Bảo vệ thị lực người trẻ trong thời đại số

Cùng với quá trình chuyển đổi số, việc học tập, làm việc và giải trí ngày càng gắn với màn hình thiết bị điện tử, bảo vệ thị lực cho thế hệ trẻ không còn là vấn đề của riêng ngành y tế mà đã trở thành yêu cầu của phát triển nguồn nhân lực quốc gia. 

Những số liệu được công bố tại tọa đàm "Giải pháp nâng cao thị lực thời hiện đại" do Báo Nhân Dân tổ chức ngày 6/8 cho thấy một thực tế đáng lo ngại: tật khúc xạ, đặc biệt là cận thị, đang trẻ hóa nhanh và gia tăng mạnh ở Việt Nam, nhất là tại các đô thị lớn.

Đại diện Cục Phòng bệnh và các đơn vị chức năng thuộc Bộ Y tế, Bệnh viện Mắt Trung ương, Hội Nhãn khoa Việt Nam, các cơ sở khám chữa bệnh chuyên khoa mắt, cơ sở đào tạo y khoa và doanh nghiệp trong lĩnh vực chăm sóc thị lực đã tham dự tọa đàm. Hai phiên thảo luận của tọa đàm tập trung vào phản ánh thực trạng tật khúc xạ ở người trẻ, xu hướng trẻ hóa, các yếu tố nguy cơ, khung pháp lý quản lý trang thiết bị y tế nhãn khoa và các giải pháp điều chỉnh khúc xạ an toàn trong môi trường số.

Xu hướng trẻ hóa rõ rệt

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Huy, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Mắt Trung ương, cận thị đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng đang nổi lên trên phạm vi toàn cầu. Các dự báo cho thấy đến năm 2050, một nửa dân số thế giới sẽ mắc cận thị và khoảng 10% sẽ mắc cận thị nặng. Đáng chú ý, tốc độ gia tăng nhanh của cận thị tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á có liên quan chặt chẽ đến quá trình đô thị hóa, áp lực học tập, sự suy giảm các hoạt động ngoài trời và những thay đổi trong lối sống hiện đại.

Tại Việt Nam, tình hình cũng đang diễn biến theo chiều hướng đáng báo động. Các nghiên cứu cho thấy 26,6% học sinh trung học khu vực thành thị và từ 14,2-16,3% học sinh khu vực nông thôn mắc cận thị. Đặc biệt, khảo sát của Bệnh viện Mắt Trung ương cho thấy tỷ lệ tật khúc xạ ở trẻ em tại Hà Nội đã lên tới 51%, tại Thành phố Hồ Chí Minh là 75,6%; cả nước ước tính có từ 3 đến 5 triệu trẻ em trong độ tuổi từ 5 đến 15 mắc tật khúc xạ. Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo, nếu không có giải pháp can thiệp hiệu quả, đến năm 2050 có tới 90% trẻ em Việt Nam có nguy cơ mắc cận thị.

Điều đáng quan tâm không chỉ là số lượng trẻ mắc tật khúc xạ ngày càng lớn mà còn là xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Quá trình đô thị hóa đã thu hẹp không gian hoạt động ngoài trời, trong khi hệ thống giáo dục có cường độ học tập cao và việc sử dụng thiết bị số cho học tập, làm việc và giải trí ngày càng phổ biến, đặc biệt sau đại dịch COVID-19, đã làm gia tăng nguy cơ cận thị ở học sinh, sinh viên và lực lượng lao động trẻ. Một nghiên cứu còn cho thấy gần 63,2% học sinh mắc cận thị tại thành phố Huế chưa được đeo kính, phản ánh khoảng trống trong phát hiện sớm và tiếp cận các giải pháp điều chỉnh thị lực phù hợp.

Cần nhiều giải pháp đồng bộ

Song song với sự gia tăng của tật khúc xạ là nhu cầu ngày càng đa dạng đối với các giải pháp điều chỉnh thị lực như kính gọng, kính áp tròng, kính chỉnh hình giác mạc ban đêm (ortho-K) và phẫu thuật khúc xạ. Tuy nhiên, thị trường vẫn tồn tại các sản phẩm không rõ nguồn gốc, chưa được cấp phép lưu hành, trong khi hiểu biết của người dùng trẻ về tiêu chuẩn an toàn, chỉ định chuyên môn và cách sử dụng đúng còn nhiều hạn chế. Việc bảo đảm an toàn trong sử dụng các sản phẩm điều chỉnh khúc xạ vì thế trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách đã được ban hành. Chương trình Sức khỏe Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh được tầm soát phát hiện giảm thị lực, được kê đơn kính và hướng dẫn rèn luyện thị lực.

Nghị định số 98/2021/NĐ-CP của Chính phủ đã xác lập khung pháp lý quản lý chặt chẽ trang thiết bị y tế, trong đó có các sản phẩm điều chỉnh khúc xạ, yêu cầu mọi giải pháp chăm sóc thị lực đưa đến người dân phải bảo đảm tiêu chuẩn an toàn, được cấp phép lưu hành và có nguồn gốc rõ ràng. Vấn đề quan trọng hiện nay là đưa những quy định đó đi vào cuộc sống, giúp người dân, đặc biệt là người trẻ và các gia đình, tiếp cận thông tin khoa học, chính xác để lựa chọn giải pháp bảo vệ mắt phù hợp.

Theo các đại biểu, để kiểm soát và giảm thiểu tình trạng tật khúc xạ học đường, cần sự phối hợp đồng bộ giữa ngành y tế, ngành giáo dục, nhà trường và gia đình. Trước hết, cần tăng cường khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc thị lực cho học sinh ngay từ đầu năm học để phát hiện sớm các trường hợp mắc tật khúc xạ. Đồng thời, cần chuẩn hóa tài liệu hướng dẫn chăm sóc mắt học đường, đào tạo giáo viên và nhân viên y tế trường học về kỹ năng sàng lọc, tư vấn và chuyển tuyến.

Việc cải thiện điều kiện học tập, đặc biệt là hệ thống chiếu sáng, bàn ghế phù hợp và không gian hoạt động ngoài trời, có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa cận thị; khuyến nghị học sinh tham gia hoạt động ngoài trời tối thiểu hai giờ mỗi ngày cần được khuyến khích triển khai rộng rãi.

Về phía gia đình và học sinh, cần hình thành thói quen học tập khoa học: giữ khoảng cách từ mắt đến sách khoảng 30-35 cm, bảo đảm đủ ánh sáng, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử và áp dụng quy tắc 20-20-20 để giúp mắt được nghỉ ngơi.

Bên cạnh đó là chế độ dinh dưỡng hợp lý, tăng cường thực phẩm giàu vitamin A, C, E, omega-3 và khám mắt định kỳ để phát hiện, điều chỉnh kịp thời các bất thường về thị lực.