Đằng sau những mảng sáng tối đầy mê hoặc trong kiệt tác Tuần tra đêm (The Night Watch) của danh họa Hà Lan Rembrandt là một thế giới vi sinh vật phong phú, với những sinh vật có nguồn gốc từ nhiều môi trường khác nhau, thậm chí có loài thường được tìm thấy tại một nhà máy tinh luyện đường ở Nhật Bản.
Một triển lãm mới tại Amsterdam (Hà Lan) đang đưa thế giới vô hình này đến gần công chúng.
Triển lãm mang tên The Night Watch Lives (Sự sống trong bức họa Tuần tra đêm) là kết quả hợp tác giữa Bảo tàng Rijksmuseum – nơi lưu giữ tác phẩm – và Bảo tàng Artis-Micropia, thường được biết đến với tên gọi “vườn thú vi sinh vật” của thành phố Amsterdam. Thông qua các mẫu vi sinh vật thu thập trực tiếp từ bề mặt bức tranh, triển lãm giúp hé lộ hệ sinh thái vi mô tồn tại trên một trong những kiệt tác tiêu biểu của Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan (Dutch Golden Age - giai đoạn phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử Hà Lan, khoảng từ năm 1588 - 1672).
Giới thiệu quá trình phục chế bức tranh. Ảnh: RIJKS
Trong vòng 6 tháng, các nhà nghiên cứu đã lấy mẫu tại khoảng 60 vị trí khác nhau trên bức tranh, sau đó phân lập và nuôi cấy vi khuẩn thành các khuẩn lạc. Những mẫu này được trưng bày trong các đĩa Petri (dụng cụ phổ biến trong phòng thí nghiệm để đựng môi trường dinh dưỡng phục vụ việc nuôi cấy vi sinh vật, tế bào hoặc mô thực vật nhỏ), bên cạnh bản sao bức tranh có kích thước tương đương nguyên tác tại bảo tàng Artis-Micropia.
Nhà vi sinh vật học Eline van Bloois làm việc tại bảo tàng Artis-Micropia cho biết nhóm nghiên cứu phát hiện nhiều loại vi sinh vật phổ biến, thường tồn tại trên da người hoặc trong đất. Đáng chú ý, những vi sinh vật được tìm thấy không gây hại cho tác phẩm. Tuy nhiên, các nhà khoa học không thể xác định liệu một số vi sinh vật có phải là dấu tích còn sót lại từ thời Rembrandt hay không, bởi không thể dựa vào một mẫu vi sinh vật để biết chúng đã tồn tại trên bức tranh suốt 400 năm hay mới chỉ xuất hiện trong một ngày.
Một phát hiện gây bất ngờ là vi khuẩn Microbacterium saccharophilum, loài thường được tìm thấy tại các nhà máy tinh luyện đường ở Nhật Bản. Vi khuẩn này được phát hiện ở khu vực lớp véc-ni trên bức tranh đã được loại bỏ. Bà van Bloois cho biết đây là phát hiện khiến bà đặc biệt tò mò và có thể còn đặt ra nhiều câu hỏi nghiên cứu trong thời gian tới.
Theo nhà khoa học này, sự hấp dẫn của khoa học nằm ở chỗ một câu hỏi ban đầu có thể mở ra hàng loạt câu hỏi mới. Bà cũng cho rằng nghệ thuật và khoa học thường được nhìn nhận như hai lĩnh vực đối lập, nhưng triển lãm cho thấy sự gắn kết chặt chẽ giữa chúng. Ngay cả những chiếc đĩa Petri chứa đầy vi sinh vật cũng có thể trở thành những tác phẩm nghệ thuật thu nhỏ.
Triển lãm The Night Watch Lives mở cửa đón khách từ ngày 11/11, hướng tới khơi gợi sự tò mò của công chúng về thế giới vi sinh vật – những dạng sự sống hiện diện dày đặc xung quanh con người nhưng thường không thể quan sát bằng mắt thường. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ dự án nghiên cứu và phục chế quy mô lớn mang tên “Operation Night Watch”, được triển khai từ năm 2019 tại Rijksmuseum. Quá trình nghiên cứu, bảo tồn kiệt tác của Rembrandt được thực hiện trong một buồng kính chuyên dụng, cho phép các chuyên gia theo dõi và tìm hiểu sâu hơn về tình trạng của bức tranh.
