79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ: Tiếp nối mạch nguồn tri ân

Lịch sử dân tộc Việt Nam được bồi đắp bằng truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và sự hy sinh cao cả của nhiều thế hệ trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất và bảo vệ Tổ quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Đối với những người con trung hiếu ấy, Chính phủ và đồng bào phải báo đáp thế nào cho xứng đáng". 

Trải qua 79 năm kể từ khi Ngày Thương binh - liệt sĩ được xác lập, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" vẫn được gìn giữ, lan tỏa bằng những hành động thiết thực, trở thành giá trị bền vững trong đời sống dân tộc và sức mạnh tinh thần của đất nước hôm nay.

"Để cho đất nước yên vui từ đó. Để cho đỏ thắm màu cờ tự do"

Lịch sử dân tộc Việt Nam là hành trình của lòng yêu nước, ý chí quật cường và sự hy sinh cao cả của biết bao thế hệ cha ông trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất và bảo vệ đất nước. Đằng sau hai tiếng "độc lập, tự do" là những năm dài kháng chiến, là biết bao tuổi mười tám, đôi mươi hóa thành bất tử nơi chiến hào, trận địa. Mỗi tấc đất bình yên của Tổ quốc hôm nay đều thấm đẫm mồ hôi, xương máu và cả sinh mạng của những người con đã ngã xuống để đất nước được trường tồn.

Dân tộc Việt Nam mãi mãi khắc ghi tên tuổi của những người con ưu tú đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Đó là anh hùng Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai giữa chiến trường Điện Biên Phủ ác liệt; là anh hùng Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo để giữ bằng được vũ khí quan trọng cho trận đánh quyết định; là anh hùng Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng giữa làn mưa đạn; là anh hùng Nguyễn Viết Xuân với mệnh lệnh "Nhằm thẳng quân thù mà bắn!"... đã trở thành khí phách của một thế hệ. Đó là anh hùng Võ Thị Sáu hiên ngang bước ra pháp trường khi mới 19 tuổi; là anh hùng Nguyễn Văn Trỗi hô vang "Hồ Chí Minh muôn năm!" trước họng súng quân thù; là mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc, mười ba chiến sĩ Truông Bồn đã gửi lại tuổi thanh xuân trên những cung đường lửa để những đoàn xe chi viện băng qua mưa bom bão đạn, tiến về tiền tuyến…

Bên cạnh những người anh hùng đã được lịch sử ghi danh còn hàng triệu người lính vô danh nằm lại trên khắp các chiến trường. Có người yên nghỉ giữa đại ngàn Trường Sơn. Có người nằm lại trong lòng Thành cổ Quảng Trị trong 81 ngày đêm khốc liệt. Có người hòa mình vào biển cả trong cuộc chiến bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. Rất nhiều người đến hôm nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt, vẫn là "Liệt sĩ chưa biết tên" trên bia mộ.

Có những người mẹ tiễn các con ra trận rồi lặng lẽ nhận về những tờ giấy báo tử. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ tiễn 9 người con, 2 người cháu ngoại và 1 người con rể lên đường, để rồi cả 12 người đều anh dũng hy sinh. Có những người vợ đi hết cuộc đời vẫn giữ trọn lời hẹn với người chồng đã nằm lại nơi chiến trường. Có những người con chỉ biết cha mình qua tấm ảnh đã úa màu và dòng chữ khắc trên bia mộ.

Để viết nên những trang sử vàng của dân tộc, hơn 1,2 triệu người con ưu tú đã anh dũng hy sinh; gần 200.000 liệt sĩ đến nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt; gần 300.000 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính; hàng triệu thương binh, bệnh binh mang trên mình thương tích và di chứng chiến tranh suốt cuộc đời. Đằng sau những con số ấy là những mất mát không gì bù đắp được. Mỗi phần mộ chưa xác định được danh tính là một khoảng lặng của lịch sử. Mỗi dòng tên còn khuyết là nỗi day dứt chưa thể nguôi ngoai của biết bao gia đình.

Hãy một lần dừng chân trước Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 hay bất kỳ nghĩa trang liệt sĩ nào trên dải đất hình chữ S để cảm nhận được sự khốc liệt của chiến tranh, sự mất mát, đau thương vô hạn của nhân dân và những hy sinh lớn lao mà các thế hệ cha anh đã hiến dâng cho Tổ quốc. Mỗi hàng bia là một cuộc đời. Mỗi dòng tên là một câu chuyện còn dang dở. Chính họ là những người đã đã viết nên nền độc lập bằng máu xương của mình "để cho đất nước yên vui từ đó. Để cho đỏ thắm màu cờ tự do. Để những tiếng cười vang khắp nơi từ ngày chiến thắng".

Tiếp nối mạch nguồn tri ân

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công với cách mạng. Người căn dặn: "Thương binh, bệnh binh, gia đình quân nhân và gia đình liệt sĩ là những người đã có công với Tổ quốc, với Nhân dân. Cho nên bổn phận của chúng ta là phải biết ơn, phải thương yêu và giúp đỡ họ". Lời căn dặn ấy không chỉ thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc, mà còn đặt nền móng cho chủ trương, chính sách chăm lo người có công của Đảng và Nhà nước ngay từ những ngày đầu của nền độc lập.

Giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp còn vô cùng gian khổ, ngày 16/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 20/SL - văn bản pháp quy đầu tiên quy định chế độ hưu bổng, thương tật và tiền tuất tử sĩ. Chỉ vài tháng sau, theo đề nghị của Người về việc chọn một ngày trong năm để đồng bào cả nước bày tỏ lòng biết ơn đối với thương binh, Hội nghị trù bị họp tại Phú Minh (Đại Từ, Thái Nguyên) đã thống nhất lấy ngày 27/7 hằng năm là Ngày Thương binh toàn quốc. Từ năm 1955, Ngày Thương binh toàn quốc được đổi tên thành Ngày Thương binh-liệt sĩ, trở thành một ngày kỷ niệm có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống chính trị, văn hóa và tinh thần của dân tộc Việt Nam.

Gần tám thập kỷ trôi qua, lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn vẹn nguyên giá trị. Từ Sắc lệnh số 20/SL, hệ thống pháp luật về ưu đãi người có công ngày càng được hoàn thiện. Đảng và Nhà nước luôn xác định chăm lo thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công với cách mạng vừa là trách nhiệm chính trị, vừa là mệnh lệnh từ trái tim và đạo lý của dân tộc. Các chính sách ưu đãi không ngừng được bổ sung, mở rộng, bao phủ toàn diện các lĩnh vực của đời sống, từ trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, điều dưỡng, giáo dục, đào tạo, việc làm đến hỗ trợ nhà ở, tạo sinh kế và cải thiện đời sống vật chất, tinh thần.

Đặc biệt, từ ngày 1/7/2024, mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng được điều chỉnh từ 2.055.000 đồng lên 2.789.000 đồng, tăng 35,7% - mức tăng cao nhất trong nhiều thập kỷ, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc.

Đạo lý "Đền ơn đáp nghĩa" không chỉ được thể hiện bằng chính sách mà đã trở thành hành động của cả xã hội. Phong trào xây dựng Quỹ "Đền ơn đáp nghĩa", phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng, chăm sóc thương binh, giúp đỡ gia đình chính sách, tu bổ nghĩa trang liệt sĩ, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai sâu rộng trên cả nước. Trong hơn 10 năm (2013-2024), cả nước đã vận động gần 7.900 tỷ đồng để hỗ trợ các gia đình người có công; trao tặng hơn 110.000 sổ tiết kiệm tình nghĩa; 2.412 Bà mẹ Việt Nam anh hùng còn sống được các cơ quan, đơn vị nhận phụng dưỡng suốt đời.

Đến nay, 99% hộ người có công có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của người dân nơi cư trú; 99% xã, phường thực hiện tốt công tác thương binh, liệt sĩ. Cùng với đó, hơn 3.000 nghĩa trang liệt sĩ và trên 4.000 công trình ghi công liệt sĩ được tôn tạo, nâng cấp; công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, giám định ADN, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa thông tin bia mộ tiếp tục được đẩy mạnh với mong muốn đưa các anh trở về với tên tuổi và gia đình.

Đặc biệt, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027), từ tháng 3/2026, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Sau bốn tháng thực hiện, Chiến dịch đã đạt nhiều kết quả quan trọng: hơn 1.300 hài cốt liệt sĩ được quy tập; hơn 93.000 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ được thu nhận; hàng chục nghìn mẫu hài cốt cùng dữ liệu ADN đang được đồng bộ, phục vụ xác định danh tính các liệt sĩ chưa rõ thông tin. Mỗi hài cốt được quy tập, mỗi danh tính được xác định không chỉ giúp khép lại nỗi chờ đợi của thân nhân liệt sĩ, mà còn góp phần hoàn thành trách nhiệm thiêng liêng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã hiến dâng trọn đời mình cho Tổ quốc.

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-liệt sĩ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định số 885/QĐ-CTN về việc tặng quà cho người có công với cách mạng. Theo đó, hơn 1,56 triệu người có công trên cả nước được nhận quà của Chủ tịch nước với tổng kinh phí khoảng 475,9 tỷ đồng. Trên khắp mọi miền đất nước, các hoạt động thăm hỏi, tặng quà, tu bổ nghĩa trang liệt sĩ, thắp nến tri ân, dâng hương tưởng niệm, gặp mặt người có công, phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng và chăm lo đời sống các gia đình chính sách tiếp tục được tổ chức trang trọng, thiết thực.

Mỗi nén hương được thắp lên, mỗi bó hoa được kính cẩn dâng lên trước anh linh các anh hùng liệt sĩ không chỉ là sự tưởng niệm đối với những người đã ngã xuống, mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về trách nhiệm gìn giữ, bồi đắp những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng cả cuộc đời. Dòng chảy tri ân ấy đã, đang và sẽ tiếp tục được gìn giữ, để đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" mãi là sức mạnh tinh thần, hun đúc ý chí dựng xây và bảo vệ Tổ quốc trong mỗi người Việt Nam.