Từ mái trường mới đến tương lai vùng biên

Thực hiện chủ trương xây dựng trường học cho các xã biên giới, tỉnh Tuyên Quang được đầu tư 17 trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở (THCS) tại 17/17 xã biên giới, dự kiến đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt của 19.457 học sinh. Những ngôi trường khang trang đang mở ra điều kiện mới để trẻ em vùng cao được học tập ổn định, giảm những chặng đường xa và có thêm cơ hội phát triển. Tuy nhiên, từ khi công trình hoàn thành đến lúc trường học vận hành an toàn, hiệu quả còn là hành trình cần sự chung sức của cấp ủy, chính quyền địa phương, ngành Giáo dục, các lực lượng và mỗi gia đình.

Báo Thể thao và Văn hóa trân trọng giới thiệu loạt bài "Từ mái trường mới đến tương lai vùng biên" gồm 2 kỳ, phản ánh hành trình dựng xây những ngôi trường mới và những yêu cầu đặt ra để trường nội trú thực sự trở thành nơi học tập, rèn luyện, nuôi dưỡng ước mơ cho học sinh vùng biên.

Kỳ 1: Ngày khai giảng trong những ngôi trường mới

Chỉ còn một ngày trước lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, đồng chí Hầu A Lềnh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Tuyên Quang đi qua từng khu phòng học, phòng ăn, kho lương thực, kiểm tra hệ thống lọc nước và điều kiện sinh hoạt của học sinh tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở (THCS) Minh Tân. Giữa ngôi trường vừa hoàn thành nơi vùng biên, sự chuẩn bị cho năm học được nhìn từ những điều gần gũi nhất: nguồn nước các em sẽ uống, bữa cơm hằng ngày, chỗ ngủ, ánh sáng trong phòng học và sự an toàn khi hơn một nghìn học sinh bắt đầu cuộc sống nội trú.

Ngày hội của những ngôi trường mới

Sáng 4/9, kiểm tra tiến độ công trình và công tác chuẩn bị khai giảng tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Minh Tân, Bí thư Tỉnh ủy Tuyên Quang Hầu A Lềnh ghi nhận nỗ lực của đơn vị thi công, cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng trong việc đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng kỹ thuật, an toàn lao động. Đồng chí yêu cầu rà soát toàn bộ trang thiết bị dạy học, hệ thống điện, nước, khu nội trú; chuẩn bị chu đáo các điều kiện đón học sinh và tổ chức lễ khai giảng trang trọng, tạo không khí phấn khởi cho giáo viên, học sinh ngay từ những ngày đầu tiên tại trường mới.

Cuộc kiểm tra diễn ra vào thời điểm đặc biệt. Sáng 5/9, lễ khai giảng năm học 2026 - 2027 gắn với lễ khánh thành các trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến trên phạm vi toàn quốc. Trường Phổ thông nội trú Mường Khương, tỉnh Lào Cai là điểm cầu trung tâm của cả nước; Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Thanh Thủy được lựa chọn làm điểm cầu chính của tỉnh Tuyên Quang.

Từ Thanh Thủy, Minh Tân đến Pà Vầy Sủ, Phố Bảng, Xín Mần, Sơn Vĩ, không khí chuẩn bị cho ngày khai giảng đang lan tỏa tại những xã biên giới còn nhiều khó khăn. Có trường đã hoàn thành, sẵn sàng đón học sinh; có công trình mới hoàn thiện các khối nhà chính và tiếp tục thi công những hạng mục còn lại. Mỗi nơi một tiến độ, nhưng tất cả cùng hướng tới mục tiêu tạo điều kiện học tập, ăn ở tốt hơn cho trẻ em vùng cao.

Thực hiện chủ trương xây dựng trường học tại các xã biên giới theo Thông báo Kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 của Bộ Chính trị, tỉnh Tuyên Quang được đầu tư 17 trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở tại 17/17 xã biên giới. Mỗi trường có quy mô từ 875 đến 1.582 học sinh, phù hợp với nhu cầu của từng địa bàn. Khi hoàn thành, hệ thống này dự kiến đáp ứng điều kiện học tập, sinh hoạt cho 19.457 học sinh.

Phía sau những con số ấy là hàng nghìn gia đình sinh sống tại các thôn, bản xa trung tâm. Nhiều học sinh phải đi qua những cung đường dốc, quanh co để đến lớp. Mùa mưa, đường trơn trượt, có đoạn bị chia cắt; mùa đông, sương mù và rét đậm khiến hành trình đến trường thêm vất vả. Một mái trường nội trú được xây dựng đồng bộ giúp các em giảm quãng đường đi lại, có nơi ăn ở ổn định và thêm thời gian dành cho học tập.

Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Minh Tân là một trong hai công trình được yêu cầu hoàn thành trước ngày 30/8, cùng với Trường Thanh Thủy, để tổ chức khánh thành và khai giảng năm học mới. Những ngày đầu tháng Chín, các khối phòng học, phòng nội trú và nhà ăn đã sẵn sàng sử dụng. Một số phần việc phụ trợ như đường nội bộ, bồn hoa, hàng rào đang được tiếp tục hoàn thiện để tạo cảnh quan đồng bộ.

Theo bà Thẩm Thị Cúc, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Tân, năm học 2026 - 2027, trường có 45 lớp với 1.486 học sinh. Cấp tiểu học có 25 lớp, 783 học sinh; cấp trung học cơ sở có 20 lớp, 703 học sinh. Trong tổng số học sinh toàn trường, 1.317 em được bố trí ở nội trú, 169 em học bán trú.

Tỷ lệ học sinh nội trú chiếm gần 89% cho thấy ý nghĩa thiết thực của công trình đối với một địa bàn có dân cư sống phân tán. Những học sinh ở các thôn: Hoàng Lỳ Pả, Mã Hoàng Phìn phải di chuyển quãng đường gần 20 km nếu đi về trong ngày. Phần lớn các em là người Mông, gia đình còn nhiều khó khăn. Khi được ăn, ở tại trường, học sinh bớt những chuyến đi dài qua đường núi, nhất là trong mùa mưa rét; cha mẹ cũng yên tâm hơn khi con được thầy cô chăm sóc.

Chị Giàng Thị Mỷ, một phụ huynh người Mông ở thôn Hoàng Lỳ Pả chia sẻ, trước đây mỗi lần con đến trường, gia đình thường lo lắng vì đường xa và thời tiết thay đổi thất thường. Mong muốn lớn nhất của cha mẹ là con được học đều đặn, ăn uống đầy đủ và tiến bộ từng ngày. Nay trường mới có phòng học, khu nội trú, nhà ăn khang trang, gia đình có thêm niềm tin để cho con tiếp tục học tập.

Với những học sinh lần đầu xa nhà, niềm háo hức xen lẫn bỡ ngỡ. Các em sẽ phải làm quen với phòng ở tập thể, thời gian biểu chung, tự sắp xếp sách vở, quần áo và chăm sóc bản thân. Từ đây, trường học không còn là nơi các em chỉ đến học vào ban ngày. Trường trở thành không gian sống, nơi thầy cô đồng hành với học sinh từ buổi học đầu tiên đến bữa cơm tối và giờ tự học.

Chung sức dựng trường

Để những ngôi trường kịp đón năm học mới, hàng nghìn kỹ sư, công nhân đã làm việc liên tục trên các công trường. Bên cạnh đội ngũ thi công còn có sự tham gia của cấp ủy, chính quyền, giáo viên, người dân và các lực lượng vũ trang. Trong giai đoạn nước rút, mỗi người đảm nhận một phần việc, cùng đưa những dãy nhà mới từ công trường trở thành môi trường học tập, sinh hoạt cho học sinh.

Trực tiếp kiểm tra các công trình tại Sơn Vĩ, Phố Bảng, Minh Tân và Thanh Thủy, Thiếu tướng Nguyễn Đức Thuận, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công an tỉnh Tuyên Quang đã khảo sát tiến độ từng hạng mục, nắm bắt những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi công. Đồng chí yêu cầu các đơn vị tiếp tục tập trung nhân lực, phương tiện, tăng cường phối hợp để đẩy nhanh tiến độ, đồng thời bảo đảm chất lượng công trình và an toàn trong suốt quá trình thực hiện.

Để giúp các trường khẩn trương hoàn thiện các hạng mục, chuẩn bị chu đáo cho lễ khai giảng năm học mới, Phòng Cảnh sát cơ động Công an tỉnh Tuyên Quang đã huy động trên 150 cán bộ, chiến sĩ, nòng cốt là đoàn viên, thanh niên, hỗ trợ tại các trường Minh Tân, Thanh Thủy, Xín Mần, Phố Bảng và Sơn Vĩ. Ở mỗi công trình, lực lượng được chia thành các nhóm vận chuyển vật liệu, trang thiết bị, thu gom phế thải, vệ sinh phòng học, khu nội trú, chỉnh trang khuôn viên và hoàn thành những phần việc còn lại.

Ở những nơi địa hình dốc, đường vận chuyển lầy trơn sau mưa, nhiều phần việc tưởng chừng đơn giản cũng cần không ít sức lực. Gạch, cát, thiết bị phải đưa qua các lối nhỏ và chuyển lên từng tầng nhà. Bùn đất, vật liệu thừa được thu dọn để trả lại mặt bằng sạch sẽ, an toàn. Khi công việc gấp, cán bộ, chiến sĩ tranh thủ từng giờ thời tiết thuận lợi, làm việc cùng công nhân để hoàn thành khối lượng được giao.

Thượng tá Ngô Ngọc Thuyên, Phó Trưởng phòng Cảnh sát cơ động, Công an tỉnh Tuyên Quang cho biết, lực lượng được bố trí theo nhu cầu và tiến độ thực tế tại từng công trình. Cán bộ, chiến sĩ xác định mỗi phần việc mình hoàn thành đều góp phần tạo nên môi trường học tập tốt hơn cho trẻ em vùng biên. Vì vậy, dù điều kiện địa hình, thời tiết còn khó khăn, các tổ công tác vẫn bám trường, phối hợp chặt chẽ với chính quyền và đơn vị thi công.

Sự góp sức ấy giúp nhà trường giảm bớt áp lực trong những ngày chuẩn bị gấp rút. Khi lực lượng hỗ trợ vận chuyển thiết bị, vệ sinh khuôn viên, cán bộ và giáo viên có thêm thời gian phân lớp, chuẩn bị bài giảng, rà soát danh sách học sinh và sắp xếp nơi ăn ở. Trong một công trình có hàng chục lớp học và hơn một nghìn học sinh nội trú như Minh Tân, mỗi công việc đều phải được tính toán cụ thể, không thể đợi đến sau ngày khai giảng mới bắt đầu.

Thiếu tướng Nguyễn Đức Thuận yêu cầu các đơn vị tham gia hỗ trợ phải bám sát nhu cầu thực tế, đặt chất lượng và an toàn lên hàng đầu; chủ động phối hợp, kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh. Sự đồng hành của lực lượng Công an được thể hiện bằng hành động cụ thể, góp sức để các công trình sớm hoàn thiện và phục vụ tốt việc học tập, sinh hoạt của học sinh vùng biên.

Từ công trình đến khát vọng học tập

Trường mới mang lại niềm vui nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với chính quyền và ngành Giáo dục. Riêng tại Minh Tân, việc tổ chức 45 lớp, quản lý 1.317 học sinh nội trú đòi hỏi một bộ máy đủ năng lực, một quy trình vận hành chặt chẽ và sự phối hợp thường xuyên giữa nhà trường với gia đình.

Sau sắp xếp, trường có một hiệu trưởng và ba phó hiệu trưởng. Cơ cấu giáo viên giữa hai cấp học lại chưa cân đối. Cấp tiểu học dôi dư 10 giáo viên, trong khi cấp trung học cơ sở thiếu 9 giáo viên, chủ yếu ở các môn Toán, Lịch sử, Vật lý, Tiếng Anh và Giáo dục công dân. Đây là bài toán cần sớm được tháo gỡ để các phòng học mới, thiết bị mới thực sự phát huy hiệu quả.

Bà Thẩm Thị Cúc cho biết, địa phương đang phối hợp với ngành Giáo dục rà soát, sắp xếp lại đội ngũ phù hợp với quy mô lớp học và yêu cầu của từng cấp. Việc điều chuyển cần bảo đảm đúng chuyên môn, ổn định tư tưởng giáo viên và không làm gián đoạn chương trình. Cùng với đội ngũ đứng lớp, trường còn cần đủ nhân lực quản lý nội trú, y tế, cấp dưỡng và bảo vệ để chăm sóc số lượng lớn học sinh.

Từ thực tế Minh Tân có thể thấy, xây xong trường chưa phải điểm kết thúc. Cơ sở vật chất tạo ra điều kiện ban đầu; chất lượng của mỗi giờ học, bữa ăn, giấc ngủ và sự tiến bộ của học sinh mới làm nên giá trị lâu dài của công trình. Một ngôi trường đẹp cần có đủ thầy cô, có nền nếp phù hợp với học sinh hai cấp và có khả năng đem lại cảm giác an toàn cho những em lần đầu sống xa gia đình.

Sáng 5/9, khi tiếng trống khai trường vang lên giữa những dãy nhà còn mới màu sơn, học sinh Minh Tân sẽ bước vào một không gian học tập khác trước. Các em có lớp học rộng rãi, nhà ăn, phòng ở và khu sinh hoạt tập trung. Đối với nhiều gia đình ở những thôn xa, đó là sự thay đổi họ đã chờ đợi từ lâu.

Ngày khai giảng đánh dấu điểm kết thúc của một chặng đường xây dựng và mở ra hành trình khó hơn, dài hơn: biến công trình khang trang thành chất lượng giáo dục; biến thiết bị hiện đại thành những giờ học hấp dẫn; biến khu nội trú thành nơi học sinh được chăm sóc, rèn luyện và trưởng thành.

Từ những phòng học mới nơi biên giới, một cánh cửa đang mở ra với trẻ em vùng cao. Qua cánh cửa ấy là tri thức, là khả năng tự lập, là những ước mơ được nuôi dưỡng qua từng ngày đến lớp. Đó cũng là ý nghĩa bền lâu nhất của những mái trường được dựng lên giữa vùng biên hôm nay.