Cứ 5 học sinh Việt Nam thì có 1 em bị bắt nạt vài lần mỗi tháng. Phần lớn các em không mang vết bầm nào trên cơ thể, nhưng theo bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, hậu quả có thể là trầm cảm, tự gây thương tích và kéo dài đến tận tuổi trung niên.
Nữ sinh lớp 9 nhập viện sau nhiều tháng bị cô lập
Đầu tháng 10, em N.V.S., 15 tuổi, ở Phú Thọ, được bố mẹ đưa đến Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai sau khi gia đình phát hiện nhiều vết thương do em tự gây ra trên cẳng tay.
Theo ThS.BS Hoàng Trường Sơn, Viện Sức khỏe Tâm thần, S. vốn nhút nhát, ít nói, chỉ có một, hai bạn thân.
Từ giữa năm lớp 8, em bị một nhóm bạn trêu chọc, gán ghép chuyện tình cảm, tung tin đồn không có thật, cố tình không nói chuyện, có lúc còn đánh em. S. chọn cách nhẫn nhịn. Mẹ em đã báo giáo viên chủ nhiệm, nhưng theo lời em, mọi chuyện không thay đổi đáng kể.
ThS.BS Hoàng Trường Sơn, Viện Sức khỏe Tâm thần chia sẻ tại buổi họp báo. Ảnh: BV
Cuối năm lớp 8, S. bắt đầu sợ đến trường. Em hay khóc một mình, bỏ cả sở thích vẽ tranh, tự cho mình kém cỏi, khó ngủ và học sa sút. Kỳ nghỉ hè, em vui hơn đôi chút, nhưng vào lớp 9, các triệu chứng trở lại. Những vết sẹo nhỏ đầu tiên trên tay được em giải thích là do va quệt nên bố mẹ không nghĩ gì thêm.
S. được chẩn đoán giai đoạn trầm cảm nặng, có ý tưởng tự sát, và được điều trị bằng thuốc kết hợp liệu pháp tâm lý. Những ngày đầu, em ngủ tốt hơn và bớt khóc.
Không phải “trẻ con trêu nhau”
BSCKII Cao Thị Ánh Tuyết, Đơn nguyên Y học Hành vi, Viện Sức khỏe Tâm thần, cho biết bắt nạt là dạng phổ biến nhất của bạo lực học đường và khác xung đột thông thường ở ba điểm: cố ý gây tổn hại, lặp lại theo thời gian và có sự mất cân bằng quyền lực về thể chất, số đông hay địa vị trong nhóm, khiến người bị bắt nạt khó tự bảo vệ.
Ngoài đánh đập, bắt nạt còn là chế giễu, tẩy chay, tung tin đồn. Riêng bắt nạt trên mạng theo trẻ về tận phòng ngủ, lan truyền nhanh và tồn tại rất lâu sau một lần đăng tải.
Theo UNESCO, gần 1/3 học sinh trên thế giới bị bắt nạt trong tháng trước thời điểm khảo sát, khoảng 10% bị bắt nạt trên mạng.
Tại Việt Nam, khảo sát PISA 2025 của OECD trên hơn 7.350 học sinh thuộc 194 trường THCS ghi nhận 19,9% số em bị bắt nạt vài lần một tháng, tương đương mức trung bình OECD (19,6%) nhưng cao hơn Hàn Quốc (13,5%) và Nhật Bản (15,7%).
Phổ biến nhất là bị trêu chọc (15,8%) và bị lan truyền tin đồn ác ý (8,7%), đúng những gì S. đã trải qua.
Hậu quả kéo dài hàng chục năm
Theo BS Tuyết, một tổng quan 165 nghiên cứu cho thấy trẻ bị bắt nạt có nguy cơ trầm cảm và toan tự sát cao hơn khoảng hai lần so với trẻ không bị bắt nạt. Một nghiên cứu tại Anh theo dõi đến năm 50 tuổi ghi nhận những người bị bắt nạt thường xuyên lúc 7–11 tuổi vẫn trầm cảm, lo âu nhiều hơn và có thu nhập thấp hơn ở tuổi trung niên.
Người gây bắt nạt cũng chịu hậu quả: tăng nguy cơ sử dụng chất, phạm pháp khi trưởng thành. Nhiều em có rối loạn hành vi hoặc chính là nạn nhân bạo lực gia đình. Theo BS Tuyết, nhóm này cần được đánh giá và hỗ trợ chứ không chỉ kỷ luật.
Dấu hiệu cha mẹ, thầy cô cần lưu ý
Nhiều trẻ im lặng vì xấu hổ, tự đổ lỗi. Người lớn cần chú ý khi trẻ không muốn đi học, đổi đường đến trường, hay mất đồ dùng, học sa sút; đau bụng, đau đầu vào buổi sáng ngày đi học; mất ngủ, gặp ác mộng, chán ăn; thu mình, mất bạn, sợ hãi khi nhận tin nhắn hoặc xóa tài khoản mạng xã hội; có vết thương không giải thích được.
Tự gây thương tích, nói về cái chết, đem cho đồ đạc quý là những dấu hiệu báo động, cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa tâm thần ngay.
Chấm dứt bắt nạt là “liều thuốc” đầu tiên
Nguyên tắc hàng đầu là bảo đảm an toàn cho trẻ. Điều trị trầm cảm, lo âu khó đạt kết quả bền vững nếu việc bắt nạt vẫn tiếp diễn.
Với cha mẹ, BS Tuyết khuyến cáo lắng nghe, không trách móc, lưu lại bằng chứng (ảnh chụp màn hình, đường link) nếu con bị bắt nạt trên mạng và chủ động làm việc với nhà trường.
Những điều nên tránh gồm đổ lỗi cho trẻ, khuyên con “mặc kệ”, để hai bên tự hòa giải trực tiếp, hay coi chuyển trường là giải pháp duy nhất.
Khi trẻ sợ đi học, gia đình và nhà trường cần có kế hoạch đưa trẻ quay lại lớp từng bước, vì nghỉ học càng lâu càng khó trở lại.
BSCKII Cao Thị Ánh Tuyết, Đơn nguyên Y học Hành vi, Viện Sức khỏe Tâm thần phát biểu tại buổi họp báo. Ảnh: BV
Với nhà trường, các chương trình hiệu quả trên thế giới có chung một số thành phần: nội quy nhất quán, giám sát giờ ra chơi, tập huấn giáo viên, làm việc với phụ huynh và hướng dẫn học sinh chứng kiến trở thành người bảo vệ. Những chương trình toàn trường như vậy giúp giảm khoảng 15–20% tình trạng bắt nạt.
Khi trẻ bị bạo lực, xâm hại, người dân có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Từ chữa bệnh sang chủ động phòng ngừa
Bảo vệ sức khỏe tâm thần học sinh cũng là yêu cầu đặt ra trong Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết xác định chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời, trong đó trẻ em là nhóm được quan tâm đặc biệt.
Trong các giải pháp, Nghị quyết yêu cầu chú trọng chăm sóc sức khỏe tâm thần, tạo môi trường học tập cân bằng, giảm căng thẳng, áp lực; triển khai hiệu quả Chương trình chăm sóc sức khỏe học đường và xây dựng mô hình trường học an toàn, khỏe mạnh. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và được lập sổ sức khỏe điện tử.
Với bạo lực học đường, tinh thần ấy có nghĩa là không đợi đến khi trẻ nhập viện mới can thiệp. Theo BS Tuyết, ngành y tế có thể góp phần bằng sàng lọc định kỳ tại y tế trường học, hỏi về bắt nạt ở mọi trẻ có triệu chứng tâm thần hoặc triệu chứng cơ thể không giải thích được, đồng thời tư vấn chuyên môn cho nhà trường. Với những học sinh như S., điều đó bắt đầu từ việc người lớn lắng nghe và chấm dứt bắt nạt kịp thời.
Từ chữa bệnh sang chủ động phòng ngừa
Bảo vệ sức khỏe tâm thần học sinh cũng là yêu cầu đặt ra trong Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết xác định chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời, trong đó trẻ em là nhóm được quan tâm đặc biệt.
Trong các giải pháp, Nghị quyết yêu cầu chú trọng chăm sóc sức khỏe tâm thần, tạo môi trường học tập cân bằng, giảm căng thẳng, áp lực; triển khai hiệu quả Chương trình chăm sóc sức khỏe học đường và xây dựng mô hình trường học an toàn, khỏe mạnh. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và được lập sổ sức khỏe điện tử.
Với bạo lực học đường, tinh thần ấy có nghĩa là không đợi đến khi trẻ nhập viện mới can thiệp. Theo BS Tuyết, ngành y tế có thể góp phần bằng sàng lọc định kỳ tại y tế trường học, hỏi về bắt nạt ở mọi trẻ có triệu chứng tâm thần hoặc triệu chứng cơ thể không giải thích được, đồng thời tư vấn chuyên môn cho nhà trường. Với những học sinh như S., điều đó bắt đầu từ việc người lớn lắng nghe và chấm dứt bắt nạt kịp thời.
Từ chữa bệnh sang chủ động phòng ngừa
Bảo vệ sức khỏe tâm thần học sinh cũng là yêu cầu đặt ra trong Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết xác định chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời, trong đó trẻ em là nhóm được quan tâm đặc biệt.
Trong các giải pháp, Nghị quyết yêu cầu chú trọng chăm sóc sức khỏe tâm thần, tạo môi trường học tập cân bằng, giảm căng thẳng, áp lực; triển khai hiệu quả Chương trình chăm sóc sức khỏe học đường và xây dựng mô hình trường học an toàn, khỏe mạnh. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và được lập sổ sức khỏe điện tử.
Với bạo lực học đường, tinh thần ấy có nghĩa là không đợi đến khi trẻ nhập viện mới can thiệp. Theo BS Tuyết, ngành y tế có thể góp phần bằng sàng lọc định kỳ tại y tế trường học, hỏi về bắt nạt ở mọi trẻ có triệu chứng tâm thần hoặc triệu chứng cơ thể không giải thích được, đồng thời tư vấn chuyên môn cho nhà trường. Với những học sinh như S., điều đó bắt đầu từ việc người lớn lắng nghe và chấm dứt bắt nạt kịp thời.
