Cà phê đầu tuần: Messi được thanh thản, Ronaldo thì không

Lionel Messi biết đó là trận đấu cuối cùng của mình cho Argentina trước khi bóng lăn. Cristiano Ronaldo có thể chỉ biết một trận đấu nào đó là lần cuối sau khi nó đã kết thúc.

Khoảng cách ấy giải thích khá nhiều điều đã xảy ra với 2 cầu thủ trong ít ngày qua.

1. Tại sân Monumental, hơn 85.000 người đến để tiễn Messi. Anh đá chính, ghi bàn thứ 126 cho đội tuyển và kiến tạo 2 bàn còn lại trong chiến thắng 3-0 trước Benin. Sau 208 lần khoác áo Argentina, Messi khóc, đồng đội ôm anh, khán đài nói lời cảm ơn. Buổi tối ấy được tổ chức để chấm dứt một sự nghiệp lẫy lừng, với tất cả sự biết ơn và trân trọng.

Ronaldo không có một sân khấu như vậy. Ở tuổi 41, anh phải ngồi dự bị suốt trận gặp Na Uy. Đó là lần đầu tiên trong 18 năm Ronaldo không được sử dụng trong một trận đấu của Bồ Đào Nha. Theo lời kể của anh, HLV Jorge Jesus đã đề nghị anh khởi động và hứa dành cho anh khoảng 30 phút, nhưng rồi không đưa anh vào sân.

Những bất đồng tiếp tục kéo dài sau trận. Ronaldo rời trại tập trung, sau đó công khai cáo buộc Jesus không giữ lời. LĐBĐ Bồ Đào Nha mở thủ tục kỷ luật và tạm đình chỉ cầu thủ giữ hàng loạt kỷ lục của đội tuyển.

Cách giải thích tiện lợi nhất cũng xuất hiện ngay lập tức. Messi biết đủ. Ronaldo không biết đủ. Một người chấp nhận quy luật thời gian; người còn lại vẫn bị nhốt trong cái tôi của chính mình. Có thể trong đó chứa một phần sự thật. Nhưng thế là quá vắn tắt để giải thích sự khác biệt giữa 2 đoạn kết.

2. Năm 2021, một nhóm nghiên cứu do giáo sư tâm lý học người Úc tại Đại học Queensland, bà Catherine Haslam, đứng đầu khảo sát 398 VĐV từng thi đấu ở trình độ cao tại các quốc gia phương Tây và phương Đông. Họ muốn tìm hiểu vì sao có người thích nghi tương đối tốt sau khi giải nghệ, trong khi người khác cảm thấy toàn bộ đời sống trở nên vô nghĩa và trống rỗng.

Kết quả cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở việc VĐV còn được thi đấu hay không. Điều làm quá trình chuyển đổi trở nên khó khăn là sự mất đi của "căn tính VĐV" - mức độ một người coi vai trò vận động viên là câu trả lời trung tâm cho băn khoăn rằng mình là ai.

Khi căn tính ấy bị lấy đi, cảm giác về ý nghĩa cuộc sống và khả năng kiểm soát bản thân cùng suy giảm. Những người duy trì được các mối liên hệ xã hội cũ hoặc xây dựng thêm những vai trò mới thường thích nghi tốt hơn.

Một nghiên cứu dọc khác còn theo dõi 290 VĐV hàng đầu Thụy Sĩ trong 12 năm, từ khi họ còn thi đấu đến sau lúc giải nghệ. Chi tiết đáng chú ý nhất là tuổi sinh học không còn dự báo được mức độ gắn bó với căn tính VĐV sau khi các nhà nghiên cứu kiểm soát "tuổi nghề nghiệp". Những người vẫn kiếm sống bằng thể thao và tiếp tục thi đấu có xu hướng rời khỏi căn tính ấy chậm hơn.

Messi và Ronaldo không phải 2 đối tượng của những nghiên cứu này. Không thể lấy kết quả thống kê để chẩn đoán động cơ của họ. Nhưng cơ chế mà các nghiên cứu chỉ ra giúp loại bỏ một cách đọc quá dễ: Khác biệt giữa 2 người không nhất thiết chỉ là sự khiêm nhường của Messi và lòng kiêu hãnh của Ronaldo. Nó còn nằm ở mức độ họ được kiểm soát sự thay đổi vai trò của chính mình.

Messi đã được báo trước điểm kết thúc. Quan trọng hơn, Argentina biến sự ra đi ấy thành một quá trình chuyển giao có trật tự. Anh từ giã đội tuyển nhưng không bị tách khỏi đội tuyển. Từ người đang chơi cho Argentina thành một phần lịch sử được Argentina chính thức thừa nhận.

Ronaldo không đi qua quá trình chuyển giao có trật tự và được thừa nhận này. Anh không tự coi mình là một cầu thủ đã hoàn thành công việc. Anh vẫn thi đấu chuyên nghiệp, vẫn tập luyện và vẫn tuyên bố sẵn sàng trở lại đội tuyển nếu đủ thể lực và phong độ. Với anh, chiếc ghế dự bị trước Na Uy vì thế không đơn thuần là một quyết định chiến thuật trong 90 phút. Nó có thể được cảm nhận như thông báo rằng quyền xác định vai trò của Ronaldo tại đội tuyển đã chuyển sang tay người khác.

3. Trong hơn 2 thập niên, Ronaldo gần như không cần hỏi mình có được thi đấu hay không. Câu hỏi thường là anh sẽ đá ở đâu, ghi bao nhiêu bàn và Bồ Đào Nha sẽ xây dựng đội hình xung quanh anh như thế nào. Tại Na Uy, trật tự ấy bị đảo ngược. Anh khởi động nhưng không được vào sân. Đội tuyển thắng mà không cần sử dụng anh. Một cầu thủ từng là điểm xuất phát của mọi kế hoạch bỗng phải chờ người khác xác nhận rằng mình còn nằm trong kế hoạch. Sự mất địa vị này diễn ra công khai.

Nếu những thỏa thuận mà Ronaldo kể lại thực sự tồn tại rồi bị thay đổi, xung đột không chỉ đến từ việc anh không được chơi. Nó còn đến từ việc anh không còn biết thỏa thuận nào đang điều chỉnh vị trí của mình.

Messi không phải đối mặt với sự mơ hồ đó trong đêm chia tay. Mọi người có mặt ở Monumental đều biết chuyện gì đang xảy ra. Anh được trao một trận cuối, và trận cuối ấy vẫn là một trận bóng thực sự: Messi ghi 1 bàn, kiến tạo 2 bàn rồi rời đội tuyển bằng chính công việc đã khiến anh có mặt ở đó suốt 21 năm.

Ronaldo thì vẫn mắc kẹt giữa hai vai. Anh chưa chấp nhận mình là quá khứ, trong khi đội tuyển đã bắt đầu thử nghiệm một tương lai không còn cần anh ở trung tâm.