Nằm giữa vùng Amazon, 2 nhà hát Theatro da Paz và Teatro Amazonas vừa trở thành Di sản Thế giới của UNESCO. Đây là sự ghi nhận đối với giá trị kiến trúc, lịch sử và vai trò của chúng trong quá trình hiện đại hóa khu vực cuối thế kỷ 19.
Đây cũng là Di sản thế giới thứ 26 của Brazil được UNESCO công nhận.
Di sản thế giới mới của Brazil
Ủy ban Di sản thế giới của UNESCO vừa tổ chức kỳ họp lần thứ 48 tại Busan (Hàn Quốc), từ ngày 20 đến 29/7/2026. Ủy ban đã xem xét các hồ sơ đề cử ghi danh 30 di sản mới vào Danh sách Di sản thế giới, cũng như các đề xuất liên quan đến 3 di sản đã được ghi danh. Đồng thời, Ủy ban cũng sẽ xem xét tình trạng bảo tồn của 147 di sản đã có trong Danh sách.
Trong số các di sản mới được công nhận lần này, các nhà hát vùng Amazon của Brazil đặc biệt gây chú ý vì tính lịch sử và kiến trúc đặc biệt của chúng.
Di sản bao gồm 2 phần: Nhà hát Theatro da Paz và quảng trường Praca da Republica tại Belem, cùng nhà hát Teatro Amazonas và quảng trường Largo de Sao Sebastiao tại Manaus.
Nhà hát Teatro Amazonas và quảng trường Largo de Sao Sebastiao tại Manaus, Brazil
Các công trình này được xây dựng tại bang Para và Amazonas của Brazil trong "Thời kỳ hoàng kim" của vùng Amazon - giai đoạn cực thịnh về kinh tế từ năm 1879 đến 1912. Mang dấu ấn kiến trúc Pháp và châu Âu cùng họa tiết trang trí gợi nhắc về vùng Amazon, những di sản này thể hiện tham vọng vươn tầm của vùng.
Được khánh thành lần lượt vào năm 1878 và 1889, Theatro da Paz và Praca da Republica khẳng định vai trò chiến lược của thành phố Belem với tư cách là một cảng biển và thủ phủ bang.
Trong khi đó, Teatro Amazonas - khánh thành năm 1896 - là một phần trong quá trình phát triển đô thị quy mô lớn tại Manaus trong thời kỳ bùng nổ ngành cao su, và cùng với Largo de Sao Sebastiao, công trình này thể hiện sự thịnh vượng cũng như vị thế của thủ phủ tương lai vùng Amazon.
Brazil cho biết họ đã đề cử 2 nhà hát này cùng nhau vì chúng đại diện cho cùng 1 giai đoạn lịch sử và nằm trong dự án chung nhằm hiện đại hóa, cũng như đưa vùng Amazon hội nhập các mạng lưới thương mại và văn hóa toàn cầu.
"Về mặt kiến trúc và nghệ thuật, chúng là sự pha trộn giữa các ảnh hưởng và vật liệu nhập khẩu với các loại gỗ địa phương cùng những họa tiết lấy cảm hứng từ rừng, tạo nên phong cách thẩm mỹ độc đáo, vừa mang tính quốc tế vừa đậm chất Amazon" - Chính phủ Brazil cho biết.
Teatro Amazonas là một trong những nhà hát đẹp nhất thế giới
Nhà hát Theatro da Paz
Nhà hát Theatro da Paz ban đầu có tên là Nossa Senhora da Paz, tức là "Đức Mẹ hòa bình". Công trình được thiết kế bởi kiến trúc sư Jose Tiburcio Pereira Magalhaes - người con của vùng Pernambuco, Đông Bắc Brazil - theo phong cách tân cổ điển, lấy cảm hứng từ nhà hát Teatro alla Scala ở Milan, Italy.
Đây là nhà hát opera đầu tiên tại vùng Amazon và là 1 trong những nhà hát opera đầu tiên của Brazil. Việc xây dựng nhà hát này trong thời kỳ hoàng kim đã giúp tạo nên trung tâm văn hóa của Belem, bên cạnh các công trình như cung điện Bolonha, khách sạn Grande và rạp Olympia.
Nhà hát đã được chuyên trang về du lịch TripSavvy trao giải thưởng Địa điểm tuyệt vời nhất dành cho người yêu văn hóa vào năm 2021 và đánh giá đây là 1 trong những điểm đến hấp dẫn nhất thế giới.
Quá trình xây dựng tòa nhà diễn ra từ năm 1869 đến năm 1874 nhưng tới năm 1878 mới chính thức mở cửa. Trong khoảng thời gian từ năm 1887 đến 1890, nhà hát đã trải qua quá trình tu sửa nhằm làm đẹp tòa nhà và điều chỉnh kết cấu theo yêu cầu của giới tinh hoa. Hai họa sĩ Chrispim do Amaral và Domenico de Angelis đã thực hiện các bức tranh trong khán phòng.
Mặt tiền của nhà hát cũng thay đổi lớn sau đợt đại tu năm 1904. Một trong 7 cột ở mặt tiền tầng trên đã bị dỡ bỏ để tuân thủ các nguyên tắc kiến trúc tân cổ điển, vốn quy định mặt tiền phải có số lượng cột chẵn. Các bức tượng bán thân tượng trưng cho các bộ môn nghệ thuật (múa, thơ ca, âm nhạc và bi kịch) cũng được bổ sung. Tuy nhiên, các đường nét kiến trúc tổng thể của tòa nhà vẫn được bảo tồn nguyên vẹn.
Khán phòng lộng lẫy của nhà hát Theatro da Paz
Có thể nói, nhà hát Theatro da Paz là công trình kiến trúc tân cổ điển tiêu biểu, thể hiện rõ qua các mặt bên, những khoảng sân với hàng cột bao quanh, các bậc thang dẫn ra quảng trường Praca da Republica và những chiếc ghế có mặt ngồi đan mây được sắp xếp theo hình móng ngựa.
Sảnh đón khách nổi bật với 2 bức tượng bán thân bằng đá cẩm thạch Carrara tạc hình Jose de Alencar và Goncalves Dias - những người tiên phong của chủ nghĩa tôn vinh văn hóa bản địa tại Brazil.
Các yếu tố đặc trưng của vùng Amazon cũng thể hiện rõ nét qua sảnh vào, nổi bật là sàn nhà lát gạch đá xếp theo hoa văn Marajoara - nền văn minh ở cửa sông Amazon - kết hợp với các loại gỗ địa phương.
Ngày nay, nhà hát Theatro da Paz vẫn là trung tâm biểu diễn nghệ thuật lớn nhất miền Bắc Brazil. Lễ hội Opera Theatro da Paz diễn ra thường niên tại đây, quy tụ nhiều vở opera Brazil và quốc tế.
Ngoài ra, mỗi tuần đều có tour tham quan có hướng dẫn kéo dài khoảng 45 phút. Du khách được vào khán phòng, hậu trường, tìm hiểu lịch sử xây dựng, kiến trúc và các tác phẩm nghệ thuật bên trong.
Như vậy, khác với nhiều nhà hát thế kỷ 19 trên thế giới hiện chủ yếu là điểm tham quan, nơi đây vẫn nhộn nhịp đời sống nghệ thuật. Đây cũng là 1 trong những giá trị khiến Theatro da Paz cùng với Teatro Amazonas được UNESCO đánh giá cao.
Nhà hát Teatro Amazonas
Nếu Theatro da Paz đại diện cho Belem - cửa ngõ của Amazon, thì Teatro Amazonas đại diện cho Manaus - trái tim của Amazon. Nó cũng là một nhà hát opera mang phong cách châu Âu xa hoa, dù nằm giữa vùng Amazon.
Teatro Amazonas được khánh thành vào năm 1896. Trong khi Theatro da Paz mang vẻ đẹp tân cổ điển thì Teatro Amazonas - xây dựng sau gần 20 năm - chịu ảnh hưởng mạnh từ kiến trúc chiết trung phương Tây cuối thế kỷ 19. Nhưng nét nổi bật nhất của nhà hát - cũng là của cả thành phố Manaus - là mái vòm với khoảng 36.000 viên gạch gốm tráng men mang màu sắc quốc kỳ Brazil.
Nhà hát Theatro da Paz tại Belem, Brazil
Bên trong, nội thất vô cùng lộng lẫy và có cầu thang cẩm thạch tráng lệ được thiết kế như đại sảnh của các nhà hát opera lớn ở châu Âu. Trần khán phòng là bức tranh Sự tôn vinh các nghệ thuật hàn lâm vùng Amazon. Sàn và khán phòng cũng sử dụng nhiều loại gỗ cứng của Amazon, không chỉ bền, mà còn góp phần khuếch đại âm thanh tuyệt hảo.
Teatro Amazonas hiện là nhà hát quan trọng bậc nhất thế giới và được công nhận rộng rãi là 1 trong những tòa nhà đẹp nhất thế giới. Một phần nhờ nó, thành phố Manaus thường được ví như "Paris của vùng nhiệt đới".
Ngày nay, Teatro Amazonas không chỉ là nơi tổ chức các vở kịch quy mô lớn mà còn là địa điểm diễn ra các buổi hòa nhạc quốc tế, chẳng hạn như màn trình diễn của ban nhạc The White Stripes. Lễ hội Opera Amazonas cũng được tổ chức tại nhà hát này từ năm 1997.
Năm 2008, nhà hát được cả tạp chí Caras và Công ty thiết kế Goff bình chọn là 1 trong 7 kỳ quan của Brazil. Năm 2014, trang du lịch lớn bậc nhất thế giới TripAdvisor đã xếp hạng Teatro Amazonas là điểm thu hút du khách thứ 3 tại Brazil. Mỗi năm, nhà hát đón khoảng 288.000 lượt khách tham quan.
Tổng cộng, Brazil hiện sở hữu 26 Di sản thế giới được UNESCO công nhận. Ngoài các nhà hát vùng Amazon mới được ghi danh, khu vực Amazon còn sở hữu Khu Bảo tồn trung tâm Amazon - nằm tại hợp lưu của sông Negro và sông Solimoes thuộc bang Amazonas. Theo UNESCO, địa điểm này bao gồm nhiều hệ sinh thái đa dạng của vùng Amazon, từ rừng vùng cao đến rừng vùng trũng ngập nước theo mùa, là nơi hội tụ phần lớn sự đa dạng sinh học của khu vực.
Vì lợi ích của nhiều thế hệ
Trước kỳ họp năm nay, Danh sách Di sản Thế giới có 1.248 di sản tại 170 quốc gia. Vào Chủ nhật tuần trước, Ủy ban cũng ghi danh các bãi đổ bộ D-Day của Pháp và núi Olympus của Hy Lạp, cùng nhiều địa điểm khác, vào Danh sách Di sản Thế giới.
Việc được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới đồng nghĩa với việc địa điểm đó được công nhận có giá trị nổi bật toàn cầu, dù là di sản văn hóa, thiên nhiên hoặc hỗn hợp, vì lợi ích của các thế hệ hiện tại và tương lai.
Việc công nhận này đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch có trách nhiệm, thông qua việc thúc đẩy kinh tế địa phương và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của sự đa dạng văn hóa. Các di sản được công nhận cũng đã chứng minh hiệu quả trong việc bảo vệ di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học về lâu dài.
Ủy ban Di sản Thế giới là 1 trong 2 cơ quan quản lý Công ước về Bảo vệ Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới. Ủy ban bao gồm đại diện của 21 quốc gia được bầu chọn từ 196 quốc gia thành viên của Công ước.
