(Bài dự thi)- Bến Tre là quê ngoại của tôi nhưng tôi ít có thời gian về. Năm ngoái, tình cờ được dự lễ kỉ niệm 139 năm ngày mất cụ Tán Kế( Lê Quang Quan, tên thật là Lê Thành Kế, sinh tại làng Mỹ Chánh, Bảo An, Hoằng An, Vĩnh Long- nay thuộc xã Mỹ Thạnh, Ba Tri, BT) tại xã Châu Hòa, Giồng Trôm vào ngày 12/01 âm lịch, tôi say luôn cảm giác được sống trong môi trường đầy ắp tình người và lối sống cởi mở, gần gũi của bà con nơi đây nên vừa qua tết mấy ngày tôi đã lật đật chạy về với ngoại để được dự tiếp đám giỗ “vị cha chung” (sợ mất phần!)
Lễ kỉ niệm 140 năm ngày mất cụ Tán Kế năm nay vẫn được tổ chức chu đáo, rộn rã trong từng tiếng cười nói, nhịp chân đi, những hối hả sửa soạn của mọi người từ các cụ già đến các em bé. Khác với đám giỗ thông thường, thân thích của người quá cố phải đi mời bà con, họ hàng đến ăn bữa cơm tưởng nhớ, sum họp; đối với người dân ở đây, cụ Tán Kế như một vị cha chung, tuy không phải là người con của vùng đất Ba Châu xưa (nay là Châu Hòa, Châu Bình) nhưng cụ đã có công chiêu mộ nghĩa quân, phát động khởi nghĩa chống Pháp ở vùng đất này nên vừa qua tết người người đã nhắc nhau nhớ đi và chuẩn bị đám giỗ cụ thật tươm tất, ấm cúng. Cụ đã lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu dũng cảm, kiên quyết không chịu đầu hàng địch nhưng do có kẻ phản bội nên bị thương, bị chém đầu bêu thủ cấp ở chợ Châu Thới vào ngày 12/01/1869 AL. Tương truyền, sau khi tên Cai Tổng Sáng giết cụ, lấy thủ cấp đựng trong giỏ tre, nhưng mắt ông vẫn mở trừng trừng như căm hờn, như dặn mãi mọi người phải tiếp tục anh dũng đấu tranh, không khuất phục bọn bán nước và cướp nước.
Sáng sớm ngày 11 âm lịch, bà con và một phần cán bộ Ủy ban xã Châu Hòa đã lục tục kéo nhau đến nhà một người dân nằm cạnh miếu thờ cụ Tán Kế, cùng bắt tay sửa soạn các món ăn cho ngày mai và trang hoàng cho miếu thờ cụ. Bà con, mỗi người góp công, góp sức tùy khả năng của mình, người nuôi heo trúng thì góp một con heo quay, người nuôi vịt được thì góp chục con vịt, có người lại tỉ mẩn hái từng là cẩm góp nên nồi xôi ngon, ngọt, có màu tím dịu, còn lại là một phần kinh phí từ Ủy Ban xã Châu Hòa hỗ trợ.
Ngày 12/01 AL, bà con và cán bộ xã Châu Hòa tập trung ở miếu cụ Tán Kế còn sớm hơn hôm trước. Tới dự còn có đại diện Ủy Ban huyện Giồng Trôm và đại diện Ủy ban tỉnh BT cũng về dự. Người người mặc đồ đẹp, sau khi cùng sửa soạn cho thật tươm tất, đàng hoàng các món ăn, dọn bàn ghế và chuẩn bị âm thanh, trống, nhang đèn cẩn thận, từng người tự động rút lấy hai cây nhang kính cẩn cúng vái trước bia tưởng niệm và miếu thờ vị cha chung. Sau khi xong nghi thức chào cờ, đọc diễn văn và thắp nhang tưởng nhớ một cách trịnh trọng, trang nghiêm bà con, cán bộ cùng ngồi vào bàn uống nước, dùng cơm thân mật như một bữa ăn gia đình rất mực thương yêu, đoàn kết, không hề có phân biệt cán bộ- dân đen, ai ai cũng đều tự hào là con, là cháu cụ Tán Kế. Tôi đi tiếp nước trà cho từng bàn và dỏng tai nghe họ bàn, họ hỏi thăm nhau về mùa màng, sức khỏe và chia sẻ những lo lắng, đắn đo cho một năm mới với trái cây rớt giá, sâu bệnh hoành hành, lòng thâý thương yêu vùng đất hiếu khách, phóng khoáng này hơn gấp bội.
Tôi đã ăn ké đám giỗ cụ Tán Kế hai năm nay và dự định sẽ ăn ké mãi mãi!
Nguyễn Thị Thu Giang
