Bí ẩn về cách người Ai Cập cổ đại xây dựng kim tự tháp Khufu (tên gọi chính thức của Đại kim tự tháp Giza) có thể đã được giải đáp sau hàng nghìn năm.
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã đau đầu giải thích làm thế nào các công nhân thời cổ có thể nâng và đặt hàng triệu khối đá khổng lồ – một số nặng tới 15 tấn hoặc hơn – mà không có máy móc hiện đại. Không có bất kỳ văn bản ghi chép nào còn sót lại mô tả rõ phương pháp.
Kim tự tháp Khufu (tên gọi chính thức của Đại kim tự tháp Giza)
Giờ đây, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí npj Heritage Science (tháng 3/2026) do nhà khoa học máy tính Vicente Luis Rosell Roig thực hiện đề xuất rằng kim tự tháp Khufu được xây dựng nhờ hệ thống đường dốc cạnh tích hợp (Integrated Edge-Ramp - IER) – một đường dốc xoắn ốc ẩn bên trong công trình. Thay vì dùng các đường dốc ngoài khổng lồ, người thợ đã sử dụng đường dốc dọc theo các cạnh ngoài của kim tự tháp, dần dần bị lấp đầy khi các lớp đá mới được thêm vào.
Quy mô khổng lồ của công trình
Kim tự tháp Khufu có chiều dài mỗi cạnh đáy khoảng 230m), cao gần 146m khi hoàn thành. Công trình được xây từ khoảng 2,3 triệu khối đá vôi và granite, đòi hỏi sự lập kế hoạch và phối hợp chặt chẽ dưới triều đại Pharaoh Khufu (khoảng năm 2589–2566 trước Công nguyên). Nhiều khối đá nặng từ 2,5 tấn đến hơn 60 tấn, đặc biệt là những khối granite trong Phòng vua.
Theo mô hình tính toán của Rosell Roig, các khối đá có thể được đặt cứ mỗi 4-6 phút một khối – nhịp độ nhanh và ổn định
Theo mô hình tính toán của Rosell Roig, các khối đá có thể được đặt cứ mỗi 4-6 phút một khối – nhịp độ nhanh và ổn định. Nhờ đó, giai đoạn xây chính trên công trường chỉ mất khoảng 13,8-20,6 năm.
Khi tính thêm thời gian khai thác đá tại mỏ, vận chuyển bằng thuyền trên sông Nile và nghỉ ngơi theo mùa, tổng thời gian toàn bộ dự án rơi vào khoảng 20-27 năm, hoàn toàn phù hợp với các ước tính lịch sử dựa trên triều đại của Khufu.
Phương pháp "đường dốc cạnh tích hợp" (IER) hoạt động như thế nào?
Rosell Roig mô tả đây là "đường đi xoắn ốc hình thành bằng cách bỏ qua và sau đó lấp đầy các lớp đá viền". Các đoạn viền ngoài của kim tự tháp được tạm thời để trống, tạo thành lối đi rộng khoảng 3,8m, cao 4,26m với độ dốc nhẹ khoảng 7° (6-8°). Sàn được san phẳng bằng đất sét nén hoặc ván gỗ ngắn và cát để trượt êm.
Nghiên cứu mới đề xuất rằng Kim tự tháp Khufu có thể được xây dựng bằng một hệ thống đường dốc ẩn tinh vi
Khi đường dốc tiến lên, các khối đá sau sẽ lấp đầy từ trên xuống dưới, khôi phục hoàn toàn mặt ngoài phẳng của kim tự tháp mà không để lại dấu vết bên ngoài. Mô hình đa đường dốc (multi-ramp) trên bốn mặt giúp song song hóa công việc, tránh ùn tắc và duy trì nhịp độ cao. Công nghệ thời Cổ vương quốc chỉ cho phép dụng cụ đồng, xe trượt bôi nước, dây thừng, đòn bẩy, công trình đất và thuyền trên sông Nile – tất cả đều được mô hình tính toán giới hạn chặt chẽ.
Phân tích cấu trúc và ổn định
Nghiên cứu sử dụng phân tích phần tử hữu hạn theo giai đoạn để mô phỏng áp lực khi từng lớp đá được thêm vào. Phân tích cho thấy các ứng suất và độ lún vẫn nằm trong giới hạn cho phép của đá vôi thời Cổ Vương quốc khi chỉ chịu trọng lượng bản thân của công trình. Công trình có thể tự chịu lực mà không sụp đổ trong quá trình xây.
Mô hình còn khớp với các khoảng trống bí ẩn bên trong kim tự tháp được phát hiện qua công nghệ "muon" (ScanPyramids), như hành lang mặt Bắc (North Face Corridor) và các khoảng trống khác. Những khoảng trống này có thể chính là dấu vết của đường dốc sau khi lấp một phần, chứ không phải ngẫu nhiên.
Ưu điểm và khả năng kiểm chứng
Khác với các lý thuyết đường dốc ngoài trước đây (dài hàng km, tốn vật liệu khổng lồ và khó giải thích sự vắng mặt dấu vết), mô hình IER giải quyết nhiều vấn đề: duy trì kiểm soát đo đạc chính xác, hiệu suất cao và khép kín hoàn hảo. Rosell Roig nhấn mạnh hệ thống "giúp hòa giải lưu lượng công việc, tiếp cận khảo sát và đóng kín không dấu vết".
Thiết kế này sẽ cho phép công nhân di chuyển các khối đá lên trên một cách ổn định mà không cần xây dựng các đường dốc lớn bên ngoài, điều này sẽ đòi hỏi một lượng vật liệu bổ sung khổng lồ
Nghiên cứu còn đưa ra các dự đoán có thể bác bỏ như dấu hiệu lấp đá viền và mòn góc do giao thông nặng. Các nhà khảo cổ có thể kiểm tra qua thăm dò địa vật lý, radar xuyên đất hoặc khai quật có mục tiêu.
Bối cảnh lịch sử và ý nghĩa
Người Ai Cập cổ đại đã chứng minh khả năng tổ chức lao động tinh vi với khoảng 20.000-30.000 công nhân luân phiên tại khu định cư Heit el-Ghurab, cùng hệ thống cảng sông Ahramat và các giấy papyrus ghi chép như Nhật ký Merer. Nghiên cứu mới không chỉ dựa vào sức người thô sơ mà nhấn mạnh vào lập kế hoạch logistics, song song hóa và kỹ thuật chính xác.
Nếu các cuộc điều tra khảo cổ tương lai xác nhận bằng chứng vật lý dự đoán, phát hiện này sẽ thay đổi hoàn toàn hiểu biết của nhân loại về một trong những kỳ quan vĩ đại nhất thế giới. Đại kim tự tháp không chỉ là sản phẩm của sức lao động thô sơ mà còn là minh chứng cho trí tuệ kỹ thuật, sự phối hợp hoàn hảo và phương pháp xây dựng thông minh tự "biến mất" vào chính công trình hoàn thiện.
Nghiên cứu mới không chỉ dựa vào sức người thô sơ mà nhấn mạnh vào lập kế hoạch logistics, song song hóa và kỹ thuật chính xác
Nghiên cứu của Rosell Roig mở ra hướng tiếp cận mới, kết hợp mô hình máy tính, phân tích logistics và bằng chứng thực địa, hứa hẹn làm sáng tỏ thêm nhiều bí ẩn về các kim tự tháp Ai Cập khác trong tương lai.
