Kỷ niệm 71 năm thành lập TTXVN 15/9/1945-15/9/2016:

'Hồi hương' bộ ảnh nổi tiếng nhất về chiến tranh Việt Nam 'Requiem'

Thứ Tư, 14/09/2016 14:43 GMT+7

(Thethaovanhoa.vn) - Đồng bào trong nước và du khách quốc tế khi đến thăm Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TP HCM) luôn ấn tượng với bộ ảnh Requiem (Hồi niệm) nổi tiếng thế giới. Requiem từng được triển lãm nhiều nơi trên thế giới, sau đó đưa đến Việt Nam trưng bày như một món quà người dân Kentucky (Mỹ) tặng nhân dân Việt Nam với thông điệp “Hy vọng, Hàn gắn và Lịch sử”.
Đây được coi là một trong những bộ ảnh nổi tiếng nhất về chiến tranh Việt Nam, ít ai biết những người đã làm sứ mệnh “cầu nối” để bộ ảnh lưu giữ vĩnh viễn tại Việt Nam. Đó là nhà báo Nguyễn Duy Cương, nguyên Phó Tổng Giám đốc TTXVN, và nhà nhiếp ảnh Lê Phức, Nguyên Tổng biên tập Báo ảnh Việt Nam (TTXVN), Nguyên Tổng thư ký Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam.

Nhà báo Nguyễn Duy Cương (giữa) chụp ảnh lưu niệm cùng ông Richarsd Lennon (trái) tại thủ phủ bang Kentucky, nơi tổ chức triển lãm Hồi niệm tại Mỹ
“Chiêu hồn”
Theo nhà báo Nguyễn Duy Cương, sau nhiều năm kết thúc chiến tranh, một nhóm phóng viên chiến trường từng tham gia đưa tin chiến tranh Việt Nam ở châu Âu, đứng đầu là Tim Page (người Anh) và Horst Faas (người Đức) đưa ra sáng kiến sưu tầm lại những bức ảnh và những tên tuổi của phóng viên ảnh chiến tranh hi sinh ở miền Nam Việt Nam. Họ ấp ủ ý định ra một cuốn sách và đặt tên là Requiem. Tim Page nói theo tiếng Anh nó có nghĩa là Chiêu hồn, sau này khi dịch ra tiếng Việt, chúng ta gọi là Hồi niệm.
Hai phóng viên chiến trường lừng danh Tim Page và Horst Faas đã lặn lội đến nhiều nơi trên thế giới, tập hợp hàng ngàn bức ảnh từ cả hai bên chiến tuyến để chọn lọc ra 275 tác phẩm tiêu biểu nhất đưa vào bộ ảnh này.
Khi sang Việt Nam, Tim Page tìm đến TTXVN, lúc đó ông mới “phát hiện” ra rằng, số phóng viên ảnh các nước chết trong chiến tranh Việt Nam kể cả của Mĩ, Anh, Pháp và chế độ Sài Gòn, không thể bằng số lượng phóng viên chiến trường là người miền Bắc của TTXVN đã hi sinh.
Tim Page đề nghị Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh và TTXVN cùng sưu tầm, biên tập và xuất bản bộ sách ảnh Hồi niệm. Trong quá trình đó, Tim page tổ chức nhiều lớp đào tạo nghiệp vụ cho phóng viên ảnh Việt Nam tại TP HCM và Hà Nội. Trong số giảng viên có cả Nick Út, người chụp bức ảnh Em bé Napalm.
Cuối năm 1998, cuốn Requiem được xuất bản. Bộ ảnh gồm 275 tác phẩm của 134 tác giả (thuộc 11 quốc tịch khác nhau) từng tác nghiệp trong các cuộc chiến ở Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn 1954 - 1975.
Trong số 134 tác giả có 72 phóng viên liệt sĩ cách mạng Việt Nam, 16 phóng viên người Mỹ, 12 phóng viên người Pháp, 4 phóng viên người Nhật Bản, 11 phóng viên người Việt thuộc chính quyền Sài Gòn cũ, số còn lại thuộc các quốc tịch Australia, Áo, Anh, Đức, Thụy Sĩ, Singapore và Campuchia mà phần lớn họ đã tử nạn trên chiến trường khi vừa bấm máy xong.
Mỗi bức ảnh đều có tác giả, chân dung, tiểu sử, thời gian và địa điểm hi sinh… được ví như một kỉ niệm để lại của những người đã khuất. Cùng với việc xuất bản cuốn sách này, Tim Page phóng ra hai bộ ảnh lớn. Tại Mỹ, một nhóm cựu chiến binh từng tham chiến ở Việt Nam đã mua hai bộ ảnh. Sau đó, họ tổ chức triển lãm, 1 bộ triển lãm ở Nhật, một bộ triển lãm ở Châu Âu.


Bà mẹ cùng các con ở Quy Nhơn (Bình Định) vượt sông để tránh bom của máy bay Mỹ. Bức ảnh trong bộ Hồi niệm đoạt giải thưởng Pulitzer năm 1966. Ảnh: Kyoichi Sawada
Những sứ giả hòa bình
Các cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam tại bang Kentucky đã mua lại bộ tranh triển lãm tại Nhật. Họ mang bộ ảnh này về Mỹ và triển lãm tại quê hương bang Kentucky và sau này triển lãm một lần nữa ở New York.
Cựu binh Richarsd Lennon là người vận động tổ chức mua lại bộ ảnh này. Richarsd nói với nhà báo Nguyễn Duy Cương, bang Kentucky là bang nhỏ nhưng số lượng người lính Mỹ chết ở chiến tranh Việt Nam lại nhiều nhất trong các bang của Mỹ, vì thế họ muốn tổ chức triển lãm để nhắc người dân Mỹ về cuộc chiến tranh vô nghĩa, và những mất mát của người Mỹ. Việc này được chính quyền bang ủng hộ.
Tháng 11 năm 1999, trước khi khai mạc triển lãm, họ mời một đoàn của Việt Nam sang Mỹ tham dự và họ chịu chi phí toàn bộ tiền vé máy bay, ăn ở. Đoàn gồm 2 người gồm nhà nhiếp ảnh Lê Phức và nhà báo Nguyễn Duy Cương, Phó Tổng GĐ TTXVN cùng với một trợ lý người Pháp.
Hai nhà báo Việt Nam đến Kentucky để dự triển lãm và kí với ông Richarsd Lennon bản ghi nhớ: sau triển lãm ở Mỹ, các cựu binh Mỹ sẽ gửi tặng Việt Nam bộ ảnh và sẽ chịu toàn bộ kinh phí để đưa sang Việt Nam. Bản ghi nhớ yêu cầu, TTXVN phải có trách nhiệm tổ chức hai cuộc triển lãm ở Việt Nam và mời họ sang dự. Sau đó, Việt Nam được toàn quyền sử dụng bộ ảnh này.

Khí tài hiện đại của quân đội miền Nam Việt Nam và Mỹ mỗi khi rời căn cứ ở khu vực Sài Gòn thập niên 60 của thế kỷ 20... Ảnh: Henri Huet
Nhà báo Nguyễn Duy Cương nhớ lại: “Trong cuộc triển lãm, thật bất ngờ, Thống đốc bang Kentucky Paul Pason đến phát biểu và trao cho hai nhà báo Việt Nam tấm bằng danh dự.
Ông Thống đốc nói: “Đây là vinh dự trao cho người đã thiết lập quan hệ. Chiến tranh qua rồi, giữa hai nước hai dân tộc đã thiết lập quan hệ mới dựa trên hòa bình hợp tác, để tăng cường những giao lưu. Triển lãm này cũng nhằm mục đích như thế. Những tác phẩm ở triển lãm là những tác phẩm gần như cuối cùng của những phóng viên nhiếp ảnh ở chiến trường miền Nam.
Đó là những di sản cuối cùng mà chúng ta phải giữ gìn để nói nên một sự kiện đau thương giữa hai nước. Và để đánh dấu sự kiện đó, chúng tôi trao bằng chứng nhận cho hai sứ giả từ Việt Nam sang đây để ghi nhận sự kiện này, ghi nhận sự đóng góp của hai người trong việc đặt mối quan hệ của bang Kentucky với Việt Nam”.
Những bài viết nơi ngọn sóng

Những bài viết nơi ngọn sóng

Họ, hai thế hệ khác nhau, một già một trẻ, như cha con. Một mái tóc đã điểm nhiều sợi bạc bên một mái tóc xanh, tràn trề sức trẻ. Nhưng họ gặp nhau ở điểm chung: những bài viết nơi ngọn sóng.
Để có kinh phí đưa bộ ảnh sang Việt Nam, các cựu binh bang Kentucky phải đi quyên góp từ các doanh nghiệp các tổ chức. Chi phí không phải nhỏ, khi triển lãm gồm gần 100 ảnh lớn, gồm cả khung, kính nặng với mấy tấn hàng chở đến Việt Nam bằng máy bay.
Năm 2000, bộ ảnh được triển lãm tại Vân Hồ, Hà Nội và Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, TP HCM. Sau đó, bộ ảnh được trao tặng cho Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh lưu giữ và trưng bày thường xuyên.
Nguyễn Gia
Ý kiến độc giả (0)
Gửi ý kiến
Chọn avatar
Họ tên*
Email*
TỔNG CÔNG TY KHÍ VIỆT NAM
Tiêu điểm - Spotlight