Bảo tàng George Lucas mở cửa: Hành trình từ "Star Wars" đến nghệ thuật kể chuyện

Sau 17 năm theo đuổi, Bảo tàng Nghệ thuật Kể chuyện Lucas tại Los Angeles chính thức mở cửa với công chúng ngày 22/9, đưa hội họa, truyện tranh, minh họa, nghệ thuật đường phố và điện ảnh vào cùng một không gian để kể câu chuyện về trí tưởng tượng của con người.

George Lucas từng gọi Bảo tàng Nghệ thuật Kể chuyện Lucas là một "ngôi đền dành cho nghệ thuật của mọi người", đồng thời thừa nhận dự án "gần như đã bẻ gãy ý chí của tôi".

Ngày 22/9, sau một hành trình kéo dài 17 năm, công trình mà nhà làm phim cùng vợ và đồng sáng lập Mellody Hobson theo đuổi cuối cùng sẽ đón những vị khách đầu tiên tại Exposition Park, Los Angeles.

Với kinh phí khoảng 1 tỷ USD, bảo tàng nằm gần Đại học Nam California, nơi Lucas từng theo học. Công trình rộng khoảng 27.870m², có hơn 9.290m² dành cho không gian triển lãm, trải trên hơn 30 phòng trưng bày. Các triển lãm khai trương giới thiệu hơn 1.300 tác phẩm, trong khi bộ sưu tập của bảo tàng trải rộng trên hàng chục nghìn hiện vật, từ tranh hang động thời tiền sử đến hội họa, nhiếp ảnh, truyện tranh, minh họa và các tư liệu điện ảnh.

Nhưng nếu gọi đây là "bảo tàng của George Lucas" theo nghĩa một nơi lưu giữ riêng di sản Star Wars, có lẽ sẽ bỏ qua phần thú vị nhất của dự án. Star Wars hiện diện khá rõ, song chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn mà Lucas và Hobson muốn tạo dựng.

Bảo tàng Lucas được xây dựng quanh khái niệm nghệ thuật kể chuyện - cách con người sử dụng hình ảnh để truyền tải thần thoại, niềm tin, ký ức, cảm xúc và những câu chuyện về chính mình.

Tại đây, tranh của Norman Rockwell có thể đứng cạnh truyện tranh; nghệ thuật của Frida Kahlo có thể gặp những hình ảnh thuộc văn hóa đại chúng; tranh tường, minh họa và điện ảnh được đặt trong cùng một dòng chảy thay vì bị chia thành những tầng bậc riêng biệt.

George Lucas nói: "Bảo tàng Nghệ thuật Kể chuyện Lucas được tạo ra để tôn vinh những câu chuyện của nhân loại và những nghệ sĩ minh họa cho chúng. Những nghệ sĩ trong bộ sưu tập này không chỉ tạo ra hình ảnh, họ kết nối trí tưởng tượng hiện đại của chúng ta với những cảm xúc cổ xưa - với những niềm tin chung tạo nên cộng đồng. Tác phẩm của họ trải dài qua thể loại, chất liệu và thời gian. Họ xứng đáng có một vị trí trong bảo tàng".

Khi Star Wars bước ra khỏi màn ảnh

Không thể có một bảo tàng do George Lucas sáng lập mà thiếu Star Wars. Nhưng điều đáng chú ý là những gì thuộc về thiên sử thi này được đặt trong một bối cảnh rộng hơn nhiều.

Triển lãm khai trương "Star Wars in Motion" lấy các tư liệu từ Lucas Archives để giới thiệu quá trình hình thành thế giới điện ảnh của Lucas qua phương tiện, bản thiết kế ý tưởng, đạo cụ và phục trang. Người xem có thể bắt đầu từ chiếc Landspeeder của Luke Skywalker trong Star Wars: Episode  IV – A New Hope (1977) và đi qua những phương tiện được tạo dựng cho các phần phim sau, trong đó có chiếc Wheel Bike của General Grievous trong Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005).

Trong khuôn viên bảo tàng cũng xuất hiện những tác phẩm điêu khắc lấy cảm hứng từ Star Wars, cùng hình tượng Yoda, Grogu và Padmé Amidala. Một chiến đấu cơ Naboo được trưng bày tại khu vực thư viện, trở thành điểm giao giữa thế giới điện ảnh và không gian nghiên cứu.

Tuy nhiên, chỉ cần bước sâu hơn vào các phòng trưng bày, du khách sẽ nhận ra Star Wars không phải điểm nhấn duy nhất. Bảo tàng đưa vào cùng một câu chuyện những tên tuổi như Vincent van Gogh, Artemisia Gentileschi, Frida Kahlo, Norman Rockwell, N.C. Wyeth, Maxfield Parrish, Frank Frazetta, Diego Rivera, Robert Crumb, Charles Schulz và nhiều nghệ sĩ khác.

Một trong những điểm nhấn đặc biệt là nghệ thuật tranh tường. Không gian dành cho hình thức kể chuyện quy mô lớn này giới thiệu tư liệu từ The History of California, bức tranh tường đồ sộ của Judith F. Baca, cùng tác phẩm của Diego Rivera, JR và Banksy. Theo bảo tàng, một số tác phẩm Banksy được đưa trực tiếp từ xưởng của nghệ sĩ vào bộ sưu tập, trong đó có những tác phẩm lần đầu được công chúng nhìn thấy.

Sự hiện diện của Banksy bên cạnh những họa sĩ minh họa kinh điển cho thấy rõ quan điểm của Bảo tàng Lucas: một hình ảnh được tạo ra cho đường phố, truyện tranh, sách hay điện ảnh không vì thế mà đứng ngoài lịch sử nghệ thuật.

Mellody Hobson nói: "Chúng tôi muốn có một bảo tàng không giống bất kỳ nơi nào khác - một nơi đưa mọi người từ mọi tầng lớp bước qua cùng một cánh cửa. Đó là lý do bộ sưu tập này chứa đựng rất nhiều loại câu chuyện khác nhau: để nhiều người hơn có thể bước vào và ở đâu đó trong những phòng trưng bày này nhìn thấy chính mình - và thế giới mà họ biết - được phản chiếu trở lại".

Triết lý "không chia nghệ thuật thành cao hay thấp" được thể hiện rõ qua cách bảo tàng đặt các tác phẩm cạnh nhau.

Một trong những tác phẩm được chú ý là Autorretrato Dedicado al Dr. Eloesser (Tự họa dành tặng bác sĩ Eloesser) của Frida Kahlo, hoàn thành năm 1940 và được Bảo tàng Lucas mua vào năm 2020. Đây là một trong số ít tranh tự họa của Kahlo nằm ngoài Mexico. Tác phẩm được dành tặng bác sĩ Leo Eloesser, người từng hỗ trợ bà trong quá trình điều trị.

Ngay gần đó là Poker Game của Cassius Marcellus Coolidge, tác phẩm năm 1894 mô tả những chú chó chơi bài. Bức tranh từng gắn với dòng nghệ thuật bình dân, thậm chí bị xem là sến, nhưng khi bước vào Bảo tàng Lucas, nó lại có một vị trí mới trong câu chuyện về lịch sử nghệ thuật kể chuyện.

Sự đặt cạnh này không phải một chi tiết trang trí. Nó là cách bảo tàng đặt câu hỏi về ranh giới lâu nay giữa mỹ thuật hàn lâm và văn hóa đại chúng. Một bức tranh được trưng trong bảo tàng nghệ thuật lớn và một hình ảnh từng xuất hiện trong sách, áp phích hay văn hóa giải trí có thể cùng tạo ra ký ức và cảm xúc cho người xem.

Với Lucas, chính khả năng kể chuyện mới là sợi dây nối chúng lại.

Khi chính tòa nhà cũng trở thành một câu chuyện

Nếu bộ sưu tập kể câu chuyện bằng hình ảnh, tòa nhà Bảo tàng Lucas lại kể câu chuyện bằng không gian.

Công trình do kiến trúc sư Ma Yansong của MAD thiết kế cùng Stantec, với hình dáng mềm mại như một đám mây khổng lồ nằm giữa Exposition Park. Tòa nhà gần như không có đường thẳng, được nâng lên ở khu vực trung tâm để tạo một quảng trường công cộng bên dưới. Một mái vòm trung tâm rộng khoảng 56m vươn qua không gian, trong khi một ô cửa hình elip mở ra phía bầu trời, ở độ cao tương đương bốn tầng.

Ma Yansong nói: "Tôi nghĩ kiến trúc là một câu chuyện, là nghệ thuật kể chuyện. Quảng trường, ô cửa, mái nhà, những bầu không khí khác nhau mà chúng tôi tạo ra, tôi nghĩ tất cả đều rất quan trọng để tòa nhà trở thành một không gian cảm xúc dành cho con người".

Với kiến trúc sư, công trình không đơn thuần là một chiếc hộp chứa tác phẩm. Nó được thiết kế để người xem bắt đầu hành trình khám phá ngay từ bên ngoài, đi qua công viên, quảng trường rồi mới tiến vào các phòng trưng bày. Hơn 1.200 tấm ốp cong tạo nên lớp vỏ bên ngoài, mỗi tấm có hình dạng và vị trí riêng để hoàn thiện đường cong của công trình.

Bao quanh bảo tàng là khu công viên và vườn rộng hơn 52.000m², do kiến trúc sư cảnh quan Mia Lehrer và Studio-MLA thiết kế. Không gian này có hơn 300 cây mới, đồng cỏ, vườn treo, nhà hát ngoài trời và các tác phẩm điêu khắc công cộng. Khuôn viên mở rộng trải nghiệm của bảo tàng ra ngoài các phòng triển lãm, để nghệ thuật trở thành một phần của đời sống cộng đồng thay vì chỉ tồn tại sau những cánh cửa.

Bên trong, hai rạp chiếu phim mang tên Robert Flaherty và Slavko Vorkapich trình chiếu liên tục các tác phẩm có thời lượng từ vài phút đến 90 phút. Bảo tàng cũng có thư viện nghiên cứu miễn phí với hơn 30.000 truyện tranh và các tài liệu về thần thoại, lịch sử, nhân học, tôn giáo và văn hóa - những lĩnh vực góp phần hình thành thế giới quan của nhiều nghệ sĩ và nhà làm phim.

Đặc biệt, thư viện còn lưu giữ hơn 2.900 cuốn sách từ thư viện cá nhân của học giả thần thoại Joseph Campbell. Những nghiên cứu của Campbell về mô thức "hành trình của người anh hùng" từng có ảnh hưởng sâu rộng đến các nhà văn, nghệ sĩ và nhà làm phim, trong đó có George Lucas.

Sau 17 năm kể từ khi ý tưởng đầu tiên được hình thành, Bảo tàng Lucas cuối cùng cũng mở cửa. Từ những bức tranh cổ xưa đến truyện tranh, từ Frida Kahlo đến Banksy, từ các phương tiện Star Wars đến những bộ phim được trình chiếu liên tục, tất cả cùng hội tụ quanh một ý tưởng giản dị nhưng rộng lớn: con người luôn cần những câu chuyện để hiểu thế giới và hiểu chính mình.

Và đó có lẽ mới là di sản mà George Lucas muốn để lại phía sau Star Wars: không chỉ một thiên hà điện ảnh, mà một không gian nơi mọi hình thức kể chuyện bằng hình ảnh đều có cơ hội được nhìn nhận, đối thoại và tiếp tục sống trong trí tưởng tượng của thế hệ sau.