50 năm Thành phố Hồ Chí Minh: Nửa thế kỷ mở đường, kiến tạo thể chế phát triển

Tròn 50 năm từ ngày chính thức mang tên Bác, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ khẳng định vị thế là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, mà còn để lại một dấu ấn riêng trong tiến trình phát triển của đất nước.

Đi đầu đổi mới

Kỷ niệm 50 năm Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là thời điểm Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt để trình Quốc hội xem xét. Dự án luật này được kỳ vọng sẽ tạo khung thể chế ổn định, linh hoạt và vượt trội, đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn của Thành phố Hồ Chí Minh.

Góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, ông Phạm Chánh Trực (nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, sau ngày thống nhất đất nước, đặc biệt sau dấu mốc lịch sử ngày 2/7/1976, Quốc hội khóa VI chính thức thông qua Nghị quyết đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố bước vào giai đoạn khó khăn khi cơ chế quản lý tập trung bao cấp khiến kinh tế đình trệ, khó khăn bủa vây hoạt động sản xuất kinh doanh do thiếu hụt nguyên vật liệu, lạm phát tăng cao, đời sống người dân gặp nhiều thiếu thốn. Trong bối cảnh đó, lãnh đạo Thành phố đã có nhiều quyết định táo bạo, chủ động tháo gỡ khó khăn thay vì chờ cơ chế từ Trung ương; từ đó thúc đẩy giao thương, lưu thông hàng hóa, thay đổi hoạt động sản xuất để kinh tế từng bước phát triển, đời sống người dân dần cải thiện.

"Thành phố đã mạnh dạn "xé rào", thí điểm những cách làm mới, thực hiện đổi mới quản lý, điều hành kinh tế để từ đó Trung ương có cơ sở thực tiễn và bài học kinh nghiệm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước. Truyền thống năng động, sáng tạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm chính là điểm đặc biệt của Thành phố Hồ Chí Minh", nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định.

Nguyên Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Huỳnh Đảm, người từng đảm nhiệm chức vụ Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh cũng chung nhận định, bên cạnh những yếu tố đặc biệt về tiềm năng, thế mạnh, vị trí - vai trò - tầm vóc, sự đóng góp của Thành phố cho đất nước về kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh, giao lưu và hội nhập quốc tế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo…, Thành phố Hồ Chí Minh là một đô thị đặc biệt xuất phát từ lịch sử đặc biệt - Thành phố mang tên Bác và thực tiễn đặc biệt nơi đi đầu đổi mới trong cả nước.

Theo ông Huỳnh Đảm, không chỉ là nơi đi đầu đổi mới, đi trước thực hiện, đóng góp kinh nghiệm thực tiễn cho Trung ương quyết định đổi mới đất nước, Thành phố Hồ Chí Minh còn là đầu tàu, mạnh dạn tiên phong triển khai thí điểm nhiều chủ trương, chính sách mới, có nhiều cách làm đột phá, thực hiện nhiều chương trình, xây dựng các mô hình, thể chế mới để cùng cả nước thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, tiến lên chủ nghĩa xã hội.

"Việc Thành phố Hồ Chí Minh dũng cảm "xé rào" vào đầu những năm 80 của thế kỷ trước thể hiện rất rõ tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm, đem lại những kết quả ngoạn mục, đáp ứng nhu cầu thiết thực và lợi ích cao nhất của người dân, vì cuộc sống của nhân dân" - Tiến sĩ khoa học Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ.

Theo Tiến sĩ Trần Quang Thắng, những đột phá của Thành phố Hồ Chí Minh đã góp phần thay đổi tư duy phát triển kinh tế đất nước, manh nha tư duy phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngay từ thời kỳ đó, để đưa đến kết quả là cải cách, đổi mới toàn diện nền kinh tế Việt Nam vào năm 1986. Từ đó đến nay, nền kinh tế phát triển theo hướng tích cực, ngày càng tiếp cận với thị trường.

Kiến tạo thể chế phát triển

Trong nhiều giai đoạn, Thành phố luôn được giao thí điểm những cơ chế mới về quản lý kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư, đất đai, tổ chức bộ máy và quản trị đô thị. Mỗi cơ chế thí điểm như vậy đều mang hai tầng ý nghĩa. Một mặt nhằm tháo gỡ những vướng mắc cụ thể để Thành phố phát triển nhanh, hiệu quả hơn. Mặt khác quan trọng hơn, nó tạo ra cơ sở thực tiễn để Trung ương tổng kết, đánh giá, hoàn thiện và từng bước mở rộng thành kinh nghiệm chung cho cả nước.

Thạc sĩ Nguyễn Tuấn Anh, chuyên gia về chính sách công tại Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, suốt nửa thế kỷ qua, Thành phố Hồ Chí Minh nhiều lần mang trên mình sứ mệnh mở đường từ thực tiễn. Thành phố đi trước không phải để nhận về những ưu ái riêng, mà để thử sức với cái mới trong điều kiện áp lực lớn nhất, đòi hỏi cao nhất. Khi một cơ chế mới vận hành hiệu quả ở Thành phố Hồ Chí Minh, giá trị của nó không dừng lại ở phạm vi địa phương mà trở thành gợi ý quý cho cải cách ở tầm quốc gia. "Bởi vậy, nói Thành phố Hồ Chí Minh là đầu tàu không chỉ đúng ở ý nghĩa kinh tế, mà còn đúng ở nghĩa sâu hơn, đó là đầu tàu về thử nghiệm, cải cách và mở lối thể chế".

Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, trong 50 năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh luôn là biểu tượng của tinh thần đổi mới năng động, sáng tạo và hội nhập, góp phần kiến tạo, thúc đẩy chính sách hội nhập quốc tế của quốc gia. Thành phố không ngừng khẳng định vai trò là nơi khởi nguồn của nhiều mô hình hợp tác quốc tế, thử nghiệm các mô hình kinh tế đối ngoại, với điểm sáng đầu tiên đến từ chương trình kết nối xuất nhập khẩu với nước ngoài như Hong Kong (Trung Quốc), Đài Loan (Trung Quốc), Singapore, Nhật Bản, Pháp, Đức… vào những năm trước Đổi mới, thu được kết quả tốt đẹp. Giai đoạn đầu hội nhập là sự ra đời của Khu chế xuất Tân Thuận, Khu đô thị Phú Mỹ Hưng và sau đó là đổi mới hình thức xúc tiến đầu tư, tổ chức các diễn đàn quốc tế, áp dụng các chính sách linh hoạt trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), mở rộng hợp tác đa phương. Cùng với đó là việc thúc đẩy các loại hình giao lưu văn hóa, giáo dục, y tế, du lịch, thể thao, đến các hoạt động hữu nghị, giao lưu nhân dân với hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới; qua đó góp phần đưa Thành phố trở thành một "cửa ngõ" quan trọng kết nối Việt Nam với khu vực và thế giới, là trung tâm giao lưu quốc tế, kết nối nguồn lực tri thức, công nghệ, đầu tư, văn hóa và hợp tác liên vùng, đa quốc gia.

Theo các chuyên gia, là địa phương luôn đi đầu trong việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù để đáp ứng yêu cầu quản trị và phát triển, Thành phố Hồ Chí Minh sau quá trình sáp nhập mở rộng đã trở thành một siêu đô thị hơn 14 triệu dân. Do đó, địa phương cần thể hiện rõ vai trò dẫn dắt, kiến tạo thể chế phát triển hơn nữa. Tiến sĩ, Luật sư Phan Trung Hoài, Phó chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho biết, vai trò kiến tạo thể chế, chất lượng phát triển, bảo vệ đời sống dân sinh và chuẩn mực quản trị đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh đã được khẳng định trong 50 năm qua.

Bước vào kỷ nguyên mới, trong không gian phát triển mới, với tầm nhìn 100 năm, hướng tới đô thị toàn cầu, Thành phố Hồ Chí Minh cần được trao quyền mạnh mẽ hơn, gắn với trách nhiệm lớn lao hơn. Thành phố cũng cần được lựa chọn áp dụng cơ chế có lợi hơn cho các lĩnh vực đặc thù, thử nghiệm các chính sách mới, nhất là liên quan đến phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tạo động lực tăng trưởng mới; góp phần tạo đột phá về năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và phát triển thành phố trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.