Bảo tàng Louvre thay đổi cách trưng bày sau vụ trộm táo tợn

Gần 9 tháng sau vụ trộm táo tợn trị giá khoảng 102 triệu USD gây chấn động nước Pháp và giới nghiên cứu bảo tàng trên toàn cầu, Phòng trưng bày Apollo của Bảo tàng Louvre vừa được mở cửa trở lại. Thế nhưng, những chiếc vương miện và bộ trang sức từng là linh hồn của không gian lộng lẫy này không còn hiện diện.

Tại đây, khoảng trống trong các tủ trưng bày đã đánh dấu bước ngoặt lớn trong cách bảo tàng nổi tiếng nhất thế giới nhìn nhận nhiệm vụ bảo vệ di sản của mình.

Nơi những báu vật biến mất trong 7 phút

Sau thời gian tạm đóng cửa, giờ đây du khách có thể lại nối bước qua Phòng trưng bày Apollo (Apollo Gallery), một trong những không gian tráng lệ và giàu giá trị lịch sử nhất của Bảo tàng Louvre ở Paris. Trần vòm vẫn lấp lánh ánh vàng, những bức bích họa đồ sộ vẫn tái hiện thần Apollo - vị thần ánh sáng trong thần thoại Hy Lạp - cùng khát vọng quyền lực của triều đại Louis XIV. Kiến trúc sư Louis Le Vau và danh họa Charles Le Brun đã tạo nên kiệt tác này từ thế kỷ 17, biến nơi đây thành hình mẫu để xây dựng Phòng Gương nổi tiếng tại Cung điện Versailles.

Trong nhiều thập kỷ, Apollo Gallery còn được xem là "kho báu của nước Pháp" khi lưu giữ một phần bộ Vương miện Hoàng gia Pháp. Những chiếc vương miện, trâm cài, vòng cổ, vương trượng và các món trang sức gắn với Hoàng đế Napoleon III, Hoàng hậu Eugénie cùng nhiều triều đại quân chủ không chỉ có giá trị vật chất khổng lồ mà còn là chứng tích quý giá về lịch sử, nghệ thuật kim hoàn và quyền lực của nước Pháp qua nhiều thế kỷ.

Thế nhưng giờ đây, du khách chỉ còn được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của căn phòng. Những báu vật từng khiến hàng triệu người dừng chân trước các tủ kính đã được di dời sang khu vực khác có mức độ bảo vệ cao hơn. Sự thay đổi ấy bắt nguồn từ vụ trộm xảy ra vào tháng 10 năm ngoái - sự kiện được nhiều chuyên gia đánh giá là một trong những vụ cướp táo tợn nhất lịch sử bảo tàng hiện đại.

Theo kết quả điều tra của cảnh sát Pháp, giữa ban ngày, hai đối tượng ngang nhiên đưa một xe nâng chuyên dụng dành cho công trình tới sát mặt ngoài bảo tàng. Chúng sử dụng thiết bị này tiếp cận cửa sổ tầng hai của Apollo Gallery, đập vỡ kính, dùng máy cắt cầm tay phá các tủ trưng bày rồi nhanh chóng thu gom những món trang sức giá trị nhất. Khi hoàn tất, hai tên cướp nhảy xuống và tẩu thoát bằng xe tay ga do đồng phạm chờ sẵn. Toàn bộ vụ việc diễn ra trong chưa đầy bảy phút.

Sự táo bạo của nhóm cướp khiến giới chuyên môn sửng sốt. Louvre là bảo tàng được tham quan nhiều nhất thế giới, sở hữu hệ thống an ninh vốn được xem là thuộc hàng nghiêm ngặt nhất. Thế nhưng, chỉ trong vài phút ngắn ngủi, những cổ vật trị giá khoảng 102 triệu USD đã biến mất.

Nhiều tháng sau vụ việc, lực lượng điều tra đã khởi tố và bắt giữ bốn nghi phạm bị cho là trực tiếp tham gia vụ cướp. Tuy nhiên, phần lớn số hiện vật vẫn chưa được tìm thấy. Hiện vật duy nhất được thu hồi là chiếc vương miện của Hoàng hậu Eugénie - vợ của Hoàng đế Napoleon III - nhưng đã bị hư hỏng và hiện vẫn trong quá trình phục chế.

Đối với giới sử học và bảo tồn, mỗi món báu vật bị đánh cắp là một mảnh ghép không thể thay thế của lịch sử nước Pháp. Có lẽ vì vậy, vụ trộm làm lung lay niềm tin rằng những bảo tàng lớn nhất thế giới luôn là nơi an toàn tuyệt đối cho các di sản vô giá.

Cuộc cải tổ lớn sau cú sốc 

Khi Apollo Gallery mở cửa trở lại, điều khiến nhiều người ngạc nhiên nhất là quyết định không đưa bộ sưu tập trang sức trở về vị trí cũ. Giám đốc Louvre Christophe Leribault cho biết: Các hiện vật còn lại sẽ được trưng bày tại một khu vực có hệ thống an ninh hiện đại hơn nhiều. Theo ông, mục tiêu lớn nhất hiện nay là bảo đảm an toàn tuyệt đối cho những báu vật còn lại. Điều này đồng nghĩa với việc Apollo Gallery sẽ trở về gần hơn với vai trò cũ: một kiệt tác kiến trúc và nghệ thuật trang trí của thế kỷ 17.

Thực tế, trước vụ cướp, không ít du khách bước vào căn phòng chỉ để ngắm các bộ trang sức hoàng gia. Nay, khi các tủ kính không còn, mọi ánh nhìn dường như hướng nhiều hơn lên trần nhà dát vàng, những bức bích họa khổng lồ và hệ thống phù điêu được chế tác công phu. Một cách nào đó, khoảng trống của các báu vật lại khiến vẻ đẹp vốn có của Apollo Gallery được nhìn nhận đầy đủ hơn.

Vụ việc cũng kéo theo hàng loạt thay đổi về quản trị. Tháng 2 năm nay, bà Laurence des Cars - người đứng đầu Louvre vào thời điểm xảy ra vụ trộm - đã từ chức sau nhiều tháng chịu áp lực từ dư luận, cùng các cuộc đình công liên quan đến điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ.

Song song với đó, Cơ quan Kiểm toán Nhà nước Pháp cũng công bố những đánh giá đáng chú ý về hoạt động của Louvre. Báo cáo cho rằng bảo tàng đã dành nguồn lực đáng kể để mua thêm tác phẩm nghệ thuật mới cũng như thực hiện các dự án quảng bá sau đại dịch, trong khi chi cho bảo trì hạ tầng và tăng cường an ninh chưa tương xứng với quy mô của một thiết chế văn hóa hàng đầu thế giới.

Đáng chú ý hơn, chỉ khoảng một phần tư số hiện vật trong bộ sưu tập đồ sộ của Louvre được trưng bày thường xuyên. Điều đó đồng nghĩa với việc bảo tàng vẫn phải bảo vệ một khối lượng khổng lồ cổ vật nằm trong các kho lưu trữ, đòi hỏi hệ thống quản lý ngày càng phức tạp và tốn kém.

Sau cú sốc, Louvre bắt đầu rà soát toàn diện quy trình vận hành. Hệ thống camera, thiết bị báo động, cửa chống đột nhập, phương án phản ứng khẩn cấp và cả quy trình phối hợp với lực lượng cảnh sát đều được đánh giá lại. Đây được xem là cuộc cải tổ an ninh lớn nhất của bảo tàng trong nhiều năm trở lại đây.

Không chỉ riêng Louvre, nhiều bảo tàng lớn tại châu Âu cũng đồng loạt xem xét lại các phương án bảo vệ hiện vật có giá trị đặc biệt cao. Trong bối cảnh các nhóm tội phạm ngày càng sử dụng công nghệ hiện đại và lên kế hoạch tinh vi hơn, những chuẩn mực an ninh từng được xem là đủ an toàn có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời.

Bài học cho những bảo tàng lớn 

Louvre từ lâu được xem là biểu tượng của văn hóa thế giới. Mỗi năm, hàng triệu du khách từ khắp các châu lục tìm đến nơi đây để chiêm ngưỡng những kiệt tác như Mona Lisa, Venus de Milo hay Winged Victory of Samothrace. Chính vì vậy, vụ trộm tại Apollo Gallery đã đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm bảo vệ di sản trong thời đại mới.

Thực tế, các bảo tàng hiện đại luôn phải đối mặt với một nghịch lý. Càng mở cửa để công chúng tiếp cận gần hơn với nghệ thuật, nguy cơ đối với hiện vật càng gia tăng. Ngược lại, nếu tăng cường các lớp bảo vệ quá mức, trải nghiệm thưởng lãm của khách tham quan sẽ bị ảnh hưởng.

Những năm gần đây, nhiều bảo tàng trên thế giới liên tiếp đối mặt với các vụ phá hoại tác phẩm nghệ thuật, biểu tình của các nhóm hoạt động xã hội, tấn công mạng nhằm đánh cắp dữ liệu quản lý hiện vật hay các rủi ro do biến đổi khí hậu và cơ sở hạ tầng xuống cấp. Vụ cướp ở Louvre cho thấy ngay cả một nguy cơ tưởng chừng “cũ kỹ” như trộm cắp cũng đang quay trở lại với phương thức ngày càng chuyên nghiệp.

Trong bối cảnh ấy, khái niệm "an ninh bảo tàng" không chỉ là lắp đặt thêm camera hay tăng số lượng nhân viên bảo vệ, mà bao gồm cả việc thiết kế lại không gian trưng bày, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát, xây dựng quy trình phản ứng theo thời gian thực và phối hợp chặt chẽ với lực lượng thực thi pháp luật.

Và Apollo Gallery vì thế trở thành một biểu tượng đặc biệt. Nơi từng nổi tiếng bởi những chiếc vương miện lấp lánh giờ đây lại thu hút sự chú ý bằng chính khoảng trống của mình. Khoảng trống ấy nhắc nhở rằng giá trị của một bảo tàng không nằm ở số lượng báu vật được trưng bày, mà ở khả năng gìn giữ chúng cho các thế hệ tương lai.

Như thế, sự kiện Apollo Gallery mở cửa trở lại không đơn thuần đánh dấu việc một phòng trưng bày hoạt động bình thường sau thời gian gián đoạn. Đó là tuyên bố rằng các thiết chế văn hóa lớn nhất thế giới sẵn sàng thay đổi để thích ứng với những thách thức mới.