Trong khi nhiều nền bóng đá coi VCK U23 châu Á là thước đo thành tích ngắn hạn, thì với Nhật Bản, đây lại là một phần trong chuỗi chiến lược dài hơi cho Olympic và đội tuyển quốc gia.
Và tại VCK U23 châu Á 2026, họ tiếp tục khiến phần còn lại phải ngạc nhiên với một lựa chọn "không giống ai": Mang theo tới 8 cầu thủ sinh viên trong danh sách 23 cái tên, con số nhiều nhất giải. Đây là điểm nhấn phản ánh rõ triết lý phát triển bóng đá độc đáo của Nhật Bản. Một triết lý đặt niềm tin lớn vào thể thao học đường, nơi những cầu thủ chưa ký hợp đồng chuyên nghiệp vẫn có thể bước ra sân chơi đỉnh cao của châu lục.
Chủ trương quen thuộc, cách làm thì ngày càng khác
Nếu theo dõi các kỳ U23 châu Á của Nhật Bản, người ta sẽ nhận ra một "khuôn mẫu" khá rõ ràng. Những năm có Olympic, Nhật Bản sử dụng đội hình đúng độ tuổi U23 để phục vụ mục tiêu xa hơn. Ngược lại, những năm không có Olympic, họ sẵn sàng trẻ hóa mạnh, chỉ dùng lực lượng U21 nhằm tích lũy kinh nghiệm và sàng lọc nhân sự cho chu kỳ kế tiếp.
Giải đấu năm 2026 không nằm ngoài logic ấy. Đội hình U23 Nhật Bản lần này cực kỳ trẻ, khi chỉ có duy nhất 1 cầu thủ sinh năm 2004, mà lại sinh vào tháng 12. Phần còn lại đều sinh từ năm 2005 trở về sau. Tuy nhiên, điểm "lạ" nhất không nằm ở độ tuổi, mà ở xuất thân của các cầu thủ. Trong danh sách được HLV Go Oiwa công bố, có tới 8 cầu thủ đang là sinh viên đại học. Trước đây, Nhật Bản từng mang vài gương mặt sinh viên dự giải, nhưng thường chỉ dừng ở con số 1-2 người. Lần này thì khác. 8/23 cầu thủ, hơn một phần ba đội hình, đến từ các đội bóng đại học, điều hiếm thấy ở một giải đấu cấp châu lục.
Đáng chú ý, ở vòng loại, Nhật Bản thậm chí từng triệu tập 9 sinh viên. Và khi bước vào VCK, họ không thay thế nhóm cầu thủ này bằng những cái tên "sáng giá" hơn trong lứa U21 đang chơi bóng chuyên nghiệp, mà gần như giữ nguyên bộ khung đã được thử nghiệm. Đó là một thông điệp rõ ràng: Đây không phải phương án tình thế, mà là lựa chọn có chủ đích.
Khi bóng đá học đường trở thành nền móng sức mạnh
Người Nhật từ lâu đã nổi tiếng với hệ thống thể thao học đường bài bản, và bóng đá không phải ngoại lệ. Ở Nhật Bản, các giải đấu trung học và đại học không chỉ là sân chơi phong trào, mà là một phần quan trọng trong hệ sinh thái đào tạo cầu thủ.
8/23 cầu thủ trong danh sách của U23 Nhật Bản là sinh viên
Tại VCK U23 châu Á 2026, những cái tên sinh viên được triệu tập phần nào phản ánh chiều sâu ấy. Đại học Meiji, ngôi trường thuộc Top 300 châu Á, nằm tại Tokyo, đóng góp tới 2 cầu thủ cho U23 Nhật Bản là thủ môn Hamasaki và hậu vệ Inagaki. Đại học Tsukuba, cái nôi từng đào tạo nên Kaoru Mitoma, cũng góp mặt với tiền vệ Ryunosuke Yada. Với người hâm mộ quốc tế, những cái tên này gần như vô danh. Họ chưa khoác áo các CLB chuyên nghiệp, chưa xuất hiện trên các sân khấu lớn, thậm chí còn xa lạ với truyền thông. Nhưng đó không phải là điều mới mẻ với bóng đá Nhật Bản.
Chỉ hơn 5 năm trước, Kaoru Mitoma cũng từng là một cái tên như vậy. Anh chỉ ký hợp đồng chuyên nghiệp lần đầu tiên ở tuổi 21, và đến năm 24 tuổi mới xuất ngoại sang Anh. Trong thời gian đó, dù được nhiều đội bóng lớn để mắt, Mitoma vẫn kiên định với con đường đại học tại Tsukuba. Anh thậm chí hoàn thành luận văn với đề tài nghiên cứu rất "bóng đá": "Xử lý thông tin của bên tấn công trong các tình huống 1 đấu 1". Nhìn lại sự nghiệp của Mitoma, người ta có thể thấy mối liên hệ rõ ràng giữa lý thuyết và thực tiễn. Khả năng rê bóng 1 đấu 1, thứ đã trở thành thương hiệu của anh tại Premier League. Nó không chỉ đến từ năng khiếu, mà còn là sản phẩm của một quá trình học hỏi, phân tích và rèn luyện bài bản.
Mitoma không phải ngoại lệ. Rất nhiều ngôi sao của bóng đá Nhật Bản hiện tại đều trưởng thành từ hệ thống học đường. Họ lan tỏa cảm hứng cho thế hệ trẻ, rằng con đường đại học không hề mâu thuẫn với bóng đá đỉnh cao, thậm chí còn là bệ phóng vững chắc.
Bức tranh toàn cảnh của một nền bóng đá "dưới chân đế"
Sức mạnh của bóng đá học đường Nhật Bản không chỉ thể hiện qua đội U23. Vài ngày trước khi giải đấu diễn ra, cả châu Á phải trầm trồ trước buổi lễ khai mạc Giải vô địch bóng đá trung học toàn quốc lần thứ 104 tại sân vận động quốc gia Tokyo. Khán đài gần 80 nghìn chỗ ngồi gần như kín chỗ, không khí rực rỡ chẳng kém bất kỳ sự kiện chuyên nghiệp nào.
Hồi tháng 8, đội tuyển sinh viên toàn Nhật, tập hợp những cầu thủ đại học xuất sắc nhất, cũng gây tiếng vang lớn với chuyến du đấu tại Ý. Trước các đối thủ giàu truyền thống như Fiorentina, Genoa hay đội trẻ AC Milan, những chàng sinh viên Nhật Bản chơi sòng phẳng, thậm chí tạo ra không ít bất ngờ.
Những hình ảnh ấy, từ Mitoma, đội tuyển sinh viên, lễ khai mạc "đẹp như tranh vẽ", cho đến danh sách U23 Nhật Bản tại giải châu Á, ghép lại thành một bức tranh hoàn chỉnh về nền móng bóng đá xứ sở mặt trời mọc. Một nền móng rộng, dày và giàu sức sống. Ai đó từng nói cứ chọn đại một đội bóng sinh viên ở Nhật, họ cũng có thể chơi ngang ngửa với những đội tuyển quốc gia tầm trung của châu Á. Đó có thể là cách nói hơi cường điệu, nhưng rõ ràng không hề vô căn cứ. Hãy nhớ thế hệ Hồng Sơn, Huỳnh Đức trước đây thường xuyên thua đậm đến 0-4 trước các đội sinh viên đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc.
Với "tiểu đội sinh viên" tại VCK U23 châu Á 2026, Nhật Bản một lần nữa khẳng định họ vẫn xây dựng sức mạnh từ gốc rễ, từ trường học, giảng đường, và niềm tin rằng bóng đá đỉnh cao không nhất thiết phải bắt đầu từ sự chuyên nghiệp quá sớm. Và chính sự khác biệt ấy, trong dài hạn, lại là điều khiến Nhật Bản luôn đi trước phần còn lại của châu Á một bước.
Tuấn Cương
