101 năm ngày báo chí cách mạng Việt Nam: Giữ lửa nghề để còn là báo chí

Trong guồng quay của kỷ nguyên số, báo chí thể thao đang đứng trước thách thức lớn về việc duy trì bản sắc nhằm duy trì và thu hút thêm độc giả. Báo cáo Tổng quan Số hóa Việt Nam của We Are Social cho biết, từ tháng 2/2025, Việt Nam có 79,8 triệu người dùng internet và 76,2 triệu người dùng mạng xã hội. Điều này dẫn đến một thực tế, xu hướng lựa chọn mạng xã hội trở thành kênh chính để tiếp cận thông tin ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ.

Nhân kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) đã có cuộc trò chuyện thẳng thắn và cởi mở với 3 nhà báo đã có hơn 20 năm gắn bó với lĩnh vực thể thao gồm: Nhà báo Nguyễn Việt Anh (Trưởng phòng Thể thao, Ban Văn hoá Xã hội và Dân tộc - Đài Tiếng nói Việt Nam), nhà báo Doãn Hữu Bình (Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin - Truyền thông Cục TDTT Việt Nam) và nhà báo Nguyễn Thu Sâm (Trưởng ban Phóng viên, Báo Văn hóa - Bộ VHTTDL).

Cuộc đối thoại không né tránh những áp lực sinh tồn của giới báo chí thể thao trước "cơn bão" mạng xã hội, mà cùng nhau đi tìm lời giải: Làm sao để những người viết thể thao vừa bắt kịp dòng chảy hiện đại, vừa giữ được cái chất riêng và giá trị cốt lõi của nghề báo? 

Báo chí thể thao đang chịu nhiều áp lực

* Hiện tại, áp lực lớn nhất mà các anh, chị và các phóng viên tại tòa soạn/đơn vị mình đang phải đối mặt hàng ngày là gì? Làm sao chúng ta cân bằng được giữa một bên là áp lực sinh tồn về lượt xem, và một bên là trách nhiệm giữ gìn bản sắc, chiều sâu của một cơ quan báo chí - truyền thông chính thống?

- Nhà báo Thu Sâm: Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão cùng sự bùng nổ của mạng xã hội dẫn đến việc ai cũng có thể trở thành "phóng viên" tác nghiệp tại hiện trường, có thể livestream bất cứ chỗ nào đã trở thành áp lực lớn với các nhà báo về tốc độ thông tin. Không những thế nhu cầu của người đọc, người nghe, người xem cũng đã có nhiều thay đổi, xu hướng quảng cáo cũng thay đổi, buộc các nhà báo phải có sự thích ứng.

Đáng ngại nhất là việc lượt view lại phụ thuộc vào độ giật gân, "sốc", "sến". Điều này phù hợp với mạng xã hội, vốn không phải chịu trách nhiệm về các quy tắc tác nghiệp trong khi các nhà báo phải có trách nhiệm đưa tin đúng sự thật, định hướng dư luận xã hội theo quy định của Luật Báo chí và các quy định liên quan. Đặc biệt báo chí phải đứng trước bài toán sinh tồn khi hầu hết các cơ quan báo chí phải tự chủ. Nếu lượt view thấp, sẽ không có nhà quảng cáo nào muốn tiếp cận với cơ quan báo chí.

Thế nên, câu chuyện cân bằng giữa áp lực sinh tồn về lượt xem và trách nhiệm giữ gìn bản sắc, chiều sâu của các cơ quan báo chí rất nan giải, đòi hỏi các nhà báo phải có sự thích ứng. Các nhà báo cần phải nắm bắt kịp thời các diễn biến của xã hội, mạng xã hội và có cách khai thác chuyên sâu, tránh để mạng xã hội dẫn dắt, để vẫn đảm bảo được việc đưa đầy đủ các tin tức nóng, có thể thu hút độc giả nhưng vẫn giữ được bản sắc, thực hiện được chức năng định hướng xã hội của báo chí.

- Nhà báo Doãn Hữu Bình: Ngay từ khi mang internet bùng nổ và báo điện tử ngày càng phát triển trên nền tảng ấy, văn hóa đọc nói chung, đọc báo và thưởng thức báo chí thể thao nói riêng của đa số độc giả đã thay đổi.

Chúng ta đều đã thấy áp lực lớn dần ra sao với không chỉ báo giấy, mà cả các cơ quan truyền hình, phát thanh, đặc biệt từ khi mạng xã hội phát triển mạnh mẽ từ khoảng cuối thập niên 2000. Trong vòng 15 năm trở lại đây, báo chí - truyền thông nói chung, báo chí thể thao nói riêng đã có sự thay đổi nhanh và mạnh chưa từng thấy. Nhiều ấn phẩm báo chí thể thao đã lặng lẽ đóng cửa, vì xu thế sáp nhập trong quy hoạch báo chí mới, hoặc đơn giản là vì không thể tồn tại trong bối cảnh "thị trường" đã thay đổi hoàn toàn.

Cũng ngần ấy thời gian, tôi đã tự thay đổi môi trường làm việc, với cơ quan báo chí - truyền thông của ngành TDTT. Ấn phẩm tạp chí chuyên ngành của chúng tôi tập trung vào các nội dung chuyên môn sâu hoặc các bài viết mang tính nghiên cứu, lý luận gắn với thực tiễn. Bên cạnh đó, các ấn phẩm truyền thông khác của đơn vị - với vai trò và chức năng của mình - cũng đóng vai trò cung cấp thông tin nguồn chính thống, tuyệt đối không bị tác động bởi các khái niệm "câu view". Nhưng tôi cũng hoàn toàn chia sẻ sự khó khăn mà đồng nghiệp ở các cơ quan báo chí khác đã và đang phải đối mặt, để vừa sinh tồn, vừa giữ được cái "chất" trung thực - đàng hoàng của báo chí truyền thống.

- Nhà báo Việt Anh: Áp lực lớn nhất của những người làm phát thanh là phải truyền tải thông tin nhanh nhất đến người nghe, nhưng vẫn phải đảm bảo độ chuẩn xác, khách quan, trong bối cảnh người đọc, người nghe tiếp cận với nhiều nguồn thông tin nhanh nhưng không được kiểm chứng. Việc giữ gìn bản sắc của 1 cơ quan báo chí chính thống là nguyên tắc nhưng phải thay đổi để phù hợp với sự chuyển động của xã hội và cần nắm bắt những chủ đề được người dân quan tâm. Đặc biệt, thông tin phải hấp dẫn nhưng không được bất chấp để "câu view", bên cạnh áp lực phải tự tiếp cận với những cái mới, trong thời đại mà báo chí không đơn thuần 1 thể loại như trước mà phải là thông tin đa phương tiện.

Sự cạnh tranh từ mạng xã hội tác động đến nội dung của báo chí thể thao

* Thực tế cho thấy, mạng xã hội đang thay đổi hoàn toàn cách công chúng đọc hay tiếp nhận tin tức thể thao, ngoài ra còn là sự trỗi dậy của các KOLs, các diễn đàn tự phát, các fanpage cộng đồng... Điều này đang tác động cụ thể thế nào đến hoạt động tác nghiệp và định hướng nội dung tại đơn vị của các anh, chị? Theo các anh/chị, báo chí thể thao đang bị cuốn theo dòng chảy của mạng xã hội hay vẫn giữ được vai trò định hướng?

- Nhà báo Thu Sâm: Báo chí thể thao nói riêng và báo chí nói chung đang đối mặt với nhiều thách thức từ mạng xã hội, các phóng viên của báo Văn hoá cũng phải thay đổi cách tác nghiệp để nhanh chóng thích ứng với sự thay đổi của xu hướng của người đọc, người xem.

Khi tác nghiệp các phóng viên sẽ phải tập trung, đưa tin nhanh hơn và tìm các từ khóa vừa đảm bảo có thể hút được sự quan tâm của độc giả mà vẫn thực hiện đúng quy định tác nghiệp của báo chí. Ngoài sự thay đổi trong hoạt động tác nghiệp, báo Văn hóa cũng đã thực hiện mô hình báo chí đa nền tảng, truyền tải đầy đủ thông tin lên mạng xã hội như facebook, tiktok, youtube...

Theo tôi, báo chí thể thao đã có sự thích ứng tốt với sự thay đổi của xu hướng mà vẫn đang thực hiện tốt chức năng định hướng xã hội. Nhiều nhà báo thể thao đã trở thành các KOLs có đông đảo lượng người theo dõi, góp phần vào sự phát triển của thể thao Việt Nam.

- Nhà báo Hữu Bình: Chúng ta có thể thấy các cơ quan báo chí nói chung ngày càng phát triển theo xu hướng đa phương tiện, đa nền tảng. Ngay cả truyền hình cũng phát triển các nội dung số OTT trên app, website… nhằm tiếp cận độc giả dễ dàng hơn, thậm chí đáp ứng cả nhu cầu "cá nhân hóa" một số sản phẩm.

Khán giả, độc giả, người hâm mộ thể thao ngày nay ưa thích các sản phẩm truyền thông được trình bày bắt mắt, dễ xem, dễ hiểu, theo dạng thức thống kê, nhấn trọng điểm để khán giả xem - nắm bắt thông tin dễ dàng hơn, thay vì những bài viết dài, hay những phóng sự truyền hình mà họ ít quan tâm. Các KOLs thể thao xuất hiện ngày càng nhiều, nội dung thể thao ngày càng phong phú trên các mạng xã hội đòi hỏi tự thân các cơ quan báo chí thể thao đều cần thay đổi để qua đó chuyển tải được những nội dung mà mình sản xuất tới công chúng, khán giả, người hâm mộ.

"Hòa nhập" nhưng không hòa tan, vẫn cần nhắc lại điều này, bởi các cơ quan báo chí vẫn có thế mạnh riêng mà phải giữ vững - đấy là niềm tin từ công chúng, là uy tín của báo chính thống thay vì rất nhiều dạng thức thông tin "mì ăn liền" rất khó kiểm chứng tràn ngập trên mạng xã hội.

- Nhà báo Việt Anh: Mạng xã hội mang đến nhiều thông tin có sức hút với công chúng, bởi tính đa dạng, không bị kiểm soát và nhanh hơn so với báo chí truyền thống. Điều này đòi hỏi báo chí truyền thống phải tự thay đổi để không tụt lại phía sau, vẫn phải "đua" để bắt kịp tốc độ đưa tin nhưng phải đúng.

Báo chí thể thao là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng lớn nhất, bởi mỗi người đến xem các trận đấu đều có thể truyền tải thông tin ngay lập tức, theo quan điểm cá nhân như livestream ngay trên khán đài. Người đọc cũng thích theo dõi các page, kênh youtube, Tik Tok của những nhân vật có ảnh hưởng.

Đòi hỏi các cơ quan báo chí thể thao phải chuyển hướng, không thể theo lối mòn với những sản phẩm như báo in, báo điện tử chính thống mà phải xây dựng nội dung trên các trang mạng xã hội, kênh youtube vừa đảm bảo chất lượng chuyên môn để giữ uy tín, vừa có cách thể hiện hấp dẫn…

Giữ vững giá trị cốt lõi của báo chí

* Các giá trị cốt lõi của báo chí như tính xác thực, trách nhiệm xã hội và niềm tin của công chúng là những trụ cột không thể thay thế, đồng thời để phân biệt giữa báo chí và mạng xã hội. Theo các anh chị, điều khó nhất để báo chí thể thao giữ vững giá trị cốt lõi hiện nay là gì?

- Nhà báo Thu Sâm:  Tôi cho rằng, chính là tính xác thực của thông tin bởi trong guồng quay đa chiều, đa nền tảng. Vì thế, nếu không nắm vững, thực hiện đúng quy trình tác nghiệp, không có quan hệ đủ rộng để xác thực thông tin thì nhà báo sẽ bị mạng xã hội dẫn dắt.

- Nhà báo Hữu Bình: Đây tất cả đều là giá trị mà báo chí truyền thống cần nắm giữ và phát huy. Giữa bộn bề thông tin, cần tránh bị cuốn theo, thậm chí tự "trộn lẫn" lúc nào không hay. Cần bình tĩnh phân tích, rồi khéo léo "uốn, nắn" sự chú ý của công chúng có thể với chính những từ khóa mà họ đang bị cuốn hút bởi các sản phẩm truyền thông mạng xã hội.

Họ có thể thực hiện 1 bài viết, 1 video clip về 1 nhân vật thể thao, 1 câu chuyện thể thao nào đó từng khiến người hâm mộ quan tâm trước đó, nhưng theo hướng sâu hơn, lý giải ngọn ngành hơn, hoặc từ những góc nhìn khác. Đôi khi sản phẩm báo chí tiếp nối mạch thông tin nhưng theo chiều hướng đảm bảo tính chính xác hơn sẽ tạo nên giá trị mới, qua đó giúp uy tín của cơ quan báo chí được phát huy.

- Nhà báo Việt Anh: Cái khó là muốn nhanh thì độ chuẩn xác, khả năng kiểm chứng thông tin giảm sút. Điều này đòi hỏi các phóng viên phải chắc về nghiệp vụ, không ngừng mở rộng nguồn thông tin. Đồng thời phải có tư duy thẩm định, sự kiên định trong tác nghiệp để không sa đà chạy theo nhu cầu tìm kiếm thông tin "hot" mà thiếu kiểm chứng, chạy theo lượng view, like mà quên đi định hướng của cơ quan báo chí chính thống. Phải nâng cao được chất lượng bài viết, giữ uy tín, thương hiệu của cá nhân phóng viên và của cơ quan báo chí, khẳng định khi nhà báo có năng lực thì sản phẩm vẫn có thể nhanh và chất lượng…

Người làm báo thể thao cần thay đổi để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ

* Từ thực tế và kinh nghiệm trong quá trình tác nghiệp, theo các anh/chị phóng viên/nhà báo thể thao hiện nay cần tích lũy thêm điều gì, ví dụ như bản lĩnh nghề nghiệp, kiến thức chuyên môn, kỹ năng làm báo đa phương tiện...?

- Nhà báo Thu Sâm: Theo tôi các yếu tố trên đều cần. Trong bối cảnh hiện nay ngoài việc nắm vững kiến thức chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp, mỗi nhà báo cần phải cập nhật và có kỹ năng làm báo đa phương tiện.

- Nhà báo Hữu Bình: Điều đầu tiên các phóng viên hiện nay nên thay đổi chính là tư duy đối với "thị trường truyền thông". Nếu như trước đây, chúng ta cung cấp cho công chúng, độc giả, khán giả thứ mình CÓ, thì bây giờ dứt khoát cần hướng tới điều họ CẦN! Sẽ là lý tưởng nếu CUNG – CẦU gặp nhau, nếu không thì hãy cố gắng định hướng theo xu thế ấy. Nắm bắt nhu cầu công chúng, khán giả, độc giả, không có nghĩa là để chạy theo, "nuông chiều" thị hiếu, mà để trước hết không lạc đường, thậm chí đi ngược lại xu thế.

Sẽ là sai lầm khi cho rằng truyền thông thế hệ mới đơn giản là thông tin thứ độc giả muốn xem, muốn thấy (tức là không đòi hỏi người làm báo phải nâng cao trình độ chuyên môn). Ngược lại, nếu nhà báo, phóng viên thể thao tự nâng cao trình độ (bao gồm cả kỹ năng làm báo đa phương tiện lẫn tư duy làm báo trong xu thế mới), đi vào chiều sâu của "nhu cầu công chúng" sẽ có thể tạo ra những tác phẩm báo chí chất lượng, vừa đáp ứng nhu cầu của người đọc, người xem, vừa đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của cộng đồng thể thao (thông qua sự định hướng, hướng dẫn, phân tích cái hay - dở…) với các sản phẩm báo chí chất lượng cao.

- Nhà báo Việt Anh: Bản lĩnh nghề nghiệp là yếu tố tiên quyết, để không làm sai, không bị cuốn theo trào lưu. Kiến thức chuyên môn cần phải có thời gian tích lũy, tích cực tự tìm hiểu vì các môn thể thao ngày càng mở rộng về số môn, số nội dung…

Nâng cao kỹ năng trong quá trình tác nghiệp như khả năng chụp ảnh, quay phim, livestream… bởi đây là những kỹ năng đòi hỏi ở mọi phóng viên, biết nắm bắt thời điểm, nội dung hấp dẫn để sản phẩm có độ "hot" ở chủ đề, đúng và hấp dẫn ở nội dung, đồng thời đa dạng ở hình thức thể hiện.

* Xin cảm ơn các anh/chị về cuộc trao đổi.