sự cạnh tranh về lượt xem và tương tác trên các nền tảng số ngày càng gay gắt, báo chí đang đối mặt với một thách thức lớn: giữ vững vai trò định hướng, đề cao giá trị nhân văn, hay chạy theo "cuộc đua thu hút sự chú ý".
Gần đây, một số nội dung về văn hóa, phản ánh lối sống đặc biệt là của giới trẻ có dấu hiệu lệch chuẩn, như đề cao cuộc sống xa xỉ, tiêu dùng thiếu kiểm soát, phô trương nhà sang, xe đẹp… và coi trọng vật chất quá mức. Đây là xu hướng đáng lo ngại, cần được cảnh báo một cách rõ ràng, có trách nhiệm.
Đừng để làm mờ giá trị thật của cuộc sống.
Việc phản ánh lối sống xa hoa trên mạng giống như một tấm gương hai mặt. Ở mặt tích cực, những hình ảnh về cuộc sống đủ đầy, các chuyến du lịch sang trọng hay những món đồ đắt giá có thể trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ. Chúng khơi dậy khát vọng vươn lên, thúc đẩy con người nỗ lực để đạt được thành công, để chạm tới phiên bản tốt đẹp hơn của chính mình. Đôi khi, sự xa hoa ấy còn đại diện cho thành quả của lao động, ý chí và sự kiên trì như một lời nhắc rằng ước mơ, nếu đủ lớn, hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.
Thế nhưng, đằng sau ánh hào quang đó là những hệ lụy không dễ nhận ra. Khi lối sống xa hoa bị cổ xúy quá mức, nó dễ tạo ra những tiêu chuẩn ảo, khiến nhiều người rơi vào cảm giác tự ti, so sánh và áp lực. Con người bắt đầu đo giá trị bản thân bằng vật chất, bằng những gì phô bày trên mạng, thay vì những điều sâu sắc hơn như nhân cách hay sự bình yên nội tâm. Nguy hiểm hơn, không ít người sẵn sàng đánh đổi, thậm chí sống "vay mượn" để khoác lên mình vẻ ngoài hào nhoáng, trong khi bên trong lại trống rỗng và mệt mỏi.
Thích làm màu bằng vẻ ngoài hào nhoáng, xa xỉ... là lối sống đáng lo ngại. Ảnh minh họa
Xa hoa tự nó không có lỗi; điều đáng suy ngẫm nằm ở cách con người nhìn nhận và chạy theo nó. Khi giữ được sự tỉnh táo, ta có thể chiêm ngưỡng sự lấp lánh mà không đánh mất những giá trị thật của cuộc sống.
Câu hỏi của cháu Nguyễn Hoàng L., 10 tuổi, ở phường Định Công (Hà Nội), khiến người lớn không khỏi lặng đi: "Gia đình mình cứ hết tháng là hết tiền lương của cả bố và mẹ, nhà phải đi thuê. Con xem trên mạng thấy nhiều anh, chị thanh niên mới đi làm đã có nhà đẹp, xe sang, dùng toàn đồ hiệu, đi du lịch khắp nơi. Con có bạn mà không dám rủ bạn về nhà".
Theo mẹ cháu L., một câu hỏi ngây thơ nhưng lại chạm tới nỗi trăn trở sâu thẳm của biết bao gia đình. Đằng sau lời nói ấy không chỉ là sự so sánh vụng về của một đứa trẻ, mà còn là nỗi mặc cảm đang len lỏi, âm thầm lớn lên trong tâm hồn non nớt. Khi những hình ảnh xa hoa được phô bày dày đặc trên mạng, chúng vô tình trở thành "thước đo" méo mó, khiến những mái nhà bình dị bỗng trở nên nhỏ bé, khiến những nỗ lực thầm lặng của cha mẹ dường như không đủ đầy trong mắt con trẻ.
Cần nhìn nhận rõ một thực tế: một số nội dung báo chí hiện nay phản ánh lối sống xa hoa như một chuẩn mực thành công. Những bài viết xoay quanh biệt thự triệu đô, siêu xe tiền tỷ, hàng hiệu xa xỉ… xuất hiện với tần suất dày đặc, thường gắn với các danh xưng như "tỷ phú trẻ", "đại gia", "rich kid", nhưng lại thiên về phô trương tài sản, thiếu vắng chiều sâu về hành trình lao động, sáng tạo hay giá trị đóng góp. Những người được ca ngợi chủ yếu vì sở hữu nhiều của cải, qua đó truyền tải một thông điệp ngầm: giàu có là thước đo cao nhất của thành công. Hệ quả của cách tiếp cận này là sự vật chất hóa hệ giá trị sống. Thay vì hướng đến tri thức, đạo đức, trách nhiệm xã hội hay khát vọng cống hiến, một bộ phận người trẻ dễ rơi vào tâm lý chạy theo hình thức, đề cao hưởng thụ, coi tiêu dùng là mục tiêu thay vì phương tiện. Nguy hiểm hơn, điều này có thể làm xói mòn những giá trị nền tảng vốn được xã hội Việt Nam đề cao như cần cù, tiết kiệm, nghĩa tình và nhân ái.
Ông N.T. V.- một cựu chiến binh, hiện đã nghỉ hưu tại xã Bắc Lũng (Bắc Ninh) kể: "Thời thanh niên của tôi là những năm 70-80 của thế kỷ trước. Khi ấy, cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, ai cũng mơ về một ngày đủ đầy, sung túc. Tuổi trẻ mà, cũng muốn thể hiện mình lắm chứ, nhưng người lính chúng tôi khi đó chẳng có gì ngoài vài bộ quân phục. Ngày ấy, chỉ cần nghe đến những chàng trai con nhà khá giả trên phố, hay những người đi nước ngoài về, đã thấy họ có điều kiện lắm rồi... Ngày xưa, chỉ là chiếc đồng hồ đeo tay hay một phương tiện đơn sơ thôi, vậy mà cũng đủ để trở thành niềm tự hào, là thứ để người ta ước ao, để khoe một cách hồn nhiên".
Em Từ Như Cường, sinh viên một trường đại học tại Hà Nội, chia sẻ: "Em thường nói với các bạn rằng, hiện nay có nhà lầu, xe hơi không phải điều đáng tự hào lớn. Người vượt khó phấn đấu để thành đạt, thành tài, sống có đức và biết coi trọng đạo hiếu mới thực sự đáng tự hào. Thật tiếc, nhiều người lại đánh đồng vật chất với thành công".
Lan tỏa điều tốt đẹp và trở về với sứ mệnh cốt lõi.
Không ít người thường xuyên theo dõi báo chí và mạng xã hội cho rằng hiện tượng "giật tít câu view" vẫn tồn tại, gây tâm lý tò mò của người đọc, nhưng lại làm lệch hướng tiếp nhận thông tin. Thay vì quan tâm đến bản chất vấn đề công việc đó là gì, có bền vững hay không, đóng góp ra sao cho xã hội…thì người đọc dễ bị cuốn vào những con số tiền bạc và danh xưng giàu có.
Một biểu hiện đáng lo ngại khác là việc khai thác đời tư, hình ảnh nhạy cảm để thu hút người xem. Những bài viết về người nổi tiếng, "hot girl", "hot boy" thường tập trung vào ngoại hình, cơ thể, chuyện tình cảm, ly hôn, tranh chấp tài sản… hơn là thành tựu nghề nghiệp hay đóng góp xã hội. Không ít nội dung đã vượt quá giới hạn cần thiết, xâm phạm đời sống riêng tư hoặc khai thác yếu tố gợi cảm một cách quá đà. Xu hướng này không chỉ làm giảm chất lượng thông tin mà còn góp phần định hình một thẩm mỹ lệch lạc: đề cao ngoại hình, sự quyến rũ và đời sống cá nhân hơn là trí tuệ và nhân cách. Khi những hình mẫu được tôn vinh chủ yếu dựa trên vẻ ngoài và sự hào nhoáng, các giá trị sâu sắc hơn dễ bị lu mờ.
Bên cạnh đó, trên các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok, các clip ngắn thường được biên tập theo hướng "giật gân". Điều này không chỉ làm giảm độ tin cậy của thông tin mà còn góp phần lan truyền những nhận thức không chuẩn, sai lệch.
Từ những biểu hiện trên, có thể thấy rõ một sự dịch chuyển đáng lo ngại: từ định hướng giá trị sang chạy theo thị hiếu; từ chiều sâu nội dung sang bề nổi gây chú ý; từ giá trị văn hóa sang giá trị vật chất. Nếu không được chấn chỉnh kịp thời, xu hướng này sẽ để lại những hệ lụy lâu dài. Trước hết là nguy cơ làm lệch chuẩn thẩm mỹ và lối sống của giới trẻ. Khi những gì được lan tỏa hằng ngày là hình ảnh của sự xa xỉ, tiêu dùng vô độ và tranh cãi ồn ào, rất khó để kỳ vọng vào một thế hệ coi trọng sự giản dị, bền vững và trách nhiệm. Tâm lý "phải giàu nhanh", "phải nổi tiếng nhanh" có thể dẫn đến những lựa chọn sai lầm, thậm chí là hành vi tiêu cực.
Vì vậy, việc cảnh báo và phê phán những nội dung đề cao đời sống xa xỉ, tiêu dùng vô độ hay "việc nhẹ lương cao" không phải là phủ nhận sự đa dạng của đời sống, mà nhằm tái khẳng định những giá trị cốt lõi cần hướng tới.
Một số ý kiến cho rằng: Hiện nay việc khoe giàu có, khoe cuộc sống xa hoa, lắm tiền, nhiều của và hưởng thụ quá mức dễ gây đố kỵ, còn tỏ ra khiêm tốn giúp giảm kỳ vọng và tránh chỉ trích từ người khác.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, giảng viên cao cấp Hoàng Thanh Xuân, Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng và Hợp tác quốc tế, Trường Đại học Công đoàn (người có nhiều năm nghiên cứu, giảng dạy môn xã hội học, truyền thông đại chúng, dư luận xã hội), cho rằng: "Việc cổ xúy lối sống xa hoa trên mạng xã hội đang trở thành xu hướng đáng lo ngại, khi những giá trị vật chất như khoe khoang giàu có, phô trương sự ăn tiêu, hưởng thụ quá đà bị đề cao quá mức. Điều này dễ khiến một bộ phận giới trẻ chạy theo hào nhoáng, sống vượt khả năng, lãng quên chuẩn mực đạo đức và các giá trị bền vững của xã hội. Vì thế, cần có sự kiểm soát việc khoe khoang giàu có, phô trương sự ăn tiêu, hưởng thụ quá đà trên các trang mạng xã hội, nhất là đối với thế hệ trẻ hiện nay".
Trong buổi giao ban báo chí Trung ương đầu tháng 4 năm 2026, các đại biểu đã đề cập và định hướng nhiều nội dung quan trọng cho công tác thông tin, tuyên truyền. Đồng thời, các đại biểu cũng yêu cầu các cơ quan báo chí rà soát, chấn chỉnh và nâng cao chất lượng thông tin; bám sát tôn chỉ, nhiệm vụ; lan tỏa nội dung tích cực, nhân văn; xây dựng môi trường mạng lành mạnh. Thời gian tới, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, đặc biệt đối với nội dung liên quan đến giới trẻ và mạng xã hội...
