Cần "hành trang pháp lý" khi sáng tạo nội dung trên không gian số

Ngày 16/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam phối hợp Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam tổ chức Workshop "Hành trang pháp lý về sáng tạo và bản quyền cho KOC/KOL năm 2026 trên không gian số", nhằm trang bị kiến thức pháp lý thiết thực cho lực lượng sáng tạo nội dung và kinh doanh trên nền tảng số.

Tại workshop, các chuyên gia cho rằng sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, mạng xã hội và hoạt động sáng tạo nội dung đang mở ra cơ hội lớn cho KOC, KOL (người có ảnh hưởng trên mạng xã hội), nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về hiểu biết và tuân thủ pháp luật.

Theo ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok Việt Nam, năm 2026 đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong môi trường pháp lý liên quan đến hoạt động quảng cáo, thương mại điện tử và bản quyền. Từ chỗ phát triển khá tự phát, cộng đồng KOC/KOL đang bước vào giai đoạn phải rà soát lại mô hình kinh doanh, nội dung và trang bị kiến thức pháp lý để hạn chế rủi ro.

Ông Nguyễn Lâm Thanh cho biết, với người sáng tạo nội dung, cần phân biệt rõ giữa nội dung thông tin, nội dung quảng cáo và hoạt động gắn với việc bán sản phẩm. Ở mỗi cấp độ, trách nhiệm pháp lý có thể khác nhau và chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định liên quan đến thông tin trên Internet, quảng cáo, thương mại điện tử, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thuế và sở hữu trí tuệ.

"Trước đây, mọi người có thể review một nhà hàng rồi nhận tiền mà không làm rõ những vấn đề liên quan. Hiện nay, yêu cầu về tính minh bạch đã rõ ràng hơn. Khi khung pháp lý rõ hơn thì cũng tạo ra một sân chơi minh bạch hơn, giúp những doanh nghiệp, nhãn hàng làm ăn nghiêm túc có thêm cơ hội phát triển", ông Nguyễn Lâm Thanh chia sẻ.

Đại diện TikTok Việt Nam cũng cho biết, các nền tảng đang tăng cường sử dụng hệ thống tự động để kiểm soát nội dung có nguy cơ vi phạm. Những nội dung có dấu hiệu vi phạm có thể bị hạn chế hiển thị, xử lý hoặc tài khoản bị áp dụng các mức chế tài tùy theo mức độ.

Đối với hoạt động livestream, ông Nguyễn Lâm Thanh dẫn chứng, những khẳng định mang tính tuyệt đối như "sản phẩm tốt nhất Việt Nam" có thể bị hệ thống phát hiện và xử lý nếu người tạo nội dung không có căn cứ chứng minh phù hợp.

"Các quy định đã được đưa vào hệ thống của nền tảng khá chặt chẽ. Khi nội dung vi phạm, tài khoản có thể bị cộng điểm vi phạm; nếu vượt ngưỡng sẽ bị áp dụng các mức xử lý, từ hạn chế trong một thời gian đến ngừng tài khoản ở mức độ nghiêm trọng", ông nói.

Ở góc độ bản quyền, ông Bùi Nguyên Hùng, nguyên Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam, cho rằng đây là vấn đề ngày càng quan trọng đối với cộng đồng sáng tạo nội dung.

Theo ông Bùi Nguyên Hùng, KOC/KOL trong quá trình xây dựng nội dung có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định pháp luật, từ Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ đến các quy định về quảng cáo và những lĩnh vực liên quan. Đặc biệt, khi sử dụng hình ảnh, âm nhạc, video hoặc các tác phẩm của người khác, người sáng tạo cần xác định rõ quyền sử dụng để tránh phát sinh tranh chấp.

Ông lưu ý, việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo nội dung cũng là vấn đề cần được quan tâm trong bối cảnh mới. AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ sáng tạo, nhưng người sử dụng vẫn cần kiểm soát quá trình tạo ra sản phẩm và chú ý đến quyền đối với những dữ liệu, tác phẩm được sử dụng trong quá trình đó.

"Không thể tách khỏi công cụ trí tuệ nhân tạo trong hoạt động sáng tạo hiện nay. Điều quan trọng là người sử dụng phải làm chủ công cụ, quản lý được quá trình tạo ra sản phẩm và tạo nên dấu ấn sáng tạo của chính mình", ông Bùi Nguyên Hùng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Văn Toàn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam, cho rằng người Việt có khả năng bán hàng và sáng tạo nội dung tốt, từ người trẻ đến người lớn tuổi. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh của hoạt động bán hàng, quảng cáo trên nền tảng số, việc trang bị kiến thức pháp lý cho người sáng tạo là yêu cầu cần thiết.

Theo ông, tình trạng quảng cáo sai sự thật hoặc thông tin không đúng với thực tế không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn khiến người đưa thông tin phải đối mặt với rủi ro pháp lý.

"Chúng tôi tổ chức chương trình này nhằm hỗ trợ các bạn hiểu thêm về pháp lý, hiểu thêm về bản quyền để vừa bán hàng giỏi, vừa hoạt động đúng pháp luật", ông Nguyễn Văn Toàn nói.

Thực tế từ những người đang hoạt động trên nền tảng số cũng cho thấy khoảng trống về kiến thức pháp lý vẫn còn khá lớn. Chị Võ Yên Trang, chuyên viên vận hành KOC và livestream tại một doanh nghiệp, cho biết trước đây bản thân chưa thực sự quan tâm đến vấn đề bản quyền và chính sách nền tảng. Trong quá trình thực hiện livestream, video, việc không nắm rõ quy định từng khiến các nội dung bị đánh vi phạm, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

"Sau khi tham gia workshop, tôi được củng cố thêm nhiều kiến thức. Thời gian tới, khi hoạt động trên nền tảng số, tôi sẽ kiểm tra kỹ hơn các chính sách; đồng thời khi làm việc với các nhãn hàng cũng sẽ trao đổi cụ thể về chính sách của nền tảng để hạn chế tình trạng vi phạm bản quyền", chị Trang chia sẻ.

Tại workshop, các đại biểu cũng trao đổi về những vấn đề thực tế như sử dụng hình ảnh, âm nhạc và tác phẩm của người khác; giới hạn của việc trích dẫn; trách nhiệm của KOC/KOL khi tham gia quảng cáo; sử dụng AI trong sáng tạo nội dung; cũng như cách nhận diện và hạn chế các rủi ro pháp lý trong quá trình hoạt động trên môi trường số.

Theo ban tổ chức, trong bối cảnh hoạt động sáng tạo nội dung và thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng, hiểu biết pháp luật không chỉ giúp KOC/KOL hạn chế vi phạm mà còn góp phần xây dựng môi trường sáng tạo minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn./.