Bài 3 - Giữ màu xanh đại ngàn trong phát triển du lịch
Vườn Quốc gia Ba Vì có sức hút riêng từ cảnh quan thiên nhiên và những trải nghiệm theo mùa, từ sắc vàng hoa dã quỳ, những biển mây trên đỉnh núi đến các điểm tham quan tâm linh giữa không gian rừng xanh. Sức hút ấy mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, đồng thời đặt ra yêu cầu về một định hướng khai thác hợp lý. Làm thế nào để phát huy giá trị thiên nhiên, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của du khách mà vẫn bảo vệ được hệ sinh thái, gìn giữ cảnh quan? Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển lâu dài của du lịch Ba Vì.

Phát triển trong giới hạn của hệ sinh thái
Vườn Quốc gia Ba Vì có lợi thế về cảnh quan núi rừng, khí hậu trong lành và hệ sinh thái đa dạng. Những giá trị này tạo nên sức hấp dẫn riêng của điểm đến, đồng thời cũng là tài nguyên cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Bởi vậy, phát triển du lịch sinh thái ở đây cần bắt đầu từ việc nhận diện đúng giá trị cốt lõi của rừng và xác định giới hạn khai thác phù hợp.
Khác với những điểm du lịch có thể mở rộng không gian dịch vụ theo nhu cầu thị trường, hoạt động du lịch trong vườn quốc gia phải tuân thủ yêu cầu bảo tồn. Mỗi tuyến tham quan, điểm dừng chân hay công trình phục vụ du khách đều cần được xem xét trên cơ sở khả năng tiếp nhận của môi trường tự nhiên.
Nếu khai thác vượt quá giới hạn, những tác động tích lũy lên thảm thực vật, nguồn nước, cảnh quan và môi trường sống của động vật hoang dã có thể làm suy giảm chính giá trị tạo nên sức hút của điểm đến.

Không gian lưu trú tại Vườn Quốc gia Ba Vì
Theo ông Nguyễn Phi Hùng, Giám đốc Trung tâm Du lịch Vườn Quốc gia Ba Vì, định hướng của Vườn là tổ chức hoạt động du lịch sinh thái tại phân khu dịch vụ - hành chính và những vị trí cảnh quan đã được xác định; các phân khu bảo tồn cốt lõi cần được bảo vệ nhằm duy trì trạng thái tự nhiên của hệ sinh thái.
Định hướng này cần được cụ thể hóa bằng quy hoạch không gian và các quy định quản lý có tính dài hạn. Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí đang được Vườn xây dựng, trình phê duyệt được kỳ vọng là cơ sở để xác định khu vực, loại hình và quy mô hoạt động phù hợp.
Cùng với đó, việc rà soát, đánh giá sức chứa tại các tuyến và điểm tham quan cần được quan tâm, làm căn cứ điều tiết hoạt động du lịch theo mùa, theo điều kiện thời tiết và khả năng chịu tải của từng khu vực.
Một yêu cầu khác là kiểm soát chất lượng đầu tư. Hạ tầng phục vụ du lịch cần được thiết kế hài hòa với cảnh quan, hạn chế mật độ xây dựng, ưu tiên vật liệu thân thiện với môi trường và tránh làm biến đổi không gian tự nhiên.
Đối với hoạt động cho thuê môi trường rừng, các đơn vị đầu tư phải tuân thủ quy định pháp luật, thực hiện đầy đủ cam kết về bảo vệ môi trường, thu gom và xử lý chất thải, bảo đảm không ảnh hưởng đến các hành lang sinh thái.
Như vậy, định hướng phát triển không nằm ở việc mở rộng tối đa số lượng công trình hay dịch vụ, mà ở khả năng tổ chức những trải nghiệm phù hợp với đặc điểm của rừng. Giới hạn khai thác cần được xác định rõ ngay từ khâu quy hoạch và trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình triển khai.
Du lịch sinh thái cần tạo giá trị trở lại cho rừng
Một mô hình du lịch sinh thái có ý nghĩa lâu dài cần tạo được mối liên hệ hai chiều giữa khai thác tài nguyên và bảo tồn. Rừng mang đến cảnh quan, không gian trải nghiệm và các giá trị tự nhiên cho du lịch; ngược lại, hoạt động du lịch cần góp phần nâng cao nhận thức, hỗ trợ nguồn lực và tạo thêm động lực cho công tác bảo vệ rừng.
Đây cũng là cách nhìn cần thiết đối với việc phát triển các sản phẩm du lịch tại Ba Vì. Những mùa hoa, điểm săn mây, tuyến khám phá thiên nhiên hay hoạt động trải nghiệm giáo dục môi trường đều có thể trở thành sản phẩm đặc trưng.
Tuy nhiên, mỗi sản phẩm cần được xây dựng trên nền tảng hiểu biết về hệ sinh thái, có quy định rõ về phạm vi hoạt động và cách thức tổ chức, tránh chạy theo nhu cầu check-in hoặc tạo thêm áp lực lên những khu vực nhạy cảm.

Nâng cao ý thức của mỗi du khách khi về với thiên nhiên
Trong định hướng này, giáo dục môi trường cần được xem là một phần quan trọng của sản phẩm du lịch. Du khách đến với Ba Vì có thể được cung cấp thông tin về hệ sinh thái rừng, đa dạng sinh học, quy định bảo vệ cảnh quan và những tác động của hành vi con người đối với tự nhiên.
Các chương trình du lịch học tập (Eco-tour), hoạt động tìm hiểu thiên nhiên, trồng cây hay thu gom rác có thể góp phần đưa kiến thức bảo tồn đến gần hơn với học sinh, sinh viên và các nhóm khách tham quan.
Điều quan trọng là hình thành được cách ứng xử có trách nhiệm với rừng. Không xả rác, không bẻ cành, hái hoa, khắc tên lên thân cây, không tự ý đốt lửa hoặc làm ảnh hưởng đến động vật hoang dã là những nguyên tắc cần được thực hiện thường xuyên.
Khi ý thức bảo vệ môi trường trở thành một phần trong trải nghiệm, du lịch sẽ góp phần lan tỏa giá trị của thiên nhiên thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan, nghỉ dưỡng.
Bên cạnh nguồn lực từ hoạt động du lịch, công tác bảo tồn cũng cần được đặt trong một cơ chế quản lý minh bạch, có sự phối hợp giữa đơn vị quản lý, nhà đầu tư và các bên liên quan.
Việc giám sát thực hiện cam kết môi trường, đánh giá tác động của hoạt động du lịch và kịp thời điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp là điều kiện cần thiết để bảo đảm các mục tiêu bảo tồn được thực hiện thực chất.
Cộng đồng cùng gìn giữ giá trị xanh
Cộng đồng dân cư vùng đệm có vai trò quan trọng trong định hướng phát triển du lịch sinh thái tại Ba Vì. Người dân sinh sống quanh khu vực vườn quốc gia có sự gắn bó với địa bàn, am hiểu cảnh quan, tập quán và những giá trị văn hóa bản địa.
Nếu được tạo điều kiện tham gia phù hợp, đây có thể là lực lượng cùng phát triển dịch vụ và góp phần bảo vệ tài nguyên rừng.
Các hướng sinh kế như làm hướng dẫn viên bản địa, cung cấp nông sản, sản phẩm địa phương, dịch vụ tắm lá thuốc hay lưu trú tại nhà dân có thể mở thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập và đa dạng hóa hoạt động kinh tế vùng đệm.
Tuy nhiên, để những định hướng này phát huy hiệu quả, cần có sự hỗ trợ về kỹ năng làm du lịch, chất lượng dịch vụ, quảng bá sản phẩm và cơ chế kết nối với các đơn vị tổ chức tour.
Quan trọng hơn, người dân cần được tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện các hoạt động du lịch có liên quan trực tiếp đến địa bàn. Khi lợi ích kinh tế gắn với việc giữ gìn cảnh quan và tài nguyên rừng, cộng đồng sẽ có thêm động lực đồng hành cùng lực lượng chức năng trong công tác bảo vệ môi trường, giám sát các hoạt động có nguy cơ gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái.
Sự tham gia của cộng đồng cũng cần đi cùng trách nhiệm và những quy định cụ thể. Các hoạt động dịch vụ phải phù hợp với định hướng bảo tồn, không tạo thêm áp lực lên tài nguyên; lợi ích từ du lịch cần được chia sẻ hợp lý, tạo điều kiện để người dân có thể gắn bó lâu dài với mô hình phát triển này.
Có thể thấy, phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Ba Vì là một quá trình cần sự phối hợp đồng bộ giữa quy hoạch, quản lý tài nguyên, đầu tư dịch vụ và sự tham gia của cộng đồng. Trong đó, bảo tồn phải là nguyên tắc nền tảng; hiệu quả kinh tế cần được xem xét cùng với chất lượng môi trường và lợi ích xã hội.
Sức hấp dẫn của Ba Vì được tạo nên từ những giá trị tự nhiên đã hình thành qua thời gian. Vì thế, thành công của du lịch sinh thái không nên chỉ được đo bằng số lượng khách hay quy mô dịch vụ, mà còn ở khả năng giữ gìn hệ sinh thái, bảo vệ cảnh quan và tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Khi rừng được bảo vệ, người dân có thêm sinh kế và du khách được tiếp cận thiên nhiên bằng thái độ trân trọng, màu xanh đại ngàn mới thực sự trở thành nền tảng cho sự phát triển lâu dài của Ba Vì./.



