950 năm Quốc Tử Giám: Tôn vinh 8 vị danh Nho làm rạng danh nghề Việt

Nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phối hợp cùng nhóm nghệ sĩ khai mạc trưng bày "Tổ nghề và danh Nho nước Việt".

Đây cũng là sự kiện mở màn cho chuỗi hoạt động thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.

Nền giáo dục khoa cử Việt Nam với lịch sử hơn 950 năm đã đào tạo ra hàng nghìn bậc hiền tài cống hiến, phụng sự đất nước. Trong số họ, nhiều nhà khoa bảng đóng góp thiết thực trong việc truyền bá tri thức, phát triển kỹ nghệ dân gian và được nhân dân tôn vinh làm tổ nghề.

Từ câu chuyện ấy, trưng bày giới thiệu 8 vị Tiến sĩ gắn với 8 nghề truyền thống, gồm in mộc bản, dệt chiếu, làm sơn ta, ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc. Bên cạnh đó là câu chuyện về cụ Đặng Huy Trứ, người có vai trò quan trọng trong việc đưa nghề nhiếp ảnh vào Việt Nam.

Nghệ nhân Nguyễn Công Tráng, Làng in mộc bản Thanh Liễu, Hải Phòng chia sẻ: "Bản thân tôi cảm thấy rất hạnh phúc và phấn khởi khi là người con của làng nghề, đặc biệt là có Đức tổ Lương Như Hộc hiện nay cũng được thờ ở văn bia số 1 tại đây. Triển lãm tổ chức lần này có 8 làng nghề tham gia. Chúng tôi rất vinh dự được mang sản phẩm đến đây để giới thiệu cùng du khách trong và ngoài nước, giúp mọi người biết đến nghề khắc in mộc bản Thanh Liễu đã có lịch sử lâu đời gần 600 năm, để lại nhiều di sản".

Nghệ nhân Nguyễn Công Tráng, Làng in mộc bản Thanh Liễu, Hải Phòng (phải) cùng nghệ nhân trẻ Nguyễn Công Đạt thao tác khắc, in mộc bản tại sự kiện. Ảnh: BTC

Bạn Nguyễn Thị Thúy, sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, bày tỏ: "Hôm nay em rất bất ngờ khi sản phẩm của mình được trưng bày tại đây. Điều này cũng giúp em mở rộng hơn kiến thức về sơn mài và sự giao thoa giữa các làng nghề. Em cũng được biết thêm kiến thức về vị tiến sĩ, ông tổ nghề đầu tiên của sơn mài Việt Nam là Trần Lư. Qua đó, em cảm thấy mình được mở mang hơn và thấy có sự gắn kết hơn giữa các làng nghề với nhau".

Trưng bày được thiết kế như cuộc đối thoại sống động giữa tư liệu lịch sử, các tác phẩm, sản phẩm của nghề thủ công và nghệ thuật đương đại. Không đơn thuần tái hiện tiểu sử, các câu chuyện di sản được chuyển hóa qua đa dạng hình thức biểu đạt của các nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề.

Nghệ sĩ Vũ Xuân Đông cho biết: "Tôi có tham gia tác phẩm mang tên "Sợi đay, sợi cói" và một tác phẩm sắp đặt về các go dệt chiếu cũng như bộ dệt chiếu của Nga Sơn, Thanh Hóa mang ra đây. Tôi đã thu thập, thu gom và sưu tầm 20 chiếc go dệt chiếu để làm tác phẩm sắp đặt. Ngoài ra, tôi có sử dụng các chất liệu cói nữa. Trong tác phẩm này tôi có 26 bức tranh nhỏ và 7 bức tranh to. Những bức tranh giấy dó này cũng được làm bằng chất liệu sợi cây. Khi vẽ, tôi cho ẩn chìm bên trong và thắp điện bên trong để giống như những nguồn sáng tỏa ra. Với bộ tranh này, tôi quyết định cứ khoảng 2 ngày sẽ cho ra một bức tranh mới. Tôi sáng tác một bức mới dựa trên cách lấy phim và bộ khuôn đó trổ hình ra, đúng theo kỹ thuật bà con dùng khuôn để đập phẩm màu, đập hoa văn lên chiếu".

Nghệ sĩ Vũ Xuân Đông (áo trắng) cùng các nghệ nhân bên tác phẩm "Sợi đay, sợi cói". Ảnh: BTC

Nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, Giám tuyển trưng bày "Tổ nghề và danh Nho nước Việt" bày tỏ: "Ý tưởng chính của triển lãm là để thấy một lịch sử có sự tiếp nối. Những ngành, những nghề ngày hôm nay còn hay mất, nhưng đều có một lịch sử của nó. Và một trong những lịch sử của nghề lại đến từ một ngôi trường mà mọi người hay gọi là ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Tôi nghĩ chính yếu tố thú vị của triển lãm này là mang tới một mạch kết nối để mọi người có thể hình dung về những vị tiến sĩ gắn kết với những vị tổ nghề, để mang lại nghề nghiệp cho các cộng đồng ngày hôm nay. Đặc biệt, nó mang lại một nguồn lực rất quan trọng cho những ngành về công nghiệp văn hóa mà ngày hôm nay chúng ta đang bàn tới".

Đặc biệt, hệ thống bia khắc mica do họa sĩ Trần Hậu Yên Thế thực hiện xuyên suốt không gian trưng bày đã tạo nên gạch nối sáng tạo giữa hình tượng bia đá truyền thống với ngôn ngữ thị giác hiện đại.

Trưng bày cũng góp phần đưa các không gian di sản trở lại gần hơn với đời sống đương đại, trở thành không gian sáng tạo, nơi lưu giữ và trao truyền giá trị truyền thống để di sản văn hóa trở thành nguồn lực phát triển đất nước.

Trưng bày "Tổ nghề và danh Nho nước Việt" diễn ra đến hết ngày 5/12 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám.