950 năm Quốc Tử Giám: Lan tỏa mạch nguồn đạo học qua chuỗi hoạt động văn hóa, trải nghiệm

Diễn ra từ ngày 5-15/11, chuỗi hoạt động cao điểm kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026) với nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm ý nghĩa, đã để lại dấu ấn khó quên trong lòng công chúng trong và ngoài nước.

Trang trọng lễ kỷ niệm tôn vinh mạch nguồn đạo học

Điểm nhấn ấn tượng nhất trong tuần cao điểm là Lễ kỷ niệm cấp quốc gia "950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam", diễn ra tối 13/11 tại sân Thái Học, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, với chủ đề "Tinh hoa đạo học". Lễ kỷ niệm có sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, thành phố Hà Nội, các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà giáo, đại diện các dòng họ khoa bảng và đông đảo nhân dân.

Trong không gian linh thiêng của di tích, nghi thức dâng hương tưởng nhớ các bậc tiên thánh, tiên hiền và danh nhân mở đầu buổi lễ. Những thước phim tư liệu tái hiện hành trình gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám cùng diễn văn kỷ niệm đã làm nổi bật tầm vóc lịch sử của trường Quốc học đầu tiên, nơi khởi nguồn và trao truyền những giá trị tiêu biểu của nền giáo dục Việt Nam.

Phát biểu tại buổi lễ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trách nhiệm của thế hệ hôm nay là tiếp nối mạch nguồn dân tộc, mở rộng cơ hội học tập cho mọi người dân, tạo môi trường để người có tài, có đức được phát huy năng lực và cống hiến. Việc bảo tồn di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám cần đi đôi với đưa tinh thần, sức sống của di sản hiện diện sinh động trong đời sống học đường; sớm hoàn thiện tài liệu mở số hóa về di tích, giúp học sinh ở mọi vùng miền có thể tiếp cận, tìm hiểu và tự hào về truyền thống hiếu học của dân tộc.

Tiếp nối phần lễ là chương trình nghệ thuật gồm 2 chương "Mạch nguồn đạo học" và "Hiền tài là nguyên khí quốc gia". Bằng sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và đương đại, chương trình khắc họa hành trình hình thành, phát triển của Quốc Tử Giám, truyền thống tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài và khát vọng cống hiến của các thế hệ người Việt Nam.

Bên cạnh đó, Hội thảo khoa học cấp quốc gia "950 năm Quốc Tử Giám - Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước" diễn ra ngày 12/11 đã tạo điểm nhấn về chiều sâu học thuật. Tại hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu tập trung làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám; đồng thời trao đổi các giải pháp bảo tồn, phát huy di sản, gắn truyền thống đạo học với yêu cầu phát triển giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ và trọng dụng nhân tài trong giai đoạn mới.

Sôi nổi các hoạt động văn hóa, trải nghiệm

Trong suốt 10 ngày cao điểm kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, công chúng trong và ngoài nước đã được "sống" trong bầu không khí sôi nổi và các hoạt động trải nghiệm đa dạng, hấp dẫn cả về nội dung và hình thức tổ chức. Từ không gian di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến các địa điểm văn hóa của Thủ đô, những câu chuyện về lịch sử Quốc Tử Giám, về truyền thống khoa bảng và các danh nhân được giới thiệu bằng nhiều hình thức khác nhau, kết hợp giữa trưng bày tư liệu, nghệ thuật đương đại và hoạt động tương tác, mang đến cho công chúng những ấn tượng đặc biệt.

Mở đầu chuỗi hoạt động kỷ niệm là chương trình trải nghiệm Passport "Hành trình Quốc học - Dấu ấn tri thức" và hoạt động check-in "Gặp gỡ hiền tài", diễn ra từ ngày 5 đến 12/11 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Thay vì chỉ tham quan, tìm hiểu thông tin theo cách truyền thống, người tham gia được trực tiếp khám phá di tích thông qua 3 trạm trải nghiệm: "Khởi nguồn Đạo học", "Lập chí Hiền tài" và "Tiếp nối Di sản".

Với cuốn hộ chiếu hành trình trên tay, du khách quét mã QR trả lời câu hỏi về lịch sử Quốc Tử Giám, viết những ước nguyện học tập, mục tiêu của bản thân và cùng hoàn thiện bức tranh ghép biểu trưng cho chặng đường 950 năm. Trong khi đó, hoạt động "Gặp gỡ hiền tài" tái hiện không gian học tập, khoa cử xưa với hình ảnh thầy đồ, giám sinh, hoạt động luyện chữ và khu vực chụp ảnh "Vinh quy bái tổ".

Trong khuôn khổ chuỗi hoạt động, Triển lãm "Tổ nghề và Danh nho đất Việt", khai mạc ngày 9/11, mang đến một góc nhìn mới về những đóng góp của các nhà khoa bảng đối với đời sống xã hội. Triển lãm giới thiệu câu chuyện về 8 vị Tiến sĩ được ghi danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, gắn với các nghề thủ công truyền thống như: In mộc bản, dệt chiếu, sơn ta, ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc. Bên cạnh đó là câu chuyện về nhà Nho Đặng Huy Trứ, người có vai trò quan trọng trong việc du nhập và phát triển nghề nhiếp ảnh tại Việt Nam.

Điểm đặc biệt của Triển lãm là sự kết hợp giữa tư liệu lịch sử với thực hành sáng tạo của nghệ nhân, họa sĩ và nghệ sĩ đương đại. Những câu chuyện về danh nhân không chỉ được kể bằng hình ảnh, văn bản mà còn hiện diện qua tranh khắc gỗ, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt.

Cùng với đó, Triển lãm "Quốc Tử Giám Thăng Long" tại khu vực hồ Hoàn Kiếm đưa câu chuyện về trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam đến với không gian công cộng của Thủ đô. Điểm nhấn của Triển lãm là những tượng ngựa gỗ từ làng nghề truyền thống Ý Yên, gợi nhắc nghi lễ vinh quy bái tổ, đạo lý tri ân nguồn cội và niềm tự hào về sự học.

Triển lãm ảnh "Từ di sản đến ngoại giao văn hóa" do Thông tấn xã Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức ngày 11/11 cũng là một hoạt động đáng chú ý. Với hơn 60 tác phẩm chọn lọc từ kho tư liệu ảnh của TTXVN, triển lãm giới thiệu hình ảnh Văn Miếu - Quốc Tử Giám qua những khuôn hình lịch sử, các hoạt động văn hóa, giáo dục và những sự kiện đối ngoại, qua đó cho thấy sức sống của di sản trong đời sống hiện đại và vai trò của văn hóa trong kết nối Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Bên cạnh các hoạt động trải nghiệm, triển lãm, các chương trình nghệ thuật đã góp phần đưa truyền thống đạo học vào không gian cảm xúc, kết nối những giá trị lịch sử với thế hệ hôm nay.

Trong đó, chương trình nghệ thuật "950 năm Quốc Tử Giám - Minh triết khai văn, mở trí, hội tụ hiền tài" đã diễn ra trang trọng và giàu cảm xúc. Được dàn dựng công phu qua 3 chương "Khởi nguồn đạo học" - "Hiền tài đất Việt" - "Sao Khuê minh triết", chương trình đưa khán giả ngược dòng lịch sử, nhìn lại hành trình 950 năm Quốc Tử Giám - từ dấu mốc khai mở nền giáo dục quốc gia đến truyền thống đào tạo, hun đúc nhân tài, bồi đắp tinh hoa trí tuệ và nhân cách Việt Nam.

Chương trình "Ánh sao Khuê minh triết", diễn ra ngày 11/11 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, với sự tham gia của 950 học sinh đến từ các trường trên địa bàn Hà Nội, đã tái hiện hành trình đạo học Việt Nam, từ truyền thống khoa cử đến tinh thần học tập trong xã hội đương đại, thông qua hình ảnh các giám sinh xưa cùng những tiết mục biểu diễn của học sinh và nghệ sĩ. Hình ảnh 950 học sinh cùng hiện diện trong không gian di sản tạo nên sự kết nối giàu ý nghĩa giữa quá khứ và hiện tại, giữa những thế hệ từng miệt mài đèn sách và lớp người trẻ đang tiếp bước con đường tri thức.

Chương trình nghệ thuật "Thanh xuân viết tiếp mạch nguồn", diễn ra tối 15/11, hướng tới học sinh, sinh viên và công chúng trẻ, tiếp tục nhấn mạnh vai trò của thế hệ hôm nay trong việc kế thừa, phát huy những giá trị của nền Quốc học Việt Nam.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm đã thu hút đông đảo công chúng, đặc biệt là giới trẻ tham gia. Bạn Trịnh Thanh Bình, sinh viên Trường Đại học Hà Nội chia sẻ: "Em thấy các hoạt động đều rất ý nghĩa, giúp em có thêm nhiều hiểu biết về Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đặc biệt, em thấy thú vị với trải nghiệm khám phá passport, hoàn thành các nhiệm vụ để nhận đủ ba dấu trên "hộ chiếu" và rất vui khi được nhận chữ thư pháp miễn phí trong đợt kỷ niệm này".

Đánh giá về chuỗi hoạt động kỷ niệm, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa, Giáo dục) cho rằng, các hoạt động trải nghiệm góp phần đánh thức tinh thần hiếu học của người Việt Nam, đồng thời tôn vinh những di sản minh triết mà cha ông để lại. Theo Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, việc tổ chức các sự kiện văn hóa này diễn ra đúng thời điểm hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11), Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, gắn kết cộng đồng và lan tỏa ý thức gìn giữ di sản.

Chuỗi hoạt động cao điểm chào mừng 950 năm Quốc Tử Giám khép lại, nhưng hành trình phát huy giá trị di sản vẫn tiếp tục lan tỏa, góp phần quảng bá hình ảnh Thủ đô Hà Nội nghìn năm văn hiến, khẳng định vai trò của di sản văn hóa trong phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng Hà Nội trở thành thành phố sáng tạo, nơi các giá trị truyền thống tiếp tục được bảo tồn và lan tỏa trong bối cảnh hội nhập quốc tế.