Từ sông Hồng mở không gian phát triển mới cho Thủ đô

Từ dòng sông gắn với lịch sử hình thành Thăng Long - Hà Nội, sông Hồng đang được định hướng trở thành trục cảnh quan sinh thái, văn hóa chủ đạo của Thủ đô. 

Việc nghiên cứu tổ chức lại không gian hai bên sông trên chiều dài khoảng 40 km mở ra cơ hội phát triển đô thị, kinh tế, dịch vụ và du lịch; đồng thời, đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn thoát lũ, bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Bước vào giai đoạn mới, Hà Nội đang thay đổi cách nhìn đối với dòng sông này. Sông Hồng không chỉ giữ vai trò quan trọng trong phòng, chống lũ mà còn được xác định là trục tổ chức không gian, kết nối các khu vực đô thị và tạo động lực phát triển mới.

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo. Định hướng này được cụ thể hóa trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, được phê duyệt ngày 13/5/2026, hướng tới phát triển không gian đô thị hài hòa giữa hai bên bờ, kết hợp cảnh quan sinh thái, văn hóa với các hoạt động kinh tế, dịch vụ và du lịch.

Từ dòng sông lịch sử đến trục phát triển mới

Tháng 9/2026, Hà Nội tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với phương án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Phạm vi nghiên cứu trải dài khoảng 40 km, thuộc địa giới hành chính của 16 xã, phường, với tổng diện tích khoảng 11.418 ha. Khu vực có khoảng 3.626 ha mặt nước, 5.741 ha đất sản xuất nông nghiệp, 1.102 ha đất ở và khoảng 949 ha dành cho các chức năng khác; dân số hiện trạng gần 280.000 người.

Những con số này cho thấy không gian sông Hồng không phải quỹ đất trống để phát triển đô thị mới, mà là nơi đan xen giữa dòng chảy, bãi sông, làng xóm, đất sản xuất và các công trình hạ tầng. Vì vậy, tổ chức lại không gian hai bên sông đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, vừa khai thác tiềm năng phát triển, vừa bảo vệ các giá trị tự nhiên và văn hóa hiện hữu.

Tại hội nghị tiếp nhận, giải đáp ý kiến nhân dân ngày 11/9, ông Đào Minh Tâm, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết khu vực sông Hồng được xác định là trục động lực phát triển văn hóa, kinh tế, xã hội quan trọng của thành phố.

Theo ông Đào Minh Tâm, trong cấu trúc không gian Thủ đô tầm nhìn 100 năm, khu vực này được nhìn nhận như "mặt tiền của đô thị", nơi giao thoa của những trục phát triển quan trọng. Vì vậy, việc tổ chức cảnh quan, kiến trúc và sử dụng đất phải tương xứng với vị trí, vai trò đặc biệt của khu vực.

Đáng chú ý, ngày 30/9/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 5405/QĐ-UBND, bãi bỏ Quyết định số 6142/QĐ-UBND ngày 11/12/2025 về phê duyệt nhiệm vụ điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng.

Việc bãi bỏ quyết định phê duyệt nhiệm vụ trước đây không đồng nghĩa với dừng nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch. Công tác nghiên cứu, lập điều chỉnh tiếp tục được thực hiện theo Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 của HĐND thành phố, bảo đảm phù hợp Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Các cơ quan chuyên môn tiếp tục kế thừa kết quả nghiên cứu đã triển khai, hoàn thiện hồ sơ theo quy định.

Phát triển phải gắn với an toàn thoát lũ

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất đối với không gian sông Hồng là bảo đảm an toàn phòng, chống lũ. Khác với các trục phát triển đô thị thông thường, sông Hồng vừa là không gian cảnh quan, vừa giữ vai trò thiết yếu trong hệ thống phòng, chống thiên tai của Thủ đô và khu vực hạ du.

Hệ thống đê điều, bãi sông và hành lang thoát lũ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an toàn của người dân. Vì vậy, mọi phương án phát triển ven sông đều phải được xem xét trong mối quan hệ với khả năng thoát lũ, an toàn đê điều và bảo vệ dòng chảy.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đào Minh Tâm cho biết, các cơ quan chuyên môn và đơn vị tư vấn đã nghiên cứu, tính toán, đánh giá tác động của phương án quy hoạch đối với khả năng thoát lũ và an toàn đê điều.

Đối với những khu vực không bảo đảm điều kiện xây dựng, phương án nghiên cứu hướng tới các hình thức sử dụng có kiểm soát như công viên, vườn hoa, không gian có khả năng chấp nhận ngập trong thời gian ngắn. Việc bố trí các chức năng sử dụng đất phải bảo đảm yêu cầu phòng, chống lũ, đồng thời hạn chế tác động đến đời sống và hoạt động kinh tế - xã hội.

Điều đó cho thấy phát triển không gian sông Hồng không đơn thuần là gia tăng diện tích xây dựng. Những vùng cây xanh, mặt nước, đất nông nghiệp và không gian sinh thái có khả năng thích ứng với ngập lũ cũng là thành phần quan trọng của đô thị, góp phần nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Lấy người dân làm trung tâm của quá trình phát triển

Bên cạnh yêu cầu an toàn thoát lũ, việc bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa và bảo đảm quyền lợi của cộng đồng dân cư là vấn đề đặc biệt quan trọng. Trong phạm vi nghiên cứu quy hoạch có 123 công trình di tích, gồm một di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố và 61 di tích chưa được xếp hạng. Ngoài ra, còn có 14 địa điểm lưu niệm các sự kiện cách mạng, kháng chiến.

Giá trị văn hóa ven sông không chỉ hiện diện ở những di tích được xếp hạng mà còn nằm trong cấu trúc làng xóm, đình, chùa, bến nước và sinh hoạt cộng đồng đã hình thành qua nhiều thế hệ. Với dân số hiện trạng gần 280.000 người, việc điều chỉnh quy hoạch liên quan trực tiếp đến đời sống, sinh kế và nguyện vọng của nhiều cộng đồng dân cư.

Ngày 12/9, trực tiếp kiểm tra công tác lấy ý kiến tại phường Hồng Hà, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định thành phố tổ chức lấy ý kiến với tinh thần cầu thị, lắng nghe để tiếp tục nghiên cứu, chỉnh sửa và hoàn thiện phương án quy hoạch.

Theo Chủ tịch UBND thành phố, mục tiêu chỉnh trang khu vực sông Hồng là hình thành không gian phát triển mới, tạo thêm nguồn lực, động lực cho Hà Nội. Tuy nhiên, quá trình thực hiện phải tính toán đầy đủ cơ chế, chính sách đối với người dân chịu ảnh hưởng. Việc tái định cư không chỉ giải quyết chỗ ở mà cần gắn với trường học, việc làm, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội để bảo đảm cuộc sống của người dân.

Tinh thần này tiếp tục được Chủ tịch UBND thành phố đề cập khi kiểm tra công tác lấy ý kiến tại phường Bồ Đề ngày 21/9. Theo đó, việc triển khai quy hoạch cần có chương trình, kế hoạch cụ thể, bảo đảm kết nối đồng bộ giữa các công trình. Đối với những khu dân cư chịu tác động, thành phố sẽ tính toán phương án phù hợp, hướng tới điều kiện sống tốt hơn cho người dân.

Đối với công tác tái định cư, thành phố đang nghiên cứu các khu vực bố trí nơi ở mới, thực hiện các bước lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch theo quy định. Các phương án cụ thể phải được công khai, thông tin đầy đủ tới người dân trong quá trình triển khai.

Việc lấy ý kiến nhân dân trong tháng 9 được triển khai tại 24 xã, phường thuộc ranh giới nghiên cứu và vùng ảnh hưởng. Riêng tại phường Bồ Đề, sau 15 ngày tổ chức lấy ý kiến, từ ngày 7 đến 21/9, chính quyền đã tiếp nhận 14.032 phiếu của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và cộng đồng dân cư đối với phương án điều chỉnh quy hoạch phân khu và hướng tuyến trục đại lộ cảnh quan.

Những ý kiến này là cơ sở để cơ quan chuyên môn tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện phương án. Đồng thời, việc công khai thông tin, giải đáp kiến nghị cũng giúp người dân hiểu rõ hơn những nội dung liên quan đến nơi ở và quyền lợi của mình.

Kết nối hai bờ, mở rộng dư địa phát triển

Cùng với việc tổ chức lại không gian ven sông, Hà Nội đang thúc đẩy đầu tư các công trình giao thông kết nối hai bên bờ. Những cây cầu như: Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Thượng Cát, Hồng Hà và Mễ Sở được kỳ vọng góp phần tăng năng lực giao thông qua sông, giảm áp lực cho các cầu hiện hữu và mở rộng khả năng liên kết giữa các khu vực đô thị.

Khi hệ thống kết nối được hoàn thiện, các hoạt động kinh tế, dịch vụ, văn hóa và du lịch ven sông sẽ có thêm điều kiện phát triển. Những khu vực trước đây gặp hạn chế về giao thông có thể từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới đô thị chung.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa định hướng này, các dự án giao thông, không gian công cộng, hạ tầng kỹ thuật và công trình đô thị phải được tổ chức trong một tổng thể thống nhất, phù hợp với quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đặc biệt, cần phân biệt việc điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, với phương án vị trí, hướng tuyến đường bộ Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, tỷ lệ 1/500. Đây là những nội dung có phạm vi, tính chất và cấp độ nghiên cứu khác nhau; không thể đồng nhất phương án đưa ra lấy ý kiến với quy hoạch hoặc dự án đã hoàn tất thủ tục phê duyệt.

Sau 72 năm kể từ Ngày Giải phóng Thủ đô, Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển với những yêu cầu mới về quy mô, chất lượng và tính bền vững. Trong hành trình ấy, sông Hồng không chỉ gợi nhắc chiều sâu lịch sử của vùng đất Thăng Long - Hà Nội mà còn mở ra một hướng nhìn về tương lai: Một Thủ đô phát triển hài hòa giữa hai bên bờ, giữa đô thị và thiên nhiên, giữa khát vọng hiện đại hóa với trách nhiệm gìn giữ di sản và nâng cao chất lượng sống của người dân.