Bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thể dục thể thao Việt Nam (27-3-1946 - 27-3-2026) không chỉ là sự ghi nhận một chặng đường vẻ vang của thể thao nước nhà, mà còn là một thông điệp phát triển rất sâu sắc: muốn đất nước vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn mới thì phải bắt đầu từ con người, từ sức khỏe cộng đồng, từ tầm vóc dân tộc, từ ý chí, kỷ luật và năng lực tổ chức thực hiện. 

Đặt trong mạch tư duy của phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, có thể thấy rõ hơn một định hướng lớn: thể thao không đứng ngoài chiến lược phát triển quốc gia, mà là một phần của hành trình xây dựng một Việt Nam cường thịnh, văn minh và hạnh phúc.

Trong đời sống thường ngày, người ta vẫn hay nghĩ đến thể thao như một sân chơi, một hoạt động rèn luyện thân thể, một phong trào quần chúng hay một cuộc tranh tài trên các đấu trường lớn. Cách nhìn ấy không sai, nhưng chưa đủ. Điều đáng chú ý, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt thể thao vào một không gian ý nghĩa rộng hơn rất nhiều: đó là không gian của phát triển con người, của chất lượng sống, của năng lực cạnh tranh quốc gia, của bản lĩnh dân tộc và của tương lai đất nước. Khi nhắc lại tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh với lời hiệu triệu "Tôi mong đồng bào ta ai cũng gắng tập thể dục", Tổng Bí thư không chỉ gợi lại một di huấn lớn, mà còn cho thấy một chân lý vẫn còn nguyên tính thời sự: một dân tộc muốn mạnh thì trước hết phải là một dân tộc khỏe. Từ đó, thể thao không còn là câu chuyện riêng của ngành thể thao, mà trở thành một phần hữu cơ của chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Điều này càng rõ hơn khi đặt bài phát biểu ấy trong liên hệ với phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV. Tại hội nghị này, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phải giữ vững các nguyên tắc phát triển, tăng cường kỷ cương tổ chức thực hiện, khai thác hiệu quả các nguồn lực, và trên hết, mọi thành quả phát triển đều phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân. Nhìn từ đó, thể thao không chỉ là một lĩnh vực cần được quan tâm, mà là một trong những con đường trực tiếp để chăm lo cho con người, để nâng cao chất lượng dân số, để vun đắp sức bền thể chất lẫn tinh thần cho xã hội. Nói cách khác, phát triển thể thao chính là một biểu hiện cụ thể của tư duy phát triển lấy con người làm trung tâm, lấy Nhân dân làm đích đến, và lấy hiệu quả thực chất làm thước đo.

Thể thao phải được nhìn như một nền tảng của phát triển con người và sức mạnh quốc gia

Điểm sâu sắc nhất trong bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm là sự thay đổi trong cách đặt câu hỏi về thể thao. Không phải thể thao để có bao nhiêu huy chương, không phải thể thao để tổ chức được bao nhiêu giải đấu, mà là thể thao đóng góp gì cho sức khỏe Nhân dân, cho tầm vóc con người Việt Nam, cho chất lượng nguồn nhân lực và cho năng lực phát triển của đất nước. 

Khi đất nước bước vào một giai đoạn mới với những yêu cầu cao hơn về chất lượng sống, về thể lực, trí lực, bản lĩnh và khả năng thích ứng, thì thể thao càng phải được nhìn nhận như một nền tảng chứ không phải một phần việc phụ. Cái nhìn ấy rất hiện đại, bởi trong thế giới hôm nay, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế hay tiềm lực quân sự, mà còn bằng chất lượng con người, bằng tình trạng sức khỏe cộng đồng, bằng nếp sống lành mạnh, bằng khả năng tổ chức xã hội theo hướng văn minh và bền vững.

Chính vì thế, bài phát biểu không dừng ở việc ca ngợi truyền thống vẻ vang 80 năm của ngành thể dục thể thao, mà mở ra một tầm nhìn lớn hơn: thể thao phải góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, nâng cao sức khỏe, tầm vóc, thể lực, trí lực và bản lĩnh dân tộc. Đây là một cách tiếp cận có chiều sâu, bởi nó đặt thể thao vào đúng chỗ của nó trong đời sống quốc gia. 

Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững không thể có một xã hội thiếu vận động, một thế hệ trẻ yếu thể lực, một cộng đồng bị bào mòn sức khỏe bởi nhịp sống hiện đại, hay một bộ phận lớn người dân không có điều kiện tiếp cận những không gian rèn luyện cơ bản. Khi thể thao đi vào đời sống, điều nó tạo ra không chỉ là những cơ thể khỏe mạnh hơn, mà còn là tinh thần tích cực hơn, thói quen kỷ luật hơn, khả năng hợp tác tốt hơn và một xã hội năng động hơn. Đó chính là phần nền của phát triển.

Ở đây, có thể thấy một sợi dây liên kết rất rõ với tinh thần của Hội nghị Trung ương 2. Khi Tổng Bí thư Tô Lâm nói về yêu cầu phát triển thực chất, về việc mọi thành quả cuối cùng phải quay về với cuộc sống ấm no, hạnh phúc của Nhân dân, thì trong lĩnh vực thể thao, điều đó được cụ thể hóa bằng một tư duy rất nhân văn: chăm lo cho sức khỏe của người dân chính là chăm lo cho tương lai của đất nước. 

Nếu trước đây chúng ta thường nói nhiều đến phát triển kinh tế để nâng cao đời sống, thì giờ đây phải thấy rằng nâng cao đời sống cũng đồng nghĩa với việc giúp người dân sống khỏe hơn, sống bền hơn, sống tích cực hơn và có nhiều cơ hội hơn để hoàn thiện chính mình. Thể thao, theo nghĩa đó, là một chỉ dấu của chất lượng phát triển, chứ không chỉ là một hoạt động bổ trợ bên lề.

Muốn thể thao đi xa, phải bắt đầu từ thể chế, từ trường học và từ một xã hội vận động

Một trong những nét nổi bật của bài phát biểu là Tổng Bí thư Tô Lâm không nói về thể thao theo cách chung chung. Tổng Bí thư đi thẳng vào điểm cốt lõi: thể thao muốn phát triển mạnh thì trước hết phải có thể chế tốt. Đây là một thông điệp rất quan trọng, bởi nó cho thấy tư duy quản trị hiện đại đã được đặt ra rất rõ trong lĩnh vực thể dục thể thao. Không thể chỉ hô hào phong trào mà thiếu chính sách đồng bộ. Không thể chỉ mong xã hội hóa mà không có cơ chế minh bạch. Không thể chỉ kỳ vọng thành tích cao mà không chăm lo cho vận động viên từ đào tạo, bảo hiểm, y học thể thao đến chuyển đổi nghề nghiệp sau giải nghệ. 

Cũng không thể chỉ nói đến phát triển bền vững nếu thiếu quy hoạch không gian công cộng, thiếu tiêu chuẩn cơ sở vật chất, thiếu dữ liệu số, thiếu cơ chế đầu tư dài hạn và thiếu sự phân công rõ giữa Nhà nước với xã hội. Khi Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh "thể chế phải đi trước, mở đường", đó thực chất là lời nhắc về một điều rất căn bản: không có nền móng tốt thì không thể xây một ngôi nhà cao.

Nhưng thể chế chỉ thực sự có ý nghĩa khi chạm được vào đời sống. Và vì thế, thông điệp về phát triển thể thao đại chúng trong bài phát biểu có sức lay động rất lớn. Tổng Bí thư Tô Lâm không chỉ kêu gọi tăng số người tập luyện, mà hướng tới xây dựng một "xã hội vận động", một "văn hóa rèn luyện thân thể hằng ngày". Cái hay của quan điểm này là ở chỗ nó vượt khỏi cách làm phong trào theo mùa vụ.

Thể thao phải trở thành một thói quen sống, một nhu cầu tự thân, một phần của nếp sống văn minh. Thể thao phải có mặt trong từng gia đình, từng khu dân cư, từng trường học, từng cơ quan, từng nhà máy, từng doanh nghiệp; phải đến được cả vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo; phải mở ra cơ hội cho người khuyết tật, người cao tuổi, phụ nữ, trẻ em, thanh niên công nhân và người lao động nhập cư. Tư tưởng ấy chứa đựng một ý nghĩa xã hội rất lớn: quyền được rèn luyện, được khỏe mạnh, được tiếp cận không gian vận động cũng là một phần của quyền được sống tốt hơn.

Từ đó, thể thao đại chúng không thể chỉ được hiểu là những giải chạy, những lễ phát động hay những khẩu hiệu treo trên băng-rôn. Nó phải được bắt đầu từ những việc rất cụ thể: quy hoạch quỹ đất cho thể thao cộng đồng, bảo đảm mỗi khu dân cư có không gian vận động, tận dụng trường học, công viên, quảng trường, nhà văn hóa, mặt nước công cộng cho các hoạt động phù hợp. Chỉ khi nào thể thao có chỗ đứng trong thiết kế đô thị, trong xây dựng cộng đồng và trong nếp sinh hoạt hằng ngày của người dân, khi ấy mới có thể nói đến một nền thể thao có chiều sâu xã hội. Đây cũng là tinh thần rất gần với phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2: không dừng ở chủ trương đúng, mà phải chuyển hóa chủ trương thành kết quả cụ thể, kết quả mà người dân có thể cảm nhận được trong cuộc sống thường ngày.

Trong mạch ấy, thể thao học đường hiện lên như một điểm tựa chiến lược. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rất rõ: một dân tộc muốn khỏe phải bắt đầu từ trẻ em, một nền thể thao mạnh phải bắt đầu từ trường học. Đây là một nhận định không mới, nhưng trong bối cảnh hiện nay, nó có ý nghĩa đặc biệt cấp thiết. Khi trẻ em phải đối diện với áp lực học tập, với lối sống ít vận động, với không gian chơi ngày càng thu hẹp, thì giáo dục thể chất trong nhà trường không thể bị xem là phần phụ. 

Trường học phải là nơi phát hiện năng khiếu, hình thành thói quen vận động, nuôi dưỡng tinh thần đồng đội, ý chí vượt khó, kỷ luật, sự trung thực và lòng tự tin. Một nền thể thao mạnh không thể chỉ chờ vào một vài lò đào tạo chuyên nghiệp; nó phải có gốc rễ từ hàng triệu học sinh được vận động thực chất, được học kỹ năng thể chất căn bản, được tiếp cận nhiều môn thể thao phù hợp với lứa tuổi và thể trạng. Đây là cách chuẩn bị từ xa cho tương lai của cả dân tộc.

Thể thao Việt Nam phải mang hồn cốt văn hóa dân tộc và khát vọng hội nhập hiện đại

Một giá trị rất đẹp trong bài phát biểu là sự gắn kết chặt chẽ giữa thể thao với văn hóa. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh thể dục thể thao đã góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, lan tỏa các giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam, tăng cường giao lưu, hữu nghị và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Nhận định này rất quan trọng, bởi nó cho thấy thể thao không chỉ là chuyện thắng thua trên sân đấu. Mỗi tấm huy chương, mỗi lá cờ đỏ sao vàng tung bay, mỗi khoảnh khắc quốc ca vang lên ở một đấu trường quốc tế đều là một sự khẳng định hình ảnh quốc gia. Nhưng xa hơn thế, thể thao còn là ngôn ngữ không cần phiên dịch, là nhịp cầu kết nối con người với con người, dân tộc với dân tộc, là cách để Việt Nam nói với thế giới bằng hình ảnh của một đất nước năng động, bản lĩnh, cao thượng và giàu khát vọng.

Điểm rất đáng chú ý là trong khi nói về hiện đại hóa và hội nhập, Tổng Bí thư Tô Lâm không hề tách thể thao khỏi chiều sâu bản sắc. Ngược lại, Tổng Bí thư dành một vị trí quan trọng cho việc bảo tồn, phát triển thể thao truyền thống dân tộc và các hình thức vận động gắn với văn hóa cộng đồng.

Kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, vật dân tộc, đua ghe, võ cổ truyền, các trò chơi dân gian trong lễ hội… không chỉ là ký ức, mà còn là tài sản sống của dân tộc. Chúng chứa đựng tinh thần thượng võ, tình làng nghĩa xóm, niềm tự hào quê hương và mối dây gắn kết giữa các thế hệ. Đặt thể thao truyền thống vào trong đời sống hiện đại, vào trường học, lễ hội, phong trào cộng đồng và quảng bá du lịch văn hóa, chính là một cách làm cho bản sắc không bị đóng băng trong bảo tàng, mà tiếp tục sống, tiếp tục lan tỏa, tiếp tục trở thành nguồn lực mềm của quốc gia. Với một tờ báo như Báo Thể thao và Văn hóa, đây có lẽ là một trong những thông điệp đắt giá nhất: thể thao và văn hóa không tách rời nhau, mà cùng góp phần làm nên gương mặt tinh thần của dân tộc.

Song song với việc giữ gìn hồn cốt dân tộc là yêu cầu phải nâng tầm thể thao Việt Nam bằng con đường chuyên nghiệp, khoa học, trung thực và hội nhập. Tổng Bí thư Tô Lâm nói rõ rằng thể thao thành tích cao là bộ mặt của thể thao quốc gia trên đấu trường khu vực và thế giới; vì thế cần đầu tư trọng điểm, chuẩn hóa phát hiện tài năng, đổi mới quản lý đội tuyển, gắn kết thể thao học đường, phong trào và đỉnh cao, đồng thời bảo đảm an sinh và tương lai cho vận động viên. 

Nhưng Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh một chuẩn mực rất quan trọng: thể thao thành tích cao phải được xây dựng trên nền tảng trung thực, cao thượng, thượng tôn luật lệ. Đó là lời nhắc không chỉ cho thể thao mà cho cả đời sống xã hội: thành công chỉ thực sự có ý nghĩa khi được xây dựng bằng giá trị thật. Trong phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2, tinh thần ấy được thể hiện ở yêu cầu phát triển thực chất, làm thật, hiệu quả thật. Trong thể thao, điều đó đồng nghĩa với việc không chạy theo thành tích bằng mọi giá, mà phải xây dựng một nền thể thao có chiều sâu, có danh dự và có tương lai bền vững.

Không phải ngẫu nhiên mà vào đúng dịp kỷ niệm 80 năm của ngành, Việt Nam cũng tổ chức Diễn đàn Kinh tế Thể thao Việt Nam 2026 và công bố Báo cáo Kinh tế Thể thao Việt Nam 2026, mở ra một hướng nhìn mới về thể thao như một động lực phát triển kinh tế, du lịch, dịch vụ, đầu tư và thương hiệu quốc gia. 

Điều đó cho thấy tư duy mà Tổng Bí thư Tô Lâm nêu ra trong bài phát biểu không chỉ dừng ở khía cạnh tinh thần hay quản lý ngành, mà còn mở ra một không gian phát triển mới cho thể thao Việt Nam trong thời đại kinh tế sáng tạo và hội nhập toàn cầu. Khi thể thao được nhìn vừa như một giá trị văn hóa, vừa như một nguồn lực xã hội, vừa như một động lực kinh tế, thì đó cũng là lúc tầm vóc của nó được trả về đúng vị thế của mình trong cấu trúc phát triển quốc gia.

Có lẽ, điều đọng lại sâu nhất sau bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm là một cách hiểu mới nhưng cũng rất gần với chân lý cũ: chăm lo cho thể thao chính là chăm lo cho con người; chăm lo cho con người chính là chăm lo cho tương lai dân tộc. 

Từ sân chơi của từng khu dân cư đến bục vinh quang ở đấu trường quốc tế, từ giờ thể dục ở trường học đến chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia, từ trò chơi dân gian ở lễ hội làng đến hình ảnh Việt Nam trong con mắt bạn bè thế giới, tất cả đều gặp nhau ở một điểm: thể thao không chỉ làm cho cơ thể khỏe hơn, mà còn góp phần làm cho xã hội mạnh hơn, văn hóa sâu hơn và đất nước tự tin hơn. 

Và đó chính là lý do bài phát biểu tại lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thể dục thể thao Việt Nam có ý nghĩa vượt lên trên một sự kiện kỷ niệm của ngành, để trở thành một lời nhắc nhở lớn đối với chúng ta hôm nay: muốn vươn tới những đỉnh cao mới, phải bắt đầu từ việc xây dựng một dân tộc khỏe mạnh, kỷ luật, bản lĩnh và giàu khát vọng.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn (sinh năm 1975) là một nhà nghiên cứu văn hóa, Đại biểu Quốc hội khóa XV, và hiện là Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội. Ông có hơn 20 năm kinh nghiệm công tác trong ngành văn hóa, từng giữ chức Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam. Ông là chuyên gia trong các lĩnh vực quản lý văn hóa, di sản, công nghiệp văn hóa và phát triển bền vững